Baarlamaanka Soomaaliya oo Jab Ku Dhacay Qorshaha Isbeddelka Adeegga Rayidka ee Hamza

136 Xildhibaan ayaa diiday soo jeedinta iyadoo khilaafka ku saabsan magacaabista sare ee dowladda uu sii xoogaysto

Mogadishu (WDN) — Waxaa dhacday dib u dhac layaab leh oo baarlamaanka ah oo ku saabsan Ra'iisul Wasaaraha Hamza Abdi Barre, Golaha Shacabka Soomaaliya ayaa diiday soo jeedin la xiriirta qorshihiisa ah in la hirgeliyo tartan furan oo loogu talagalay jagoyinka sare ee hay'adaha dowladda federaalka.

Codka ayaa calaamad u ah is-afgarad aan la filayn oo u dhexeeya fulinta iyo baarlamaanka xilli siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo 136 xildhibaan ay codsadeen in la diido soo jeedinta, sida laga soo xigtay warbixinnada kalfadhiga baarlamaanka ee Talaadada.

Tallaabada ayaa ku saabsanayd shaqaaleynta iyo magacaabista agaasimayaasha waaxyaha ee wasaaradaha federaalka iyo hay'adaha dowladda. Dowladda Hamza ayaa soo bandhigtay hindisahan sidii qayb ka mid ah dib-u-habaynta adeegga rayidka ah oo lagu doonayo in magacaabista ay ku xiran tahay aqoonta, khibradda, kartida iyo merit-ka.

Ra'iisul Wasaaraha ayaa amray in marxaladdii ugu horreysay ee dib-u-habaynta la bilaabo 20ka Sebtember, iyadoo Guddiga Adeegga Rayidka ah uu maamuli doono habka. Dowladda ayaa sheegtay in dib-u-habayntani ay ujeedadeedu tahay in la siiyo shaqaalaha rayidka ah ee aqoonta leh fursad siman oo ay ku tartamaan jagoyinka sare ee maamulka.

Dad badan ayaa isweydiinaya sababta maamulka hadda jira uu u doortay inuu soo jeediyo dib-u-habayntan kaliya hadda, markii muddadii dastuuriga ahayd ay horey u dhamaatay? Su'aalaha cadcad ayaa ah: Maxaa hadda, iyo maxaa aan lagu sameynin afarta sano ee la soo dhaafay, markii dowladda ay haysatay waqti ku filan oo aan kaliya lagu bilaabin dib-u-habayntan laakiin, waxa ka muhiimsan, lagu fulin lahaa?

Waqtiga ayaa shaki gelinaya su'aalo ku saabsan ujeeddooyinka dowladda, mudnaanta, iyo go'aanka ku aaddan dib-u-habaynta macnaha leh.

Dib-u-dhac aan la filayn oo baarlamaanka ah

Waxa ka dhigtay horumarka Talaadada mid si gaar ah u yaab leh cabbirka mucaaradka baarlamaanka. Halkii ay ka heli lahaayeen oggolaansho qorshaha dowladda, maamulka ayaa wajahaya tiro badan oo xildhibaanada ah oo diiday tallaabadaas. Codka ayaa si wax ku ool ah u joojiyay hindisaha baarlamaanka ee qaabkiisa la soo jeediyay wuxuuna muujiyay khilaaf weyn oo ku saabsan sida xilalka sare ee adeegga rayidka ah loo buuxinayo.

Horumarku wuxuu imaanayaa ka dib markii Ra’iisul Wasaaraha si dadweyne u amray wasaaradaha iyo hay’adaha dowladda inay hirgeliyaan nidaamka cusub ee tartanka shaqaaleynta.

Mas’uuliyiinta dowladda ayaa ku dooday in isbeddelku xoojin doono xirfadda iyo mas’uuliyadda gudaha adeegga rayidka ah. Si kastaba ha ahaatee, dhaliilayaasha baarlamaanka ayaa su’aalo ka keenay aasaaska sharciga iyo hirgelinta nidaamka la soo jeediyay, sida ku xusan warbixinada ku saabsan codka.

