Dugsiga bulshada ee Mudug wuxuu taageeraa waxbarashada bilaashka ah ee carruurta ka timid qoysaska xoolo-dhaqatada ah ee saboolka ah

(ERGO) – Caruurta ka soo jeeda qoysaska xoolo-dhaqatada ee lumiyay xoolahooda abaaraha ayaa ku soo laabanaya fasallada Jarriban, gobolka Mudug ee bartamaha Soomaaliya, halkaas oo dugsiga gaarka ah uu ka waayey lacagaha ardayda ka soo jeeda qoysaska saboolka ah.

Caruurta, da'doodu tahay lix ilaa 14, waxay heleen waxbarasho bilaash ah tan iyo Sebtember, taasoo siinaysa qoysaska aan awoodin inay bixiyaan lacagaha dugsiga fursad ay ku barbaarin karaan caruurtooda.

Samsam Abdi Maxamed ayaa diiwaangelisay saddexdeeda caruur 2-dii Oktoobar ka dib markii ay ka maqnaayeen dugsiga maadaama aysan awoodin inay bixiyaan $10 lacagta bil kasta ee caruurta. Qoyskeedu wuxuu u guuray Jarriban sanadkii 2025 ka dib markii ay lumisay inta badan xoolahooda.

“Macallimiintu waxay na soo dhoweeyeen waxayna soo jeediyeen inay caruurteena bilaash ku barayaan,” ayay tiri. “Caruurteydu waxay dareemi jireen niyad-jab markii ay arkeen caruur kale oo da'dooda la mid ah oo dugsiga tagaya halka iyagu aysan haysan fursad ay wax ku bartaan.”

Samsam waxay caruurteeda u raacdaa dugsiga maalin kasta waxayna sugeysaa ilaa casharada dhamaadaan ka hor inta aysan guriga u qaadin. Qoyskeedu wuxuu ahaa xoolo-dhaqato ku nool degaanka Mudug jiilal badan laakiin waxay u guureen Jarriban bishii Janaayo 2025 ka dib markii roobab xun iyo cudur ay dileen inta badan 150 geela iyo idaha ay haysteen.

“Dhammaan xoolihii aan hore u haynay, saddex geela ayaa hadhay,” ayay sheegtay.

Qoyska wuxuu ku nool yahay xero Jaalle ah oo ku taalla agagaarka Jarriban, iyagoo ku nool hoy laga sameeyay dhar duug ah iyo tiirarka alwaaxda. Ninkeeda wuxuu maalin kasta magaalada u aadaa si uu u raadsado shaqo ku meel gaar ah, oo ay ku jiraan dhagax qodista. $3 ee uu kasbado waxay u baxaan bixinta cunto.

Samsam waxay amaahday $27 si ay u iibsato buugaagta dugsiga iyo dharka iskuulka ee saddexdeeda carruur. Waxay la kulantaa dalabyo joogto ah oo ka yimaada dukaameystaha deegaanka si ay u bixiso deyn kale oo ah $260. Dukaameystuhu wuxuu ku hanjabay inuu xabsiga dhigi doono ninkeeda haddii deyntu aan la xalin laba bilood gudahood maadaama uu u taagnaa dammaanadqaade.

Gelle Elmi Garad, oo ah aabe 56 jir ah oo leh 10 carruur, ayaa sidoo kale la tacaalaya sidii uu waxbarasho ugu siin lahaa carruurtiisa ka dib markii abaartu ay baabi'isay xoolihiisa. Wuxuu ka tagay aagga miyiga ee Teerage ee Jarriban bishii Abriil ka dib markii saddex sano oo abaareed ay burburiyeen xoolahooda.

Afarta carruurtiisa ah ayaa hadda ku biiray barnaamijka waxbarashada bilaashka ah ee dugsiga. Lix carruur kale ayaa ku koray aagga miyiga iyaga oo aan waxbarasho helin.

