Puntland ayaa digniin u dirtay Xasan Sheekh: diidmada heshiiska siyaasadeed waxay Soomaaliya u horseedi kartaa burbur

GAROWE (WDN) — Puntland ayaa digniin culus u dirtay Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud, iyada oo ku eedeyneysa maamulka uu hogaamiyo in uu raacayo habraac doorasho oo khilaafsan qaybaha siyaasadeed ee Soomaaliya, taasoo khatar gelinaysa midnimada daciifka ah ee dalka. Digniintu waxay muujineysaa niyad-jab sii kordhaya oo ka dhex jira dowlad goboleedyada federaalka iyo dadka mucaaradka ah ee ku aaddan waxa ay u arkaan in madaxweynaha uu diidan yahay in uu galo wadahadal ku saabsan heshiis siyaasadeed oo la aqbali karo.

Madaxweyne ku-xigeenka Puntland Ilyas Osman Lugatoor, oo hadda u adeegaya sidii madaxweyne ku meel gaar ah, ayaa fariinta soo jeediyay iyadoo xiisaddu ay korodhay ka dib markii Dowladda Federaalka ay shaacisay jadwalka doorashooyinka baarlamaanka iyo madaxweynaha iyada oo aan heshiis siyaasadeed oo ballaaran la gaarin.

Lugatoor ayaa ku baaqay in dadka Muqdisho ay diidaan siyaasadaha maamulka Xasan Sheekh, isagoo isticmaalaya luqad xooggan si uu u sharaxo iska caabinta dowladda inay tahay waajibaad akhlaaqeed. Waxa kale oo uu digniin ka bixiyay in haddii madaxweynaha uu ku guuldareysto inuu abaabulo doorashooyin ku saleysan heshiis, Puntland ay ka fiirsan doonto waddo kale oo ay qaadi doonto.

Hadalladiisu waxay muujinayaan khatarta sii kordheysa ee khilaafka doorashada Soomaaliya uu u noqon karo isqabqabsi ballaaran oo u dhexeeya Dowladda Federaalka, dowlad goboleedyada federaalka iyo hogaamiyeyaasha mucaaradka.

Jadwal doorasho oo aan heshiis lahayn

Digniinta Puntland ayaa timid hal maalin ka dib markii Guddiga Doorashooyinka Federaalka ay shaacisay jadwalka doorashooyinka baarlamaanka oo la qorsheeyay 15 April 2027 iyo doorashada madaxweynaha oo la qorsheeyay 15 May 2027.

Warbixintu waxay xoojisay dood khilaafsan oo horey u jirtay oo ku saabsan sharciyadda habka doorashada la soo jeediyay, iyadoo dhaliilayaashu ay ku doodayaan in jadwalka doorashada uusan xallin karin khilaafaadka aasaasiga ah ee ku saabsan xeerarka, heshiisyada dastuuriga ah iyo ka qaybgalka siyaasadeed.

Qodobka ugu muhiimsan ee khilaafka ayaa ah in isbeddelka xiga la qaban doono iyadoo la raacayo habka lagu heshiiyay oo ay ka qayb qaataan daneeyayaasha siyaasadeed ee ugu waaweyn ama mid ay hogaaminayso maamulka hadda jira.

Mucaaradka iyo dhaliilayaasha ku jira nidaamka federaalka ayaa marar badan adkeeyay baahida loo qabo in la sameeyo wadatashi macno leh oo ay ka qayb qaataan dowladaha xubnaha ka ah federaalka, ururada siyaasadeed iyo daneeyayaasha kale. Waxay ka baqayaan in haddii aan heshiis la gaarin ay soo saari karto habab doorasho oo is khilaafsan, ay qoto dheerayso kala qaybsanaanta hay'adaha iyo in kalsoonida nidaamka federaalka la wiiqo.

