Burcad-badeedda Soomaaliya ayaa kor u kacaya iyadoo dagaalka Iiraan uu keeno in maraakiibtu ay qaadaan waddooyin khatar ah

Burcad-badeed Soomaali hubeysan ayaa lagu arkay xeebta halka markab ganacsi Giriig ah uu ku xiran yahay xeebaha Hobyo, waqooyiga bari Soomaaliya, kadib markii burcad-badeed ay qabsadeen bishii Janaayo 2010. Mohamad Dahir/AFP/Getty Images

Burcad-badeedda Soomaaliya ayaa ka faa'iideysanaya dagaalka Iiraan iyadoo maraakiib ganacsi, oo ka fogaaday waddooyinka khilaafka iyagoo qaadaya waddooyin dheer oo ku wareegaya Afrika, ay ku socdaan aagooda weerarka.

Khilaafka sii xoogaysanaya ee Bariga Dhexe ayaa xannibay taraafikada dhex marta Badda Hormuz – waddo muhiim ah oo ku saabsan qiyaastii 20% saliidda, gaaska dabiiciga ah iyo agabka muhiimka ah ee adduunka. Si looga fogaado, maraakiibta ayaa ku qasbanaaday inay ku wareegaan geeska koonfureed ee Afrika, taasoo kordhinaysa waqtiga safarka usbuucyo iyo riixaysa taraafikada badda si toos ah gudaha baaskii burcad-badeedda Soomaaliya.

Iyagoo ka faa'iideysanaya taraafikada kordhay, shabakadaha burcad-badeedda ayaa fuliyay dalabyo isdaba-joog ah oo qabsashada maraakiib ah usbuucyadii la soo dhaafay, taasoo muujinaysa soo noqoshada weyn.

Sida ku xusan talo soo jeedin 12-kii May ee ka timid Hawlaha Ganacsiga Badda ee Boqortooyada Midowday (UKMTO), burcad-badeedda Soomaaliya ayaa hadda haysta ugu yaraan seddex markab: laba markab oo shidaal ah iyo hal markab oo guud/cement ah.

UKMTO, oo wargelisa shirkadaha maraakiibta ku saabsan khataraha amniga badda, ayaa xaqiijisay in maraakiibta la qabsaday intii u dhaxaysay 21-ka Abriil iyo 2-da May, oo ay ku jirto hal markab oo laga qabsaday xeebta Yemen oo loo wareejiyay Soomaaliya.

Soomaaliya waxay leedahay xuduud badeed oo la leh Yemen.

Sidaas darteed, hay'adda ayaa ka digtay in “heerka khatarta burcad-badeedda uu yahay mid daran” xeebta Soomaaliya iyo baaskii – biyahaas oo caan ku noqday caalamka sidii meelaha ugu muhiimsan ee burcad-badeedda badda intii lagu jiray dhammaadka 2000-meeyadii.

Tan iyo bilowgii 1990-meeyadii, Soomaaliya ma haysanin dowlad dhexe oo shaqeysa, taasoo u oggolaatay burcad-badeedda inay koraan. Krisiiska ayaa sii xoogaystay markii shirkadaha maraakiibta ay bilaabeen inay bixiyaan lacag madax furasho ah oo ka soo bilaabatay kumanaan ilaa malaayiin doolar.

Markii ay gaartay heerkeedii ugu sarreeyay sanadkii 2011, burcad-badeedda Soomaaliya ayaa gaartay rikoor ah 237 dhacdo, taasoo ku kacday dhaqaalaha caalamiga ah $7 bilyan. Sanadkiiasi, in ka badan 3,800 seefley ayaa wajahday weeraro ay ku jiraan qoryo toogta iyo gantaallada la tuuro – taariikh murugo leh oo khubaradu ka baqayaan inay dib u soo noqoto.

Kaliya tiro yar oo dhacdooyin ah ayaa laga diiwaan geliyay xeebta Soomaaliya sanadkii 2025, sida ku xusan warbixin ka timid Xafiiska Caalamiga ah ee Badda ICC bishii Janaayo. Waxay xilligaasi sheegtay in “la'aanta soo noqoshada ballaaran ee burcad-badeedda Soomaaliya ay sii muujinayso saameynta xooggan ee ka hortagga ee joogtada ah ee ciidamada badda.”

Ciidamada badda ee Midowga Yurub, Hawlgalka Atalanta, ayaa aqoonsaday kororka burcad-badeedda ee dhawaanahan warbixin ay bixiyeen bishii hore. Ciidamadu waxay sheegeen inay si guul leh “u xoreeyeen” markab calanka Iiraan leh oo ku yaal xeebta Soomaaliya kadib markii ay ku qasbeen burcad-badeedda qabsaday doonta inay ka tagaan.