Turkiga oo ka hadlay 15,000 askari oo la sheegay in uu usoo dirayo Soomaaliya

Ankara (Caasimada Online) – Dowladda Turkiga ayaa Khamiistii si rasmi ah u beenisay warar sheegayay inay 15,000 askari u soo direyso Soomaaliya, xilli Uganda ay billowday inay ciidamadeeda kala baxdo dalka.

Diidmada Ankara ayaa timid kaddib markii qaar ka mid ah warbaahinta Soomaalida ay toddobaadkii hore qoreen in dowladda federaalka ay xulafadeeda ka codsatay ciidamo dheeraad ah, si loo xoojiyo dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab ee xiriirka la leh Al-Qaacida.

Wararkaas ayaa sheegayay in cutubyo ka tirsan ciidamada Turkiga ay Soomaaliya imaan doonaan ka hor bisha Janaayo, iyada oo la fulinayo heshiiska difaaca ee labada dal.

“Sheegashooyinka ah in Turkigu 15,000 askari u diri doono Soomaaliya, kaddib codsi uga yimid dowladda Soomaaliya, ma aha kuwo runta ka tarjumaya,” ayay tiri Wasaaradda Gaashaandhigga Turkiga.

Wasaaradda ayaa hadalkaas soo saartay kaddib warbixinteeda toddobaadlaha ah oo uu hoggaaminayey afhayeenkeeda, Rear Admiral Zeki Aktürk.

Waxay intaas ku dartay in ciidanka howlgalka Turkiga iyo cutubkiisa cirka ee Soomaaliya ay sii wadi doonaan tababarka iyo la-talinta ciidamada Soomaaliyeed, iyo taageerada militari ee dagaalka ka dhanka ah kooxaha hubeysan.

Diidmada wararka ku saabsan 15,000-ka askari ayaa ku soo aadaysa xilli ay socdaan kulamo sare oo u dhexeeya mas’uuliyiinta labada dal.

Safiirka Turkiga ee Soomaaliya, Ferhat Alkan, ayaa Talaadadii Muqdisho kula kulmay la-taliyaha amniga qaranka, Aweys Xaaji Yuusuf Axmed. Labada mas’uul ayaa ka wada hadlay dagaalka Al-Shabaab. Xafiiska la-taliyaha amniga ayaa sheegay in Aweys ku baaqay “in la sii wado isku-duwidda lagu xoojinayo xasilloonida Soomaaliya”.

Alkan ayaa sidoo kale la kulmay wasiirka gaashaandhigga, Axmed Macallin Fiqi, iyaga oo ka wada hadlay amniga gobolka iyo sidii loo sii xoojin lahaa ciidamada qalabka sida, sida ay ku warrantay wakaaladda wararka dowladda ee SONNA.

Bixitaanka ciidamada Uganda

Warka Turkiga ayaa soo baxay xilli Uganda ay billowday bixitaanka ciidamo Soomaaliya ku joogay heshiis gaar ah oo ay la gashay dowladda federaalka. Tallaabadaas ayaa dhalisay su’aalo cusub oo ku saabsan cidda la wareegi doonta fariisimaha ay banneeyaan ciidamada shisheeye.

Militariga Uganda ayaa 2-dii November sheegay in askartii ugu horreysay ee dalkooda ku laabatay ay Soomaaliya uga howlgalayeen heshiis laba geesood ah oo u dhexeeya Kampala iyo Muqdisho.

Waxa uu sidoo kale sheegay in dhammaan ciidamada Uganda si tartiib ah looga saari doono Soomaaliya dhammaadka 2027, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan Howlgalka Taageerada iyo Xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM).

Uganda ayaa ciidamadii ugu horreeyey ee nabad-ilaalinta u dirtay Soomaaliya sannadkii 2007. Qiyaastii 4,500 oo askari oo Uganda ah ayaa hadda ka tirsan howlgalka Midowga Afrika, sida Reuters ay toddobaadkii hore ku warrantay iyadoo soo xiganeysa warbaahinta dowladda.

Cali Cumar Balcad, wasiiru-dowlaha arrimaha dibadda Soomaaliya, ayaa Reuters u sheegay in bixitaan degdeg ah uu keeni karo dhibaatooyin.

