Dagaallada nooca Itoobiya ayaa ka soo bixi kara Soomaaliya: mas'uul

MOGADISHU (Somaliguardian) – Soomaaliya waxay la kulmi kartaa soo ifbaxa kooxo qabiil oo la mid ah kuwa Itoobiya, maadaama khilaafaadka siyaasadeed ay qoto dheerayaan iyo xarumaha awoodda ee tartamaya ay raadinayaan taageero milatari, ayuu ku waramayaa madaxii hore ee sirdoonka Soomaaliya Abdirahman Turyare Jimcaha.

Turyare, oo hadda ah wakiilka Soomaaliya ee Isbahaysiga Milatari ee Ka-difaaca Argagixisada Islaamka, ayaa ka digay in dhaqdhaqaaqyo hubeysan oo la mid ah kuwa ka jira gobollada Tigray, Amhara iyo Oromia ee Itoobiya ay ka soo bixi karaan Soomaaliya, gaar ahaan Hiraan, Shabeellaha Dhexe iyo Bay.

Wuxuu ka digay in kooxaha suurtagalka ah ay ugu dambeyntii sameyn karaan iskaashiyo la leh Al-Shabaab, kooxda hubeysan ee xiriirka la leh Al-Qaeda oo dagaal ku haysa dowladda federaalka Soomaaliya, wuxuuna ku booriyay mas'uuliyiinta inay ka hortagaan soo ifbixidooda ka hor inta aysan noqon khatar amni oo ballaaran.

Turyare sidoo kale wuxuu si cad uga digay kuwa lagu eedeeyay inay raadinayaan inay aasaasaan kooxaha hubeysan, isagoo uga digaya inay khatar gelinayaan noloshooda iyagoo raacaya waddo keeni karta in dalka uu galo rabshado kale.

Hadalladiisa waxay ku soo beegmayaan xilli warar sii kordhaya oo ka imaanaya warbaahinta maxalliga ah ee Soomaaliya ay muujinayaan in khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya Muqdisho iyo kuwa awoodda gobollada ay si weyn ula xiriirayaan eedeymo ku saabsan taageero milatari oo dibadda ah iyo diyaarinta kooxo hubeysan oo cusub.

Sanbalolshe ayaa la sheegay inuu raadinayo taageero milatari oo ka timid Itoobiya

Qodobka ugu weyn ee walaaca cusub ayaa ah madaxii hore ee sirdoonka Soomaaliya Abdullahi Mohamed Ali Sanbalolshe, oo, sida ay warbaahinta maxalliga ah sheegtay, ku sugan magaalada xuduudda ah ee Ferfer si uu u helo taageero milatari oo ka timid Itoobiya.

Warbixinnadu waxay sheegayaan in Sanbalolshe uu qorsheynayo in uu dhiso xoog ciidan oo awood leh oo ka qaadi kara xukunka guud ahaan gobolka Hiraan dowladda federaalka.

Qorshayaasha la sheegay ayaa ku soo beegmaya xilli khilaaf siyaasadeed oo sii kordhaya oo ku saabsan qabiilka Hawadle iyo Muqdisho ee hogaaminta maamulka gobolka Hirshabelle.

Khilaafka ayaa diiradda saaraya doorashada madaxweynaha gobolka. Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa taageeray Ali Gudlawe, oo ka tirsan qabiilkiisa, jagadaas. Gudlawe ayaa dib loo doortay Sabtidii, taasoo sii xoojisay xiisadaha siyaasadeed ee ku xeeran tartanka hogaaminta gobolka.

Warbixinnada ku saabsan dhaq-dhaqaaqyada Sanbalolshe, taageerada milatari iyo qorshayaasha la sheegay ma ahan kuwo si madax-bannaan loo xaqiijiyay.

Xiisadaha dhexe ee Shabelle iyo taageerada la sheegay ee UAE

Warbixino kale oo ka yimid warbaahinta maxalliga ah ayaa tilmaamaya diyaar-garow suurtagal ah oo loogu talagalay koox hubeysan oo kale oo ku sugan gobolka dhexe ee Shabelle.

Abdullahi Maxamed Nur, oo ah ganacsade hodan ah oo la xiriira qabiilka hogaamiyaha mucaaradka Sharif Sheekh Axmed, ayaa la sheegay in uu qorsheynayo in uu dhiso xoog guuri ah oo ku sugan gobolka, iyadoo la sheegay in uu helo taageero milatari oo ka timid Isutagga Imaaraadka Carabta.

Warbixinnadu waxay sidoo kale sheegayaan in Nur uu haysto tiro badan oo dagaalyahanno Ma’awisley ah oo ka soo jeeda qabiilkiisa.

