Sida Dagaalka Iiraan Uga Dhigi Karo Soo Kabashada Daciifka Ah ee Soomaaliya

Soomaaliya waxay wajahaysaa in ka badan saameynta ka dhalan karta - shokyadan waxay riixayaan soo kabashada muddada dheer ee dalka inay ka sii fogaanayso.

Khilaafka Maraykanka-Isra'il ee Iiraan ayaa diiradda saaray dareenka caalamiga ah ee ku saabsan waddooyinka maraakiibta oo la carqaladeeyay, kororka qiimaha saliidda iyo dhibaatooyinka gobolka oo sii ballaaranaya. Soomaaliya, cadaadisyadan ma aha oo kaliya inay ku dhow yihiin guri laakiin sidoo kale waxay ku dhufanayaan dhul daciif ah. Dalka wuxuu ku jiraa xaalad dhaqaale oo aan degganayn, siyaasadda aan la hubin iyo khatar ka imaanaysa al-Shabaab.

Aqoonsiga Isra'il ee Somaliland bisha Diseembar 2025 - qayb ka mid ah Soomaaliya oo gooni isu taagtay - ayaa xoojiyay xiisadaha gobolka, isagoo muujinaya sida si sahlan loo soo jiidan karo kala qaybsanaanta dhuleed ee Soomaaliya. Xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta ayaa horey u xumaaday sababo la xiriira khilaafaadka ku saabsan madax-bannaanida iyo ka qaybgalka dibadda ee Somaliland.

Raac nala soco WhatsApp | LinkedIn si aad u hesho wararka ugu dambeeyay

Isku-dhafka siyaasadeed ee xaddidan ee Soomaaliya ayaa caqabad ku noqday diyaarinta isbeddelka marka awoodda dowladda hadda jirta ay dhamaato 15ka May. Xaaladdan aan degganayn, fursad yar ayaa u jirta qaladaadka diblomaasiyadeed.

Goobta Soomaaliya ee ku taal Gacanka Cadmeed iyo waddo muhiim ah oo badeed ayaa ka dhigaysa mid si toos ah ugu nugul kororka khilaafka ee Badda Cas iyo meelaha kale. Suuqyada dhoofinta ayaa si weyn u diiradda saaran, iyadoo Sacuudiga uu ka qayb qaato ku dhawaad 70% dhoofinta guud, taasoo xoojineysa ku tiirsanaanta Soomaaliya suuqyada Gacanka.

Isla mar ahaantaana, Soomaaliya waxay si weyn ugu tiirsan tahay soo dejinta alaabaha muhiimka ah, taasoo xaddidaysa awooddeeda inay ka jawaabto carqaladaha. Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in kororka kharashyada uu kor u qaadayo qiimaha cuntada iyo biyaha dalka, laba jibaaraya kharashyada gaadiidka gargaarka iyo dib u dhigayna rarista muhiimka ah ee sahayda nafaqada, daawooyinka iyo agabka nadaafadda.

Carqaladahani waxay ka dhigayaan yareynta faqriga mid adag. Sanadka 2023, qiyaastii 73% dadka Soomaaliyeed (13.4 milyan) waxay ku noolaayeen faqriga xad-dhaafka ah (iyagoo helaya wax ka yar US$3 maalintii). Cilmi-baaris dhawaan ah oo ay sameeyeen Barnaamijka Mustaqbalka Afrika iyo Hal-abuurka (AFI) ee Machadka Daraasaadka Amniga ayaa muujinaya in heerkan uu hoos u dhici doono 41% sanadka 2043. Laakiin kororka degdega ah ee tirada dadka ayaa ka dhigan in tirada guud ee dadka ku nool faqriga ay korodhi doonto, iyadoo gaari doonta qiyaastii 13.7 milyan.

Waa xitaa ka sii xun, xaaladaha qaab-dhismeedka ee qaabaynaya faqriga ayaa weli aan degganayn. Abaaraha soo noqnoqda iyo fatahaadaha ayaa burburinaya hantida iyo hoos u dhigaya nolosha xoolo-dhaqatada iyo beeralayda. Khilaafku wuxuu carqaladeeyaa ganacsiga iyo maalgashiga, wuxuu culays saaraa hay'adaha horey u xumaaday wuxuuna xoojinayaa aan rasmi ahayn, isagoo ka tagaya inta badan qoysaska oo aan haysan ammaan dhaqaale.

Soomaaliya sidoo kale waxay leedahay mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu weyn ee qaxootiga adduunka. Dhamaadka sanadka 2024, khilaafka iyo rabshaduhu waxay qaxiyeen qiyaastii 3.1 milyan oo qof, halka abaaraha iyo fatahaaduhu ay qasbeen kuwo kale inay ka tagaan guryahooda. Magaalooyinka sida Muqdisho, Boosaaso, Baydhabo iyo Hargeysa ayaa qaadaya saamiga aan caadiga ahayn ee dadka qaxootiga ah, badanaa ku sugan deegaanno aan rasmi ahayn.

Nidaamyada ilaalinta bulshada ee xaddidan ayaa ka tagaya qoysas badan oo nugul. Shok kale oo dibadda ah ayaa qabsan kara qoysas badan oo kale oo ku jira dhibaato.

GDP-da Soomaaliya ee qofkiiba waxay sheegeysaa sheeko ku saabsan carqalad joogto ah iyo soo kabasho kaliya oo tartiib ah. Sanadka 2023, waxay ahayd US$1,466 - tan afaraad ee ugu hooseysa Afrika. Sanadka 2043, waxaa la filayaa inay korodho ilaa US$2,644, taasoo Soomaaliya ka dhigaysa 46aad 54ka dal ee Afrika. Xitaa markaas, heerarka dakhliga waxay ahaan doonaan kuwo aad uga hooseeya celceliska la filayo ee dalalka Afrika ee dakhligoodu hooseeyo.