Magaalada Hoos U Dhacaysa: Rayidka Baidoa ayaa Qiimaha Bixinaya

Baidoa (WDN) — Baidoa waxaa lagu cadaadinayaa xaalad bini'aadantinimo iyo amni oo sii xumaaneysa iyadoo dagaallo u dhexeeya ciidamada la safan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo taageerayaasha madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Abdiaziz Hassan Mohamed Laftagareen, ay sii wadaan in ay muwaadiniinta u expose gareeyaan gantaallada, duqeymaha hawada iyo iska horimaadka hubaysan.

Waxa ka dhigaya xaaladda mid si gaar ah u walaac leh ayaa ah isticmaalka la soo sheegay ee awoodaha milatari ee sii horumarsan, iyadoo ay weli tahay, aasaas ahaan, khilaaf siyaasadeed oo ku saabsan cidda maamuleysa Koonfur Galbeed. Laftagareen wuxuu codsaday in Maraykanka, Qaramada Midoobay, Midowga Yurub, Midowga Afrika iyo IGAD ay cambaareeyaan waxa uu ku tilmaamay weerar milatari oo ka dhan ah Koonfur Galbeed iyo in la bilaabo baaritaan madax-bannaan oo ku saabsan hawlgallada hawada ee la soo sheegay.

Muwaadiniinta Baidoa oo ku jira Dagaal Siyaasadeed

Codsigiisa, Laftagareen wuxuu sheegay in hawlgallada milatari ee federaalka ka dhanka ah maamulka iyo taageerayaashiisa ay socdeen qiyaastii lix bilood, iyadoo hawlgallada hawada ay sii xoogaysteen labadii bilood ee la soo dhaafay.

Wuxuu ku eedeeyay in diyaaradaha, oo ay ku jiraan F16, loo isticmaalay hawlgallada ku hareeraysan Baidoa wuxuuna sheegay in muwaadiniin iyo xoolo la dilay. Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin.

Laakiin khatarta muwaadiniinta ayaa mar dambe aan ahayn mid aragti ah. Dagaallada ku hareeraysan Baidoa todobaadyadii la soo dhaafay ayaa horey u sababay khasaare iyo in dadka deggan ay ka qaxaan guryahooda. Associated Press ayaa warbixisay in Isbitaalka Gobolka Bay uu daweeyay 71 qof oo dhaawac ah, oo ay ku jiraan 15 haween ah, ka dib dagaalkii 3-da Sebtembar, halka hal dhimasho muwaadin ah la soo sheegay.

Su'aashu waxay noqoneysaa mid sii kordheysa: intee in le'eg ayaa xoog milatari loo isticmaali karaa khilaaf siyaasadeed ka hor inta aan shacabka rayidka ah ay qiimaha bixin?

Drones iyo F-16s ayaa Kordhiya Khataraha

Qaadista ugu daran waxay la xiriirtaa isticmaalka la sheegay ee drones iyo diyaaradaha dagaalka F-16. Xafiiska Laftagareen ayaa ku eedeeyay awoodaha milatari ee la xiriira Türkiye inay isticmaaleen weerarada ka dhacay Baidoa iyo Doolow, oo ay ku jiraan weerar lagu qaaday hoyga taliyihii hore ee Hay'adda Xabsiyada Soomaaliya Janaraal Mahad Abdirahman Aden, oo loo yaqaan Janaraal Shub.

Maamulka hore ee Koonfur-galbeed ayaa sheegay in F-16 uu ka qayb qaatay howlgalkii Doolow isla markaana ku eedeeyay Dowladda Federaalka inay hagaysay weerarka.

Qaadistaas weli ma ahan mid la xaqiijiyay. Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa inkirtay inay ku lug leedahay dhacdadii Doolow waxayna sheegtay in macluumaadka hore uu muujinayo in qaraxyada hoyga laga yaabo inay ka dhasheen waxyaabaha qarxiya oo gudaha guriga lagu diyaarinayay. Dowladda ayaa sheegtay inay dhisi doonto guddi baaritaan ah si ay u baarto dhacdadaas. Xisaabtan tartan ah ayaa ka dhigaya baaritaan madax-bannaan mid aad muhiim u ah.

Marka Awoodda Milatari ay Gasho Khilaaf Siyaasadeed

Welwelka ugu weyn ma ahan kaliya in Soomaaliya ay leedahay diyaarado milatari casri ah ama drones hubeysan. Waa meesha iyo sababta loo isticmaalayo hubkaas.

Drones iyo diyaaradaha dagaalka waxaa loogu talagalay howlgallada milatari ee ka dhanka ah khataraha hubeysan. Isticmaalka ay ku leeyihiin aagag si weyn loo deggan yahay inta lagu jiro khilaaf siyaasadeed waxay leedahay heer khatar oo si weyn u duwan.

Baidoa ma aha goob dagaal oo madhan. Waa xarun magaalo weyn iyo xarun gargaarka bini'aadamka, oo hoy u ah tiro badan oo muwaadiniin ah iyo dad barakacayaal ah. Dagaalladii ugu dambeeyay ayaa horey u carqaladeeyay nolosha muwaadiniinta iyo howlaha gargaarka bini'aadamka.