Xisaabiyaha Guud ayaa sidoo kale soo jeediyay diidmo

Caqliga baarlamaanka waxaa ka horreeyay diidmo ka timid Xafiiska Xisaabiyaha Guud ee Soomaaliya. Warbixinno la daabacay Arbacada ayaa sheegay in Xisaabiyaha Guud uu diiday in nidaamka tartanka furan lagu dabaqo xafiiska, isagoo ku dooday in tan ay khilaafsan tahay madaxbannaanidiisa dastuuriga ah.

Diidmadaan ayaa ku dartay lakab kale oo khilaaf hay’adeed oo si muuqata u soo ifbaxaya oo ku saabsan hindisaha adeegga rayidka ah ee Ra’iisul Wasaaraha.

Go’aanka dowladda ayaa ah in isbeddelka shaqaaleynta uu ku saleysan yahay sharciyada, xeerarka iyo qaab-dhismeedyada hay’adeed ee maamula adeegga rayidka ah ee federaalka. Taxanaha dhacdooyinka ayaa hadda kor u qaaday su’aal siyaasadeed oo weyn: ma noqonayaa khilaafka ku saabsan shaqaaleynta adeegga rayidka ah mid ka mid ah iska horimaadyada ballaaran ee u dhexeeya hay’adaha fulinta Soomaaliya iyo baarlamaanka?

Diidmada baarlamaanka kaliya ma aasaasto kala qaybsanaan siyaasadeed oo ballaaran oo u dhexeeya Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra'iisul Wasaare Hamza. Sidoo kale, codka ma muujinayo in Madaxweynaha si shaqsi ah uu u taageeray ama u diiday mowqifka baarlamaanka. Si kastaba ha ahaatee, dhacdadan waxay muujisay khad muhiim ah oo hay'adeed.

Ra'iisul Wasaaraha ayaa ku dooday in jagoyinka sare ee dowladda ay si hufan oo tartan ah iyo shuruudo xirfadeed loo buuxiyo. Diidmada baarlamaanka ee soo jeedinta, dhanka kale, waxay muujinaysaa in ay jirto iska caabin weyn oo ku saabsan sida isbeddelka loo raacayo.

Xisaabaadka Siyaasadeed ayaa Galaya Doodda

Xildhibaanada mucaaradka ah ee muddo dheer ka hor yimid siyaasadaha la xiriira Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra'iisul Wasaare Hamza ayaa laga yaabaa inay helaan meel ay ku mideysan yihiin oo ay ku diidaan tallaabadan, iyagoo la shaqeynaya xildhibaanada dowladda taageersan.

Haddii iskaashigan uu muujinayo isbahaysi baarlamaan oo ku meel gaar ah ama uu calaamad u yahay dib-u-habeyn qoto dheer ayaa weli aan caddayn. Su'aasha ku saabsan mowqifka Madaxweynaha ayaa sidoo kale muhiim ah. Hadda ma jiraan caddeymo ku filan oo lagu go'aamin karo codka baarlamaanka kaliya in Xasan Sheekh uu taageersan yahay soo jeedinta Hamza, uu diidan yahay, ama uu doonayo inuu ka baxsado khilaafka.

Hadda, waxa cad in isbeddel weyn oo dowladda ah oo dhawaan la shaaciyay uu la kulmay caqabado adag oo ka yimaada baarlamaanka. Waxa la yaab leh ma ahan oo kaliya in xildhibaanadu diideen soo jeedinta - balse waa in 136 xildhibaan ay diyaar u ahaayeen inay sidaas sameeyaan, taasoo beddeshay hindisaha isbeddelka adeegga rayidka ah imtixaan muuqda oo ku saabsan isku dheelitirka u dhexeeya hay'adaha fulinta iyo sharci-dejinta Soomaaliya.

WardheerNews