Somaliya: Itoobiya ayaa lagu eedeeyay doorkeeda khilaafka Gobolka Koonfur-galbeed

MOGADISHU, Soomaaliya — Khilaaf amni oo sii xumaanaya ayaa ka dhacaya koonfurta Soomaaliya ka dib markii la soo sheegay in ciidamada milatariga Itoobiya ay ka baxeen magaalooyin muhiim ah oo istiraatiiji ah oo ku yaal gobollada Bay iyo Bakool, iyagoo ka tagay fursado amni oo ay si degdeg ah u isticmaalay maleeshiyada Al-Shabaab.

Dhacdooyinkan, oo kordhiyay xiisadaha gobolka isla markaana soo jiitay indhaha deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah, waxay ku saabsan yihiin eedeymo sheegaya in ciidamada Itoobiya ay ka tageen dhowr meelood iyaga oo aan la dagaallamin.

Inkastoo is-dhaaf notable ah uu dhacay bisha Agoosto markii ciidamada Itoobiya si rasmi ah u wareejiyeen saldhig milatari oo ku yaal Burhakaba ciidanka Qaranka Soomaaliyeed (SNA), dhaqdhaqaaqyada ciidamada ee dhawaanahan ayaa ka tagay deegaanno aan ammaan lahayn waxayna kicisay walaac ballaaran oo ka dhex jira bulshooyinka deegaanka.

Mas'uuliyiinta Gobolka Koonfur-galbeed ayaa ku baaqay in la sameeyo baaritaan madax-bannaan oo caalami ah oo ku saabsan eedeymaha, oo ay ku jiraan duruufaha ku xeeran doorka ciidamada Itoobiya ee khilaafka socda iyo faragelinta maaliyadeed ee shisheeye.

Inta lagu guda jiro baxitaanka, ilo deegaanka iyo gobolka ayaa sheegay in ciidamada Itoobiya ee ku sugan koonfur-galbeed ay isticmaaleen lacagaha la xiriira Imaaraadka Carabta (UAE) si ay u saameeyaan taliyayaasha deegaanka iyo u fududeeyaan wareejinta dhulka Al-Shabaab.

Si kastaba ha ahaatee, soo ifbixidooda ayaa dabka ku shiday khilaaf horey u jiray oo ka jira gobolka Koonfur-galbeed iyo jawiga siyaasadeed ee aan degganeyn ee Geeska Afrika, oo la xiriira xiisadaha jira ee ku saabsan raadinta ballaaran ee UAE ee Soomaaliya, Suudaan, iyo xadka Itoobiya-Eritrea.

Isbeddelka lama filaanka ah ee xakameynta dhulka ayaa saaray hababka maalgelinta caalamiga ah cadaadis weyn oo dadweyne iyo siyaasadeed.

Badankood ciidamada Itoobiya ee Soomaaliya waxay ka howlgalaan hoos yimaada mashaariicda taageerada nabadda ee Midowga Afrika, kuwaas oo si weyn ugu tiirsan taageerada maaliyadeed ee canshuur bixiyeyaasha Galbeedka. Bishii Abriil 2026, Midowga Yurub wuxuu ansixiyay €75 milyan oo dheeri ah oo loogu talagalay Mashaariicda Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), taasoo keentay in taageerada guud ee EU ee mashaariicda AU ee dalka ay gaarto ku dhawaad €2.8 bilyan tan iyo 2007.

Ujeedada ugu weyn ee caawimada maaliyadeed waa in la xoojiyo hawlgallada ka dhanka ah argagixisada, la ilaaliyo shacabka, iyo in la dhiso kaabayaasha amniga ee waara. Si kastaba ha ahaatee, marka meelaha istiraatiijiyad ahaan muhiimka ah la baneeyo—iyadoo la keenayo fursado amni oo ay argagixisadu si degdeg ah u buuxiyaan—shuraakada caalamiga ah waxay la kulmayaan su'aalo adag oo ku saabsan kormeerka hawlgallada, hufnaanta, iyo mas'uuliyadda.

Dhaliilayaasha iyo khubarada amniga gobolka waxay ku doodayaan in dowladaha Galbeedka ay tahay inay dalbadaan ilaalin cad si loo hubiyo in hantida amniga ee lagu maalgeliyo dibadda aan lagu khalkhalin go'aanada aan la isku raacsanayn ama go'aanada maxalliga ah ee shaki leh.

Maadaama Al-Shabaab ay isku dayayso inay ka faa'iidaysato isbeddelka milatari, cadaadisku wuxuu sii kordhayaa Midowga Afrika, taliska milatariga Itoobiya, dowladda federaalka Soomaaliya, iyo deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah si ay u bixiyaan xisaab cad oo hufan oo ku saabsan hawlgallada ciidanka ee dhawaan la sameeyay iyo wareejinta.

Soomaaliya, khataraha degdegga ah waa sarreeya, maadaama meel kasta oo la baneeyo ay khatar ku tahay in dib loo soo celiyo guulaha dhulka laga qaatay ee ka dhanka ah kooxda argagixisada. Shuraakada caalamiga ah, dhibaatooyinka dhexe weli ma ahan kuwo la xalliyay: sida loo hubiyo in bilyan dollar oo caawimaad amni oo dibadda ah ay keento natiijooyin la xisaabtami karo, oo deggan dhulka.