Khatarta Dastuuriga Soomaaliya ayaa sii qoto dheeraysa iyadoo Mas'uuliyiin Sare oo Amniga ah ay gashay Madax-furasho Siyaasadeed

Su'aalo ku saabsan Dastuurka, habraacyada doorashada iyo midnimada siyaasadeed ee ciidanka qaranka ayaa weli aan la xalin inkasta oo la sheegay in ay jiraan heshiisyo u dhexeeya mas'uuliyiinta dowladda iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka.

MOGADISHU, Soomaaliya (WDN) – Mas'uuliyiin sare oo ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo wakiillo ka socda Golaha Mustaqbalka ee mucaaradka ayaa la sheegay in ay gaareen heshiis ku saabsan amniga, doorashooyinka iyo dib-u-dhiska kalsoonida siyaasadeed kadib kulan ka dhacay Muqdisho habeenkii Arbacada. Si kastaba ha ahaatee, heshiiska la sheegay in la gaaray ayaa keenaya su'aalo aasaasi ah oo ku saabsan jihada dastuuriga ah ee dalka, qaabka doorashada iyo ka qaybgalka sii kordhaya ee hay'adaha amniga ee wadahadalada siyaasadeed.

Sida laga soo xigtay warbixinada, labada dhinac ayaa ku heshiiyay in hay'adaha amniga qaranka aan loo adeegsan karin qalab khilaafaadka siyaasadeed. Waxay sidoo kale ku ballanqaadeen in ay iska kaashadaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo maleeshiyada Daacish.

Ku saabsan doorashooyinka, ka qaybgalayaasha ayaa la sheegay in ay ku heshiyeen in habka doorashada ee soo socda uu ku saleysan yahay heshiis siyaasadeed oo dhameystiran halkii go'aan lagu soo rogi lahaa hal dhinac.

Wakiilada dowladda waxaa ka mid ahaa Agaasimaha Hay'adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka (NISA) Mahad Maxamed Salad, Taliyaha Booliska Janaraal Asad Cabdullaahi Osmaan, Taliyaha Ciidanka Qaranka Janaraal Ibraahim Maxamed iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida Korneyl Xasan Cali Nuur, oo si weyn loogu yaqaan Shuute.

Golaha Mustaqbalka waxaa matalayey Madaxweynihii hore Sheekh Sharif Sheekh Axmed, Ra'iisul Wasaarayaashii hore Xasan Cali Kheyre iyo Maxamed Xuseen Rooble, siyaasiga mucaaradka Abdirahman Abdishakur Warsame, Cabdullaahi Carab iyo Maxamed Aadan Koofi.

Wadahadaladu sidoo kale waxay diiradda saareen soo celinta kalsoonida siyaasadeed iyo abuurista xaalado loogu talagalay wadahadallo dheeraad ah oo ku saabsan arrimaha saameynaya mustaqbalka qaran ee Soomaaliya.

Hay'adaha amniga ee xarunta khilaafka siyaasadeed

Qaab-dhismeedka wafdiga dowladda ayaa si gaar ah muhiim u ah. Ka qaybgalka madaxa sirdoonka, komishanka booliiska, taliyaha ciidanka qaranka iyo guddoomiyaha maxkamadda milatariga ayaa dhigaya hay'adaha amniga iyo milatariga ugu muhiimsan dalka si toos ah gudaha habka wadahadalka siyaasadeed.

Tani waxay soo saartaa su'aal muhiim ah: haddii ciidanka qaranka iyo hay'adaha amniga ay tahay inay ka sarreeyaan khilaafaadka siyaasadeed, maxay taliyayaashooda sare uga qaybgalayaan wadahadallada arrimaha dhexe ee quseeya awoodda dastuuriga, doorashooyinka iyo qaybinta awoodda siyaasadeed?