“Waxay abuuri kartaa dhibaatooyin haddii ciidamadoodu si lama filaan ah uga baxaan,” ayuu yiri.

Walaacaas ayaa sii kordhaya iyadoo AUSSOM ay qorsheyneyso inay ciidamo nabad-ilaalin ah ka wareejiso magaalada dekedda leh ee Baraawe, una dirto afar fariisin oo ku yaalla Shabeellaha Hoose inta lagu jiro isku-shaandheynta ciidamada bishan.

Warqad ay heshay wakaaladda wararka AP ayaa lagu sheegay in howlgalka Midowga Afrika uu fariisimahaas ku tilmaamay kuwo muhiim u ah difaaca Muqdisho.

Laba ka mid ah fariisimaha, Bariire iyo Awdheegle, ayaa ku yaalla meelaha looga gudbo webiga Shabeelle. Al-Shabaab ayaa labada magaalo qabsatay bishii Maarso 2025, balse ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Uganda ayaa dib ula wareegay dabayaaqadii sannadkaas.

Taliyaha ciidanka xoogga dalka ayaa toddobaadkii hore booqday Baraawe, isaga oo ciidamada ku amray inay feejignaan dheeraad ah ka muujiyaan weerarro uga yimaada Al-Shabaab, sida ay sheegtay warbaahinta dowladda.

Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa lagu wadaa inuu 17-ka November kulan albaabadu u xiran yihiin ka yeesho xaaladda howlgalka. Golaha ayaa oggolaaday in ilaa 11,826 askari iyo boolis ah ay ka mid noqon karaan AUSSOM ilaa 31-ka December.

Howlgalka Midowga Afrika wuxuu sahayda iyo gaadiidka ku tiirsan yahay xafiis gaar ah oo Qaramada Midoobay. Somalia Today ayaa bishii September ku warrantay in Washington ay diyaar u ahayd inay taageerto qorshe 12 bilood gudahood lagu soo afjarayo taageerada xafiiskaas.

Tababarka iyo taageerada badda

Turkiga ayaa Soomaaliya ku leh joogitaan militari oo muddo dheer soo jiray. Xarunta tababarka TURKSOM ayuu Ankara ka furay Muqdisho sannadkii 2017, waxaana lagu tababaraa saraakiil iyo askar Soomaaliyeed, oo ay ku jiraan ciidamada kumaandooska Gorgor.

Guutada 22-aad ee Gorgor ayaa dhowaan Turkiga ku soo gabagabeysay tababar heer sare ah, sida ay SONNA Sabtidii ku warrantay. Waxay noqotay guutadii labaad ee ciidanka Soomaaliya ee barnaamij tababar oo dhameystiran u qaadata qaab guuto ahaan ah.

Turkiga iyo Soomaaliya ayaa 2024 kala saxiixday heshiis difaac iyo dhaqaale oo soconaya 10 sano, kaas oo Ankara ku waajibinaya inay gacan ka geysato dhismaha, tababarka iyo qalabeynta ciidamada badda Soomaaliya.

Baarlamaanka Turkiga ayaa bishii Luulyo kordhiyey oggolaanshaha howlgalka militari ee Soomaaliya ilaa Luulyo 2028. Oggolaanshahaas wuxuu daboolayaa howlgallada laga fulinayo deegaannada ay labada dowladood ku heshiiyaan, oo ay ku jiraan biyaha Soomaaliya, halka tirada ciidamada iyo waqtiga la dirayo loo daayey madaxweyne Recep Tayyip Erdogan.

Wasaaradda gaashaandhigga Turkiga ayaa toddobaadkii hore sheegtay in laba markab dagaal oo nooca frigate-ka ah ay 30-kii October u soo shiraacdeen Soomaaliya, si ay sahay u keenaan isla markaana u beddelaan qaar ka mid ah shaqaalaha howlgalka.

Hadalka wasaaradda ayaa muujinaya in diidmada Ankara ay si gaar ah u khuseyso sheegashada ah in 15,000 askari la dirayo, balse Turkigu uu sii wadi doono tababarka, la-talinta iyo taageerada militari ee uu siiyo Soomaaliya.