Haddii awood hawada horumarsan loo adeegsanayo xoogagga la safan hal dhinac siyaasadeed oo khilaaf ka taagan tahay awoodda goboleed, cawaaqibka ayaa ka baxsan bartilmaameedyada tooska ah. Guryaha, suuqyada, waddooyinka, ganacsiyada iyo qoysasku dhammaantood waxay noqon karaan kuwo u nugul khilaafka.

Taasi waa sababta loo maleynayo in isticmaalka F-16s iyo diyaaradaha hubeysan loo arko inay tahay arrin khatar ah oo ku saabsan ilaalinta muwaadiniinta, iyadoon loo eegin dhinaca siyaasadeed ee mas'uulka ka ah.

Khilaafka wuxuu leeyahay Asal Siyaasadeed

Q قلبka dhibaatadu ma aha duullaan dibadda ah ama dagaal caadi ah oo u dhexeeya laba dowlad. Waa khilaaf ku saabsan awoodda siyaasadeed, sharciyadda iyo hogaaminta mustaqbalka ee Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed.

Ciidamada Federaalka ayaa qabsaday Baidoa bishii Maarso, kadib markii Laftagareen is casilay. Maamulka cusub ee Koonfur-galbeed ayaa xigay la aasaasay iyadoo taageero ka helaysa federaalka. Dagaallada ay wadaan xoogagga daacadda u ah Laftagareen ayaa tan iyo markaas si joogto ah u caqabadday heshiiskaas siyaasadeed. Macnahaas ayaa muhiim ah.

Marka khilaafka hoose uu yahay mid siyaasadeed, kor u qaadista jawaabta milatari waxay keeni kartaa in khilaafka sii xumaado halkii uu xal u heli lahaa. Duqeynta hawada ee dheeraadka ah waxay halis gelin kartaa in la abuuro cabashooyin cusub, barakac iyo dalabyo dib u qaadasho.

Natiijadu waxay noqon kartaa wareeg ay khilaaf siyaasadeedku si tartiib tartiib ah u qaato astaamaha khilaaf hubeysan.

Baadhitaan Caalami ah ayaa Hadda Muhiim ah

Laftagareen ayaa ka codsaday la-hawlgalayaasha caalamiga ah inay baadhaan weerarada la soo sheegay oo ay go'aamiyaan mas'uuliyadda.

Baadhitaan noocan ah waa in uu baaro aqoonsiga diyaaradaha ku lug leh, bartilmaameedyada la doortay, awoodda sharciga ee hawl kasta, joogitaanka rayidka ee meelaha ay saameeyeen, silsiladda amarka iyo waxyeellada rayidka ama dhaawaca hantida.

Waxa kale oo ay tahay in la caddeeyo haddii awoodaha milatari ee ay bixiyeen ama taageereen lamaanayaasha shisheeye ay si joogto ah u isticmaalayaan ujeedadooda la qorsheeyay iyo waajibaadka sharciga ee khuseeya.

Ma jirto koox siyaasadeed oo la aaminsan yahay inay dambi leedahay ka hor inta aan la xaqiijin xaqiiqooyinka. Laakiin sidoo kale ma aha in eedeymaha la xiriira waxyeellada rayidka la iska indhatirto iyada oo aan la baadhin.

Baidoa Ma Aha Meel Dagaal oo loogu Talagalay Xal Siyaasadeed

Khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya laguma xallin karo hawada. Haddii khilaafka dhexe uu yahay cidda maamuli doonta Gobolka Koonfur Galbeed, xalka ugu dambeeya waa in uu ka yimaado hab siyaasadeed oo awood u leh in uu wax ka qabto sheegashooyinka tartamaya ee sharciyadda iyo awoodda.

Diyaaradaha milatari waxay awood u leeyihiin inay burburiyaan meelo. Ma xallin karaan su'aasha siyaasadeed ee keentay iska horimaadka bilowgii. Dadka Baidoa, mudnaanta degdegga ah waa mid sahlan: in la joojiyo weerarada, in la ilaaliyo ka hortagga rabshadaha dheeraadka ah iyo in la soo celiyo nolosha rayidka ee caadiga ah.

Bulshada caalamiga ah sidaas darteed waa in ay diiradda saaraan kaliya cidda maamuleysa Baidoa, laakiin sidoo kale haddii rayidka la ilaaliyo inta khilaafka siyaasadeed uu socdo. Maxaa yeelay marka dhibaatada siyaasadeed ay gaarto heerka ay warar sheegayaan in diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo diyaaradaha dagaalka la isticmaalayo meelaha rayidka, su'aashu ma aha oo kaliya cidda ku guuleysaneysa tartanka siyaasadeed. Su'aashu waa intee in le'eg ayaa Baidoa ka haray rayidka si ay ugu soo laabtaan marka ay dhammaato.

WardheerNews