Ballanqaadka la sheegay in aan la siyaasadeeyn amniga qaranka ayaa la soo dhoweeyay. Laakiin ballanqaadyada noocaas ah waa in lagu turjumo ilaalin hay'adeed. Ciidanka qaranka wuxuu leeyahay shacabka Soomaaliyeed, maaha madaxweyne xilka haya, xisbi siyaasadeed ama maamul. Mas'uuliyaddiisa dastuuriga ah waa inuu difaaco dalka iyo muwaadiniintiisa, maaha inuu dhaqan geliyo jadwal doorasho oo khilaafsan ama sugo badbaadada siyaasadeed ee dowladda kasta.

Dastuurka iyo qaabka doorashada weli ma ahan xal

Si aasaasi ah, fahamka la sheegay ma muuqdo inuu xalliyo khilaafka dhexe ee ku saabsan qaab-dhismeedka dastuuriga Soomaaliya iyo nidaamka doorashada.

Maxay yihiin qodobbada dastuuriga ah ee maamuli doona doorashooyinka soo socda? Ma raaci doonaa habka heshiis la gaaray oo dhexmaray Dowladda Federaalka iyo Dowladaha Xubnaha Federaalka, mise maamulka ayaa ku socon doona hababka doorashada ee ay doorbidayaan inkasta oo ay jiraan diidmo ka imaanaya daneeyayaasha siyaasadeed?

Doorasho ma heli karto sharciyad qaran oo kaliya sababtoo ah hay'ad dowladeed ayaa ku dhawaaqda jadwal ama aasaasaysa guddi doorasho. Kalsoonideedu waxay ku xiran tahay caddeyn dastuuriga ah, heshiis siyaasadeed iyo ka qaybgalka dhammaan daneeyayaasha khuseeya.

Adkeynta in doorashooyinka ay ku saleysan yihiin heshiis siyaasadeed oo dhameystiran ayaa sidaas darteed ah aqoonsi muhiim ah oo muujinaya in hal qof oo siyaasadeed uun aan si sharci ah u go'aamin karin mustaqbalka doorashada dalka.

Somaliya ma awoodi karto doorasho kale oo lagu qabto habab dastuur ah oo muran dhaliyay, gaar ahaan marka kalsoonida u dhexeysa Dowladda Federaalka, kooxaha mucaaradka iyo Dowladaha Xubnaha Federaalka ay si weyn u xumaato.

Fahamka ma ahan heshiis siyaasadeed

Kulanka wuxuu ku soo beegmayaa dadaallo sii socda oo lagu xallinayo khilaafaadka u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka ee ku saabsan habka doorashada iyo mustaqbalka siyaasadeed ee Soomaaliya.

Inkastoo heshiiska la soo sheegay uu fursad u siin karo wada hadal dheeri ah, ma aha in loo qaato heshiis siyaasadeed oo dhameystiran. Imtixaanka dhabta ah wuxuu noqon doonaa in dhinacyadu ku heshiiyaan qawaaniinta dastuuriga ah, moodeel doorasho oo la aqbali karo iyo dammaanad lagu dhaqan gelin karo in hay'adaha dowliga ah ay ahaan doonaan kuwo siyaasadeed aan dhexdhexaad ahayn.

Haddii aan heshiis noocaas ah la helin, ballanqaadyada lagu dhisayo kalsoonida waxay halis u yihiin inay noqdaan hawl diblomaasiyadeed oo dib u dhigta halkii ay xallin lahaayeen krisiska dastuuriga ah ee dalka.

Somaliya waxay u baahan tahay wax ka badan ballanqaadyo lagu kala beddelanayo albaabada xiran. Waxay u baahan tahay heshiis siyaasadeed oo hufan, oo ku saleysan dastuurka, kaas oo ka hortagaya in la isticmaalo hay'adaha dowliga ah, ilaalinaya dhexdhexaadnimada ciidamada qalabka sida, isla markaana soo celinaya kalsoonida shacabka ee habka doorashada.

WardheerNews