Daacadnimo Indho La'aan ah Xilliga Burburka Qaranka: Senator Abdihakim oo Difaacaya Hassan Sheikh

Marka Soomaaliya ay wajahday dhibaatooyin dastuur oo sii xumaanaya, xiriirka federaalka oo burburaya iyo walaacyo amni oo sii kordhaya, Senator Abdihakim Moallim Ahmed wuxuu u muuqdaa inuu ka xiiseynayo difaaca Madaxweynaha Hassan Sheikh Mohamud halkii uu ka su'aal gelin lahaa go'aanada siyaasadeed ee khatar gelinaya midnimada dalka. Hadalladiisa ugu dambeeyay waxay muujinayaan dulqaad la'aanta sii kordhaysa ee mucaaradka gudaha xukuumadda.

MOGADISHU (WDN ) – Senator Abdihakim Moallim Ahmed, oo ka tirsan Aqalka Sare ee Soomaaliya, ayaa eedeeyay hoggaamiyeyaasha mucaaradka guuldarrada soo noqnoqota ee wadahadalada siyaasadeed la leh Dowladda Federaalka, isagoo ku eedeeyay inay raadinayaan danaha siyaasadeed ee shaqsiga ah halkii ay ka raadin lahaayeen midnimada qaran. Hadalladiisa ayaa yimid ka dib markii dib loo dhigay shirka talo wadaag ee qaran oo Madaxweynaha Hassan Sheikh Mohamud uu ku baaqay 14-ka Noofambar.

Isagoo la hadlayay saxaafadda Aqalka Sare, senator-ku wuxuu ku dooday in mucaaradka aysan si dhab ah u danaynin wada hadalka wuxuuna ku adkeeyay in Soomaaliya ay xallin karto khilaafaadkeeda gudaha iyada oo aan marar badan u laabanayn bulshada caalamka si ay u dhex gasho. “Soomaaliya waxay ka gudubtay xilligii bulshada caalamka ay go'aamiso waxa halkan ka dhacaya. Soomaaliya waxay u leedahay Soomaalida,” ayuu yiri.

Senator Abdihakim Moalim

Hubaal, waxaa jira mabda' sharci ah oo ka dambeeya dooda senator-ka: khilaafaadka siyaasadeed ee qaran waa in lagu xalliyo habab ay Soomaalidu hoggaaminayso. Laakiin madax-bannaanida lama isticmaali karo si xul ah si loo ilaaliyo dowlad ka fogaata kormeer, sidoo kale looma isticmaali karo in lagu diido hoggaamiyeyaasha mucaaradka ee su'aal gelinaya dastuuriga iyo sharciyadda go'aanada ay qaateen madaxtooyadu.

Su'aasha muhiimka ah ayaa ah sababta dalka uu u gaaray meel xitaa isku dayga in la qabto wada hadal siyaasadeed marar badan u burburo.

Daacadnimada madaxweynaha maaha daacadnimo u ah dalka

Senator Abdihakim maaha qof cusub oo siyaasadeed. Khibradiisa Golaha Sare iyo ka qaybqaadashadiisa habka dib-u-eegista dastuurka waxay ku qasbeysaa inuu fahmo farqiga u dhexeeya difaaca dowladnimada iyo difaaca madaxweynaha xilka haya.

Si kastaba ha ahaatee, faragelintiisa ugu dambeysay waxay muujineysaa in mucaaradnimada Madaxweyne Xasan Sheekh ay tahay mid aan sharci ahayn. Halkii uu ka eegi lahaa cabashooyinka muhiimka ah ee ay soo jeediyeen hogaamiyeyaasha mucaaradka, wuxuu mas'uuliyadda dhibaatada ku ridayaa ku dhowaad gebi ahaanba garbihiisa.

Tani waa hab dhibaato leh oo ka timid sharci-dejiyahan mas'uuliyaddiisa dastuuriga ah ay tahay in ay ku jirto kormeerka awoodda fulinta, difaaca madaxbannaanida hay'adaha iyo matalaadda danaha dadka Soomaaliyeed.

