Mucaaradka Soomaaliya oo ku heshiiyay wada hadal la leh madaxweynaha si loo tijaabiyo diyaar garowga horumarinta doorashada

MOGADISHU (Somaliguardian) – Xisbiga mucaaradka ah ee Golaha Badbaadada Qaranka ee Soomaaliya ayaa oggolaaday inuu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud siiyo fursad ugu dambeysa oo uu ku xalliyo khilaafka siyaasadeed ee dalka ka taagan iyada oo loo marayo wada hadal, taasoo muujinaysa suurtagalnimada in la helo xal ku saabsan isbeddelada dastuuriga ah, habraacyada doorashada iyo qaybinta awoodda siyaasadeed.

Go'aankan ayaa ka dambeeyay shirar taxane ah oo ka dhacay Muqdisho oo ay isugu yimaadeen xubno mucaarad ah oo marar badan isku dhaceen Madaxweyne Mohamud sababo la xiriira isbeddelada dastuuriga ah ee uu soo jeediyay iyo qorshayaasha cusub ee doorashada. Dadaalladii hore ee lagu doonayay in lagu gaaro heshiis ayaa burburay, iyadoo mucaaradka uu Madaxweyne ku eedeeyay inuu raacayo isbeddelo hal dhinac ah oo xoojin kara saameyntiisa siyaasadeed isla markaana khatar gelin kara rajada doorasho lagu kalsoonaan karo oo tartan leh.

Qodobka ugu weyn ee khilaafka ayaa ah isbeddelada dastuuriga ah iyo nidaamka doorashada ee la soo jeediyay, oo ay madaxda mucaaradka ku doodayaan in lagu maamuli karo si loo fududeeyo soo laabashada Mohamud xilka muddo saddexaad ah iyadoo la daciifinayo tartamayaasha suurtagalka ah. Waxay ku doodayaan in habka dowladda uu khatar gelinayo kala duwanaanshaha siyaasadeed iyo in uu hoos u dhigayo mabaadi'da dastuuriga ah ee aasaas u ah nidaamka federaalka ee jilicsan ee Soomaaliya.

Go'aanka ugu dambeeyay ee mucaaradka ayaa muujinaya diyaar garow ay u leeyihiin in ay tijaabiyaan haddii madaxweynaha uu diyaar u yahay inuu qaato habka dhexdhexaadka ah iyo inuu wax ka qabto khilaafaadka waaweyn ee burburiyay wada hadalladii hore. Si kastaba ha ahaatee, heshiiska lagu soo celinayo wada hadalka ma muujinayo xal u helidda khilaafaadka ama taageero u ah isbeddelada dowladda ee la soo jeediyay.

Shirku wuxuu adkeynayaa in heshiis lagu gaadho wadahadal toos ah oo dhex mara Soomaalida uu ka wanaagsan yahay mid ay dhex-dhexaadiyeen dowladaha shisheeye ama dhexdhexaadiyayaal caalami ah. Waxay ku doodayaan in xalinta khilaafka iyada oo loo marayo hab siyaasadeed oo ka mid ah, oo gudaha ah, ay xoojin doonto lahaanshaha qaran, ilaalin doonto madax-bannaanida Soomaaliya iyo kor u qaadi doonto sharciyadda heshiis kasta oo la gaadho.

Sidii tallaabo hore, mucaaradka ayaa magacaabay wakiil saddex xubnood ah si ay ula shaqeeyaan guddiga farsamada dowladda 14-ka bisha. Labada guddiyo ayaa la filayaa inay wada xaajoodaan ajande la aqbali karo oo labada dhinac ah, iyagoo dejinaya arrimaha, mudnaanta iyo qaab-dhismeedka ay hoggaamiyeyaasha siyaasadeed ka hadli doonaan.

Wakiilka mucaaradka waxaa ka mid ah madaxweynihii hore ee Galmudug Abdikarim Hussein Guled iyo xildhibaanada Abdirahman Abdishakur iyo Abdullahi Arab.

Hawlgalkan ugu dambeeyay wuxuu raacayaa silsilad kulamo ah oo dhex maray wakiilada mucaaradka iyo Mahad Salad, agaasimaha Hay'adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka Soomaaliya (NISA), kaasoo la sheegay inuu ku booriyay inay aqbalaan casuumaadda Mohamud oo ay siiyaan madaxweynaha fursad ugu dambeysa si uu u xalliyo xayiraadda iyada oo loo marayo wadahadal.