Kooxaha Ma’awisley waa kooxo hubeysan oo maxalli ah oo door muhiim ah ka ciyaaray dagaalka Soomaaliya ee ka dhanka ah Al-Shabaab, gaar ahaan gobollada dhexe. Mobilka suurtagalka ah ee ay sameeyaan xilliyada khilaafaadka siyaasadeed ayaa ku dari kara lakab kale oo kakanaanta ah deegaanka amniga ee horey u jilicsanaa.

Allegations of planned military assistance from the UAE, like those concerning Ethiopia, remain unverified.

Bay ayaa noqotay meel khilaaf ah ka dib markii la riday Laftagareen

Q warnings ayaa imaanaya iyadoo dowladda federaalka Soomaaliya ay sii wado la dagaallanka dagaalka qabiilka ee ay wadaan xoogagga daacadda u ah hogaamiyihii hore ee Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed Cabdiaziz Xasan Maxamed Laftagareen.

Laftagareen ayaa laga tuuray awoodda bishii Maarso iyadoo la adeegsanayo howlgal milatari, taasoo ku qasbeysa xoogaggiisa inay ka baxaan Baydhabo, caasimadda ku meel gaarka ah ee gobolka. Tan iyo markaas, dagaalyahannadiisa ayaa u guuray xeeladaha qabiilka, iyagoo caqabado ku ah awoodda federaalka ee gobolka.

Warbixinada ayaa sheegaya in xoogagga Laftagareen ay sameeyeen guulo dhuleed oo muhiim ah todobaadkii hore, iyagoo dib u qaatay shan degmo oo ku yaal gobolka Bay, iyagoo ka tagay Baydhabo oo ah magaalada kaliya ee gobolka ka baxsan gacantooda.

Dagaalka dib loo cusboonaysiiyay ayaa muujinaya dhibaatooyinka horyaalla dowladda federaalka iyadoo ay isku dayayso inay xoojiso awooddeeda ka dib isbeddelka hogaaminta ee Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed.

Dhacdooyinkani sidoo kale waxay kor u qaadayaan walaac ku saabsan in khilaafaadka siyaasadeed, haddii si joogto ah loo raaco iyada oo la adeegsanayo wakiillo hubeysan iyo xoogag aan caadi ahayn, ay furi karaan jidad dheeraad ah oo ku yaal dal horey u la dagaallamayay kacdoon muddo dheer socday.

Walwal ku saabsan khatar amni oo ballaaran

Dowladda federaalka Soomaaliya weli si dadweyne uma aysan ka hadlin warbixinada ku saabsan abuurista kooxo qabiil cusub, taageerada milatari ee la sheegay ama digniinta Turyare.

Si kastaba ha ahaatee, warbixinada ayaa soo baxaya iyadoo ay sii kordhayaan xiisadaha siyaasadeed ee Soomaaliya, taasoo kor u qaadaysa walaaca ah in khilaafaadka u dhexeeya Muqdisho iyo mucaaradka ay u gudbi karaan wareeg ballaaran oo dagaal ah.

Saamaynta suurtagalka ah waxay ka baxsan tahay khilaafaadka awoodda goboleed ee gaarka ah. Soo ifbaxa kooxo hubeysan oo dheeraad ah oo ku sugan Hiraan, Shabeellaha Dhexe iyo Bay waxay adkeyn kartaa howlaha ka dhanka ah argagixisada, daciifin kartaa awoodda federaalka iyo abuuritaanka fursado Al-Shabaab ay ka faa'iidaysan karto kala qaybsanaanta u dhaxaysa tartamayaasha siyaasadeed iyo qabiil.

Taxadar Turyare wuxuu muujinayaa khatarta ah in kooxaha hubeysan ee la aasaasay si ay u horumariyaan danaha siyaasadeed ama goboleed ay ugu dambeyntii noqon karaan qayb ka mid ah muuqaal amni oo kala qaybsan, gaar ahaan haddii ay sameeyaan xiriir la leh ururada hubeysan ee horey u jiray.

Somaliya, rajada ah in khilaafaad isku mar ah ay ku lug leeyihiin ciidamada federaalka, kooxaha goboleed, maleeshiyo qabiil iyo al-Shabaab waxay soo bandhigeysaa caqabadda weyn xilli dalka uu weli ku tiirsan yahay taageero ballaaran oo caalami ah oo siyaasadeed, maaliyadeed iyo amni.

Somaliya waxay sanadihii la soo dhaafay ku bixisay dib-u-dhiska hay'adaha dowliga ah iyo qaab-dhismeedka amniga ka dib toban sano oo khilaaf iyo burbur dowladeed ah. Faafidda rabshadaha hubeysan ee siyaasadeed ayaa khatar ku noqon karta guulahaas, waxayna qoto-dheereyn kartaa xasilooni darro goboleed waxayna khatar gelin kartaa habka jilicsan ee dhismaha dowladnimo ee socday tan iyo 2004.

Nala soo xiriir: [email protected]