Hamza wuxuu beeniyay wada hadallada Al-Shabaab, isagoo su'aalo ka keenay waxa uu ka waday furitaanka albaabka wada hadalka

Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in aan wax wadahadal ah la soconayn laba maalmood ka dib markii uu shaaciyay in dowladda ay diyaar u tahay wada hadal la yeelato maleeshiyada ka baxda kooxda

MOGADISHU (WDN) — Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya Hamza Abdi Barre ayaa beeniyay in Dowladda Federaalka ay wadahadal la leedahay Al-Shabaab , laba maalmood ka dib markii uu si dadweyne u shaaciyay in dowladda uu hoggaamiyo ay diyaar u tahay inay la hadasho xubnaha kooxda maleeshiyada ah ee ka baxa fikradahooda iyo ololahooda hubeysan.

Isbeddelka muuqda ee xoogga la saaray ayaa su'aalo ka keenay waxa ay dowladda ka waddo diyaarinta cusub ee ay ku dooneyso inay wada hadal la yeelato dadka la xiriira Al-Shabaab.

Isagoo ka hadlayay Miizaan Podcast-ka 2-da Oktoobar, Hamza ayaa sheegay in naftiisa ama Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud aysan la yeelan wax wadahadal ah Al-Shabaab, wuxuuna ku adkeeyay in xiriirka dowladda iyo kooxda uu yahay mid dagaal ah.

“Ma aanan galin wadahadal, sidoo kalena ma aanan la shaqeyneynin,” ayuu yiri Hamza. “Waxa naga dhexeeya waa xoraynta dalka.” Laakiin wareysigaas isla markaana, ra'iisul wasaaraha ayaa mar kale furay albaabka wada hadalka.

Wuxuu sheegay in dowladda ay diyaar u tahay inay la hadasho qof kasta oo ka baxa fikradaha Al-Shabaab iyo ololahooda hubeysan, isagoo intaas ku daray in maleeshiyadii hore ay ugu dambeyntii ku soo laaban karaan bulshada Soomaaliyeed. Farqigaasi waa muhiim.

Dowladdu hadda waxay sheegaysaa inaysan wadahadal la galin Al-Shabaab sida urur, iyadoo isla mar ahaantaana bixineysa wada hadal iyo dib-u-soo-dhigid dadka ka tagay kooxda. Taasi waxay ka duwan tahay wadahadal siyaasadeed oo lala yeesho ururka laftiisa.

Maxaa Isbedelay Laba Maalmood? Sharaxaadda ugu dambeysay ee Hamza ayaa raacday faallooyin la soo sheegay laba maalmood ka hor oo uu sheegay in dowladda ay diyaar u tahay inay la hadasho kuwa diyaar u ah inay ka tagaan kooxda iyo fikradeeda.

Hadalladaas waxaa si weyn loo fasiray inay yihiin fursad loogu talagalay wada hadal. Bayaan cusub ayaa u muuqda inuu qorsheynayo inuu khad u kala saaro dib-u-dhiska dadka ka baxay iyo wadahadalada hogaanka Al-Shabaab.

Hadda ma jiraan wax caddeyn madax-bannaan oo xaqiijinaya in Dowladda Federaalka ay gashay wada hadal rasmi ah oo la leh Al-Shabaab.

Hamza sidoo kale wuxuu diiday eedeymo sheegaya in dowladda ay lacag siisay kooxda hubeysan si ay u yareyso weerarada Muqdisho, isagoo ku tilmaamay eedeymahaas kuwo been ah.

Dowladdu sidaas darteed waxay wajahaysaa caqabadda isgaarsiinta: sida ay si furan uga hadlaan wada hadalka, ayaa u badan in mucaaradka iyo dadweynuhu ay hadalladaas u fasiraan sidii diyaar garow loogu jiro wada hadal la leh ururka laftiisa.

Sababta Waqtiga Ugu Muhiimsan Tahay

Arrintu waxay soo baxaysaa xilli xasaasi ah oo gaar ah Soomaaliya. Al-Shabaab waxay weli ka mid tahay kuwa ugu awoodda badan ee hubeysan dalka, iyadoo haysta saameyn weyn oo ku saabsan qaybo ka mid ah koonfur-galbeed Soomaaliya inkasta oo ay jiraan sanado badan oo hawlgallo milatari oo Soomaali iyo caalami ah.

Kooxdu waxay muujisay awood ay ku weerarto aagagga ay dowladda hayso iyo inay haystaan shabakad awood u leh inay weerarto Muqdisho. Isla mar ahaantaana, Soomaaliya waxay weli tahay mid siyaasadeed ahaan kala qaybsan.

Dowladda Federaalka waxay ku jirtaa khilaaf dheer oo ay la leedahay kooxaha mucaaradka iyo dhowr dowlad xubno ka ah federaalka oo ku saabsan isbeddelada dastuuriga ah, doorashooyinka iyo qaybinta awoodda siyaasadeed.

Taasi waxay ka dhigeysaa su'aasha ah cidda leh awoodda ay ku gorgortamaan magaca Soomaaliya mid aan la iska indho tiri karin haddii dowladda ay mar walba ka gudubto kaliya ka go'itaanka shaqsiyaadka oo ay tixgeliso wada hadal la leh Al-Shabaab sida urur.