Senator-ku wuxuu si joogto ah u difaacay isbeddelada dastuuriga ah ee dowladda, isagoo ku dooday in Baarlamaanka uu lahaado habka iyo in Soomaaliya ay gaarto go'aannadeeda dastuuriga ah. Laakiin oggolaanshaha baarlamaanka kaliya ma xallin karto su'aalaha sharciyadda marka daneeyayaasha siyaasadeed ee waaweyn iyo dowladaha xubnaha federaalka ay khilaafsan yihiin habka iyo natiijadiisa.

Dastuurku maaha kaliya dukumeenti ay ansixiyeen aqlabiyadda baarlamaanka. Waa in uu yeesho kalsooni siyaasadeed iyo mid dadweyne oo ku filan si uu u noqdo aasaaska dowlad shaqeysa.

Dhibaato dastuuriga ah lama dhimi karo sida siyaasadda mucaaradka

Soomaaliya waxay wajahaysaa khilaaf qoto dheer oo ku saabsan habraacyadeeda dastuuriga, qaab-dhismeedka doorashada iyo qaybinta awoodda u dhaxaysa dowladda federaalka iyo dowlad goboleedyada federaalka. Puntland iyo Jubaland waxay si weyn uga fogaadeen Muqdisho, halka xiriirka la leh maamulada kale ee gobollada sidoo kale uu xumaaday.

Khilaafka ku saabsan wax ka beddelka dastuurka iyo qorshayaasha doorashada ee dowladda ayaa sii xumeeyay kalsoonida ku aaddan heshiiska siyaasadeed ee federaalka. Diidmada mucaaradka ma aha kaliya dalab loogu talagalay jagada siyaasadeed ama qayb ka mid ah dowladda. Waxay khuseysaa xeerarka ay dalka ku maamulaan, madaxbannaanida hay'adaha qaran iyo sharciyadda isbeddelka.

Khilaafku wuxuu sidoo kale gaaray garsoorka. Khilaafka ku saabsan Maxkamadda Sare iyo ka qaadista Guddoomiyihii hore, Baashe Yusuf Ahmed, ayaa kordhiyay walaaca ku saabsan kala soocidda awoodaha iyo madaxbannaanida maxkamadaha.

Kuwaas waa su'aalo dastuuriga ah oo u baahan baaritaan dhab ah oo baarlamaanka. Senator-ka waa inuu weydiiyaa in fulinta ay ixtiraamday xuduudaha hay'adaha, halkii uu ka qaadi lahaa dhaleeceyn ku saabsan madaxweynaha sidii weerar ku saabsan Soomaaliya lafteeda.

Marka doodda siyaasadeed ay bilaabato inay u ekaato qabiilnimo baraha bulshada

Waxa si gaar ah niyad jab leh codka faragelinta senator-ka. Halkii uu ka bixin lahaa qiimeyn baarlamaan oo tixgelin leh oo ku saabsan xaalada siyaasadeed, wuxuu ku degdegaa eedeyn ballaaran oo ka dhan ah mucaaradka wuxuuna diidaa baahida loo qabo dhex-dhexaadin caalami ah isagoo aan ka hadlin sababta kalsoonida u dhexeysa ciyaartoyda siyaasadeed ee Soomaaliyeed ay si xun u xumaatay.

Afkiisu wuxuu khatar ku yahay in uu dhibaato qaran oo adag u beddelo kala qaybsanaan fudud oo u dhaxaysa kuwa taageersan madaxweynaha iyo kuwa la sheegay in ay carqaladeynayaan dalka. Taasi waa nooca hadalka kala qaybsan ee si weyn loogu xiriiriyo is-dhaafsiga bulshada ee xisbiga ka tirsan halkii laga filan lahaa hab-dhaqan miisaaman oo ka yimaada sharci-dejiyayaal khibrad leh.