“Waxbarashadu waa muhiim. Markii aan magaalada imid, waxaan qorsheynayay inaan mid ama labo ka mid ah carruurteyda u diro dugsiga. Mustaqbalkooda ayaa hagaagi doona haddii ay helaan waxbarasho,” ayuu yiri.

Geelle wuxuu shantii bilood ee la soo dhaafay raadinayay shaqo ku meel gaar ah oo ku taalla Jarriban laakiin ma uusan helin wax shaqo ah. Qoyskaagu wuxuu ku nool yahay laba hoy oo yar yar oo ay siiyeen qaraabada. Qolalka waa kuwo yaryar sidaas darteed dadka waaweyn waxay seexdaan banaanka.

Xaaskiisa waxay caano ka iibisaa xaafadaha iyadoo kasbata qiyaastii $2 maalintii. Mararka qaarkood waxay ka helaan caawimaad qaraabada. Wuxuu $500 ku leeyahay ganacsatada tuuladiisa cunto, biyo iyo dhar uu u iibsaday qoyskiisa, iyo sidoo kale kharashka ku baxa in la geeyo Jarriban.

“Qaar ka mid ah habeenada waxaan ku guuleystaa inaan helo wax aan guriga u keeno carruurta inay cunaan, laakiin habeenada kale waxaan guriga ku soo laabtaa anigoo aan waxba haysan,” ayuu yiri.

Dugsigu wuxuu soo bandhigay barnaamijka waxbarashada bilaashka ah ka dib markii uu garwaaqsaday in qoysaska ay saameysay abaartu aysan awoodin inay bixiyaan khidmadaha waxbarashada.

Maamulaha dugsiga, Jama Abdullahi Mohamed, ayaa sheegay in boqolaal carruur ah ay ka baxeen waxbarashada markii taageerada hay'adda caalamiga ah ee CARE ay dhamaatay laba sano ka hor, taas oo ahayd mushaarka macallimiinta, agabka waxbarashada iyo dharka dugsiga.

Dugsigu wuxuu ka waiver-galay $10 oo ah khidmad bil kasta carruurta 210 ah ee fasallada koowaad ilaa saddexaad sanadkan waxbarashada. Sidoo kale, wuxuu fursado u furay qaar ka mid ah waalidiinta aan waligood dugsiga tagin si ay u bartaan akhriska iyo qorista aasaasiga ah ee Soomaaliga.

Dugsigu hadda waxaa taageera khidmadaha dugsiga sare, deeqo yar yar oo ka yimaada xubnaha jaaliyadda deegaanka, iyo shaqooyin pro bono iyo deeqo ay bixiyaan shaqaalaha.

“Waxaan haynaa guddi qabanqaabiya ololayaal wacyigelin ah oo dhiirrigeliya dadka inay carruurtooda keenaan. Ma weydiinno waalidiinta inay bixiyaan khidmadaha dugsiga haddii aysan awoodin,” ayuu yiri maamulaha.

“Waxaan nafteena ka qaybqaadannaa. Waxaan ku darsanaa mushaarka macallimiinta waxa aan ka uruurinno dugsiga sare. Mararka qaarkood, marka lacag la'aan tahay, waxaan ku qancinaa macallimiinta inay sii wadaan waxbaridda carruurta bulshadooda lacag la'aan.”

Dugsigu wuxuu rajeynayaa inuu helo taageero ka timaadda ururada, dowladda iyo bulshooyinka jaaliyadda si loo diiwaangeliyo carruur badan.

Hawshu waxay timid iyadoo ay jirto helitaan xaddidan oo waxbarashada aasaasiga ah ee Puntland. Qorshe horumarineed oo waxbarasho oo shan sano ah oo ay soo saartay Wasaaradda Waxbarashada Puntland bishii Luulyo 2026 ayaa ogaatay in kaliya 33 boqolkiiba carruurta da'da dugsiga aasaasiga ah ay dugsiga joogaan, taas oo muujinaysa caqabadaha ay la kulmaan qoysas badan si ay u helaan waxbarashada aasaasiga ah.