Ka go'ayaashu Waa Su'aal. Al-Shabaab Waa Mid Kale

Waxaa jira farqi weyn oo u dhexeeya dhiirrigelinta dagaalyahan shaqsi ah inuu is dhiibo iyo gorgortanka urur hubeysan. Tan koowaad waxay ku lug yeelan kartaa hub ka dhigista, dib u habeyn, cafis iyo dib u milan.

Tan labaad waxay ku lug yeelan kartaa su'aalo aad u ballaaran: awood siyaasadeed, dhul, heshiisyada amniga, cadaalad, nidaamka dastuuriga ah iyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya dowladda Soomaaliyeed iyo urur dagaalamay dowladda sanado badan.

Faallooyinka ugu dambeeyay ee Hamza waxay muujinayaan in mowqifka degdega ah ee dowladda uu yahay tan hore. Dowladda waxay sheegaysaa in qof kasta oo ka tagaya ololaha hubeysan ee Al-Shabaab uu ku laaban karo bulshada Soomaaliyeed, iyadoo diidaya in ay gorgortan la leedahay ururka laftiisa.

Farqigaas wuxuu u oggolaan karaa Muqdisho inay raacdo ka go'itaanka iyada oo aan si rasmi ah u aqoonsan Al-Shabaab sidii lammaane gorgortan siyaasadeed.

Haddii wada hadalka la leh Al-Shabaab mar walba ka gudbo ka go'itaanka shaqsiyaadka, si kastaba ha ahaatee, khilaafka siyaasadeed ee aan la xalin ee Soomaaliya wuxuu si toos ah u noqon doonaa mid khuseeya.

Heshiis kasta oo saameynaya amniga dalka ama nidaamka siyaasadeed wuxuu yeelan doonaa cawaaqib ka fog Dowladda Federaalka.

Puntland, Jubaland iyo ciyaartoyda kale ee siyaasadeed waxay leeyihiin mowqifkooda ku aaddan mustaqbalka dastuuriga iyo doorashada Soomaaliya. Kooxaha mucaaradka ayaa sidoo kale khilaafay sharciyadda dhinacyada qaarkood ee nidaamka doorashada iyo dastuuriga ee hadda jira.

Dowladda Federaalka ayaa ku doodeysa in isbeddelada dastuuriga ah iyo barnaamijkeeda doorashada ay lagama maarmaan u yihiin in Soomaaliya loo gudbiyo doorashooyin toos ah. Mucaaradka ayaa diiday qaybaha muhiimka ah ee habka waxaana ay ku baaqeen in la helo is-afgarad siyaasadeed oo ballaaran.

Khilaafka aan la xallin ayaa abuuraya su'aal aasaasi ah: Yaa u hadlayaa Soomaaliya haddii dowladda ay go'aansato in ay gasho wadahadal siyaasadeed oo la leh Al-Shabaab?

Dowladdu Ma Xidhin Albaabka

Hadallada Hamza ma aha in loo fahmo caddeyn in dowladda ay go'aansatay in ay gasho wadahadal la leh Al-Shabaab.

Ra'iisul Wasaaraha ayaa si cad u beeniyay in wadahadallo noocaas ah ay socdaan.

Waxa uu xaqiijiyay in dowladda ay diyaar u tahay in ay la shaqeyso shaqsiyaadka ka tagaya ururka oo ka tanaasula fikradahooda iyo rabshadaha.

Siyaasaddan ma aha mid cusub Soomaaliya. Dowladuhu horey ayay u dhiirrigeliyeen ka tagista iyo dib-u-dhiska qayb ka mid ah dadaallada lagu wiiqayo Al-Shabaab.

Su'aasha ka dhalan karta ayaa noqon doonta haddii dowladda ay ka gudubto dib-u-dhiska shaqsiyaadka una gudubto wadahadal urur. Taasi waxay u baahan doontaa dood siyaasadeed oo ballaaran.

Farriin Xasaasi Ah

Iska horimaadka muuqda ee u dhexeeya “waxaan diyaar u nahay in aan wada hadalno” iyo “ma wada hadalno” ayaa laga yaabaa in uu ka yara xamaasad badan yahay sida uu markii hore u muuqday.

Hamza wuxuu u muuqdaa inuu kala soocayo dalab u ah kuwii hore ama kuwa suurtagalka ah ee ka tagaya iyo wadahadal dhab ah oo lala yeesho hoggaanka Al-Shabaab. Laakiin xasaasiyadda siyaasadeed ee arrintu waxay ka dhigan tahay in hadal kasta oo dadweyne si dhow loo eegi doono.

Haddii ay tahay dowlad la dagaallamaysa kooxo hubeysan iyadoo isku mar isku dayaysa inay dhisto nidaam doorasho iyo dastuur cusub, cawaaqibka ka dhalanaya furitaanka wax xiriir siyaasadeed ah oo lala yeesho Al-Shabaab waxay ka fogaan doonaan goobta dagaalka.

Hadda, mowqifka dowladda waa mid cad: ma jiraan wada-hadal la shaaciyey oo lala leeyahay Al-Shabaab, laakiin albaabku wuu furan yahay kuwa ka tagaya kooxda oo raadinaya inay ku soo laabtaan bulshada Soomaaliyeed.

Haddii ay taasi noqoto mowqifka dowladda — ama ay noqoto talaabada ugu horreysa ee loo qaadayo wada-hadal siyaasadeed oo ballaaran — su'aashu waa mid kaliya horumarka mustaqbalka ka jawaabi kara.

WardheerNews