Waxa xitaa ka sii walaac badan in la soo sheegay in taageerayaasha dowladda ay u muuqdaan in ay xiriir la sameeyaan mucaaradka ajandaha siyaasadeed ee maamulka iyagoo adeegsanaya hadalka loo adeegsado Al-Shabaab. Mucaarad siyaasadeed maaha argagixiso. Khilaafka madaxweynaha maaha khiyanad. Dalbashada mas'uuliyadda dastuuriga ah maaha cadowtinimo u jeedda dowladda Soomaaliyeed.

Dimuqraadiyad shaqeyneysa waxay ku tiirsan tahay mabda'a ka soo horjeeda: muwaadiniinta iyo hoggaamiyeyaasha siyaasadeed waa in ay xor u yihiin in ay caqabad ku noqdaan kuwa awoodda haya iyagoo aan loo sawirin cadowga qaran.

Mas'uuliyadda Aqalka Sare

Aqalka Sare wuxuu jiraa, qayb ahaan, si uu u matalo dowladaha xubnaha ka ah federaalka iyo inuu ilaaliyo dabeecadda federaalka ee dowladda Soomaaliyeed. Xubnaha aqalka waa in ay si gaar ah uga feejignaadaan cawaaqibka go'aannada siyaasadeed ee qoto-dheereeya kala qaybsanaanta u dhaxaysa Muqdisho iyo maamul goboleedyada.

Waqti ay iskaashiga federaalka daciifayso iyo heshiiska dastuuriga la muransan yahay, dalka wuxuu u baahan yahay sharci-dejiyayaal awood u leh in ay caqabado ka dhaliyaan xadgudubyada fulinta, fududeeyaan is-afgarad iyo difaacaan hay'adaha ka sarreeya shaqsiyaadka.

Senator Abdihakim waa in uu sidaas darteed sharaxaa sida eedeynta mucaaradka ay u horumarinayso dib-u-heshiisiin, sida diidmada dhexdhexaadinta ay u caawineyso in la soo celiyo kalsoonida, iyo sida taageerada aan shuruud lahayn ee mowqifka dowladda ay u adeegto danaha federaalka.

Joojinta kulanka 14ka Nofembar ma ahayn kaliya dhibaato jadwal. Waxay ahayd tilmaam kale oo muujinaysa in shuruudaha siyaasadeed ee wada hadal macno leh aan la dejin. Dowladda iyo mucaaradka ayaa weli kala qaybsan qaab-dhismeedka dastuuriga, habraacyada doorashada, ka qaybgalka iyo shuruudaha wadahadalka.

Somaliya waxay u baahan tahay sharci-dejiyayaal madax-bannaan, ma ahan difaacyada madaxweynaha

Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ma u baahna difaacayaal aan shuruud lahayn oo Baarlamaanka ku jira. Wuxuu u baahan yahay sharci-dejiyayaal diyaar u ah inay u sheegaan marka siyaasadaha uu wado ay waxyeello u geysanayaan dalka, marka xiriirka federaalka uu xumaado iyo marka khilaafaadka dastuuriga ay khatar ku yihiin jiritaanka nidaamka siyaasadeed.

Codsiga senator-ka ee madax-bannaanida wuxuu yeelan lahaa miisaan weyn haddii uu la socdo difaac xooggan oo ku saabsan dastuuriga, madaxbannaanida garsoorka, iskaashiga federaalka iyo xaqa muwaadiniinta inay ka dhiibtaan ra'yigooda siyaasadeed.

Somaliya ma xoojinayso iyadoo danaha siyaasadeed ee madaxweynaha loo arko inay la mid yihiin danaha qaranka. Sidoo kale, dalka ma soo kaban doono iyadoo hadallo lagu eedeeyo dhammaan guuldarrooyinka hay'adaha ay ku jiraan mucaaradka.

Waajibaadka senator-ka waa inuu difaaco Dastuurka iyo dadka Soomaaliyeed, ma ahan inuu ilaaliyo fursadaha siyaasadeed ee madaxweynaha. Xilliga ay dowlad federaal ah burburayso, Somaliya waxay u baahan tahay codad madax-bannaan oo Baarlamaanka ku jira—ma ahan daacadnimo indho la'aan ah oo loo labisey sidii waddaniyad.

wardheerNews