Kharashka diidmada heshiiska

Khilaafka ugu dambeeyay wuxuu soo bandhigayaa su'aal ballaaran oo ku saabsan habka Hassan Sheekh ee wadahadalka siyaasadeed. Halkii uu ka heli lahaa qaab guud oo la aqbali karo oo ay wadaagaan xoogagga siyaasadeed ee is khilaafsan, maamulka uu hogaamiyo ayaa wajahaya eedeymo ah in uu horay u socdo inkastoo khilaafaad aan la xallin.

Presidentka doonaya inuu maareeyo dowlad federaal ah oo jilicsan waa inuu ka shaqeeyaa wax ka badan kaliya ku dhawaaqista taariikhaha. Waa inuu ka caawiyo dejinta xeerar ay dhinacyada is khilaafsan u arkaan kuwo sharci ah, wax ka qabta khilaafaadka dastuuriga ah iyo abuurista kalsooni in aan koox siyaasadeed laga reebin habka.

Haddii aan heshiis noocaas ah la gaarin, xitaa doorasho lagu qabto jadwal rasmi ah waxay ku guuldareysan kartaa inay soo saarto wareejin awood oo nabad ah oo si ballaaran loo aqbalo.

Qaadashada Puntland waxay muujinaysaa in dulqaadka la xiriira habka Muqdisho uu sii yaraanayo. Hadalka Lugatoor ee ah in Puntland ay la tashan doonto jawaabteeda haddii is-afgarad la gaari waayo wuxuu muujinayaa suurtagalnimada kala duwanaansho siyaasadeed oo dheeraad ah, in kastoo tallaabooyinka gaarka ah ee Puntland ay tixgelin karto ay weli caddeyn la’ yihiin.

Midnimada Soomaaliya ayaa halis ku jirta

Khataru waxay ka baxsan tahay khilaafka doorashada ee degdega ah. Nidaamka federaalka Soomaaliya wuxuu ku tiirsan yahay iskaashiga u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo dowlad goboleedyada, iyadoo la raacayo ka qaybgalka kooxaha mucaaradka iyo daneeyayaasha kale ee siyaasadda. Haddii xiriirradani sii xumaadaan, khilaafaadka doorashooyinka waxay noqon karaan dhibaato weyn oo ku saabsan sharciyadda siyaasadeed.

Hadallada Puntland sidaas darteed waa digniin u ah madaxweynaha iyo muujinaya khataraha ku lug leh. Iska horimaad joogto ah ayaa ka dhigi kara mid adag in la isku raaco habraacyada doorashada, daciifin kara iskaashiga federaalka iyo kordhin kara khatarta habraacyo siyaasadeed oo is barbar socda.

Mas’uuliyadda ka fogaanshaha natiijadan waxay saaran tahay dhammaan dhinacyada, laakiin madaxweynaha ayaa mas’uuliyad gaar ah leh oo ah inuu qabto wadahadallo, muujiyo dabacsanaan iyo inuu raadiyo heshiis ballaaran oo kalsooni ka helaya ka sokow xisbiga siyaasadeedkiisa.

Arrinta ugu weyn ma aha kaliya goorta Soomaaliya ay qaban doonto doorashadeeda xiga, laakiin sidoo kale haddii madaxweynaha uu heli karo heshiis siyaasadeed oo ka dhigaya doorashooyinkaas kuwo la aamini karo oo la aqbali karo dhammaan daneeyayaasha muhiimka ah ee dalka. Haddii wada hadalku sii fashilmo, jadwalka doorashada ee loogu talagalay inuu hagayo isbeddelka Soomaaliya wuxuu halkii ka noqon karaa ilo kale oo kala qaybsanaan ah.

Ogaysiiska Puntland wuxuu muujinayaa mowqifkeeda la sheegay. Baaxadda tallaabooyinka siyaasadeed ama maamul ee mustaqbalka weli waa mid aan la hubin, khatarta kala qaybsanaanta qaran waxay ku xiran tahay sida dhinacyadu uga jawaabaan khilaafka.

WardheerNews