Faragalinta Salad waxay timid iyadoo ay sii kordhayaan calaamadaha walaaca ee ku dhex jira kooxdii madaxweynaha, iyadoo laga walwalsan yahay jihada arrimaha siyaasadeed iyo amniga dalka. Sida laga soo xigtay warbixinada, madaxa sirdoonka iyo shaqsiyaad kale oo ku dhow madaxweynaha ayaa ku booriyay Mohamud inuu dib u eego habkiisa iska hor imaadka, iyagoo ka digaya in xayiraadda siyaasadeed ee sii socota ay dalka u horseedi karto xasilooni darro dheeraad ah iyo khatar gelin karto guulaha hay'adeed ee la gaaray tan iyo markii dib u dhiska dowladnimada Soomaaliyeed uu bilaabmay in ka badan labaatan sano ka hor.

Welwelkaasi wuxuu si gaar ah u yahay mid daran iyadoo la tixgelinayo xaaladda amni ee sii xumaaneysa ee Soomaaliya. Ka bixitaanka joogtada ah ee ciidamada Ugaandha iyo khatarta joogtada ah ee ay keento Al-Shabaab, kooxda hubeysan ee xiriirka la leh Al-Qaeda oo dagaal ku wajaheysa dowladda, ayaa kordhiyay welwelka ku saabsan awoodda dalka ee lagu sii wadi karo howlaha amniga iyo ilaalinta horumarka la gaaray iyadoo la helayo caawimaad caalami ah muddo sanado ah.

Krisiis siyaasadeed oo dheer ayaa khatar ku noqon karta in la xoojiyo daciifnimadan iyadoo la jeedinayo fiiro gaar ah dowladda ka fogaaneysa mudnaanta amniga, daciifinaysa iskaashiga u dhexeeya hay'adaha federaalka iyo kuwa gobollada iyo burburinaysa midnimada siyaasadeed ee lagama maarmaanka u ah in lagu wajaho kacdoonka. Sidoo kale waxay adkeyn kartaa xiriirka la leh la-hawlgalayaasha caalamiga ah ee caawimadooda dhaqaale, midda loojistikada iyo amniga ay muhiim u tahay dhismaha dowladnimo iyo dadaallada xasilinta Soomaaliya.

Heshiiska ugu dambeeyay, si kastaba ha ahaatee, ma caddeynayo haddii Puntland iyo Jubaland ay ka qayb qaadan doonaan wadahadalada la soo jeediyay. Hoggaamiyeyaasha labada dowlad goboleed ee federaalka ah ayaa horey u diiday wada hadallada ay la leeyihiin Mohamud, iyagoo ku andacoonaya burburka soo noqnoqda ee wadahadaladii hore iyo diidmada ay ka qabaan sida dowladda federaalka ay u maareyso isbeddelada dastuuriga ah iyo doorashooyinka.

Puntland iyo Jubaland, oo ay wehelinayaan shaqsiyaad caan ah oo mucaarad ah, waxay sameeyaan Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, isbahaysi siyaasadeed oo soo baxay oo noqday miisaan culus oo ka dhan ah habka dowladda federaalka ee isbeddelka dastuuriga ah, habeynta doorashooyinka iyo xiriirka u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad goboleedyada federaalka.

Meeshan waxay noqon kartaa mid go'aan qaadasho leh oo lagu ogaanayo haddii wada hadalka la soo jeediyay uu horumariyo heshiis siyaasadeed oo dhameystiran ama uu ku ekaado faham xaddidan oo u dhexeeya madaxtooyada iyo qaybo ka mid ah mucaaradka. Iyadoo aan la helin ka qaybgalka ama taageerada labada maamul goboleed, heshiis kasta wuxuu wajihi karaa su'aalo ku saabsan ka mid noqoshadiisa iyo sharciyadiisa siyaasadeed.

Hadda, magacaabista guddiyada farsamada waxay bixisaa fursad aan rasmi ahayn oo lagu jebin karo wareegga iska hor imaadka ee marar badan hakad geliyay habka siyaasadeed ee Soomaaliya. Laakiin su'aalaha ugu adag weli ma ahan kuwo la xalliyay: baaxadda wax ka beddelka dastuurka, sharciyadda iyo naqshadda qaab dhismeedka doorashada, dheelitirka awoodda ee u dhexeeya dowladaha federaalka iyo kuwa goboleedka, iyo dammaanadaha in habka doorashada xiga uu si dhab ah u noqon doono mid tartan leh.

Haddii Mohamud uu diyaar u yahay inuu sameeyo waxyaabo macno leh, iyo haddii mucaaradkiisu ay diyaar u yihiin inay wada xaajoodaan heshiis shaqeynaya, ayaa go'aamin doonta haddii hindisahan ugu dambeeya uu soo saaro heshiis siyaasadeed oo waara ama uu noqdo isku day kale oo guuldareystay oo dib u heshiisiin ah.

Nala soo xiriir: [email protected]