Furfurka Soomaaliya ayaa sii qoto dheeraya iyadoo degmada Doolow ay ka horyimaaday Muqdisho

DOOLOW, GEDO (WDN) — Qaybinta siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa hadda gaartay heerka degmada. Kadib murano dheer oo u dhexeeya Muqdisho iyo Puntland, Jubaland iyo Koonfur Galbeed, maamulka degmada Gedo ayaa hadda ku dhawaaqay in uu raaci doono siyaasadaha amniga Itoobiya ilaa dowlad Soomaaliyeed oo awood u leh in ay maamusho dalka oo dhan ay soo baxdo.

Ku dhawaaqista ayaa ka timid Guddoomiyaha Degmada Doolow Maxamed Xuseen Cabdi “Lafeey”, oo ka hadlayey isagoo kormeeraya ciidamada amniga deegaanka iyo ciidanka Darawiish ee Jubaland.

Lafeey ayaa sheegay in Doolow laga bilaabo hadda uu ku shaqeyn doono si waafaqsan amarada iyo siyaasadaha ciidamada Itoobiya, isagoo ku dooday in degmada aysan si fudud u sugi karin dowlad Soomaaliyeed oo shaqeysa oo qaadi karta mas'uuliyadda amniga iyo maamulka dalka.

“Illaa dowlad Soomaaliyeed oo awood leh la aasaaso oo qaadi karta mas'uuliyadda meelkasta oo danahayaga iyo sida aan u noolnahay, ma sugi doono qofna. Waxaan go'aamin doonaa waxa ugu wanaagsan dadkaheenna. Sidoo kale ma fulin doono siyaasadda Itoobiya aanay oggolaan,” ayuu yiri Lafeey.

Bayaankani wuxuu muujinayaa caqabadda weyn ee ay ku hayso awoodda Dowladda Federaalka ee Muqdisho. Sidoo kale wuxuu iftiiminayaa sida dhibaatada siyaasadeed ee Soomaaliya ay si tartiib tartiib ah uga gudubtay khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad goboleedyada federaalka—iyo gudaha degmooyinka laftooda.

Ka Socda Dowladaha Federaalka ilaa Degmooyinka

Sanado badan, khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa si weyn loogu qeexay sidii dagaal u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad goboleedyada federaalka.

Puntland ayaa si cad u diiday dhowr hindise oo ay soo jeedisay Dowladda Federaalka. Jubaland ayaa ku jirta khilaaf siyaasadeed iyo amni oo xun oo la leh Muqdisho, halka Gobolka Koonfur Galbeed uu sidoo kale si qoto dheer ugu lug leeyahay khilaafka siyaasadeed ee dalka.

Hadda burburka ayaa bilaabay inuu galo qaab-dhismeedka maamulka hoos yimaada heerka federaalka. Bayaanka Doolow ayaa si gaar ah muhiim u ah sababtoo ah wuxuu dhigaya maamulka degmada in uu si cad u shuruudeynayo iskaashigiisa Dowladda Federaalka iyadoo lagu xiran yahay jiritaanka maamul Soomaaliyeed oo mustaqbalka awood u leh inuu xakameeyo dalka oo dhan. Taasi ma ahan kaliya bayaanka amniga ee deegaanka.

Waa digniin ku saabsan sida degdeg ah ee awoodda dowladda dhexe ay u burburayso marka khilaafaadka siyaasadeed aan la xalin.

Doorka Koraya ee Itoobiya

Lafeey ayaa sidoo kale amaanay ciidamada Itoobiya ee ka howlgala aagga wuxuuna ku baaqay in shaqaalaha amniga deegaanka ay ixtiraamaan. Wuxuu sheegay in ciidamada Itoobiya iyo kuwa deegaanka ay si wadajir ah uga jireen gobolka wuxuuna ku dooday in joogitaanka ciidamada Itoobiya ay ka qayb qaateen xasiloonida iyo amniga.

“Labada ciidamood waxay ku nool yihiin dhinac isugu jira. Waxaan dooneynaa in la ixtiraamo ciidamadaas oo loo dhaqmo sida walaalo maadaama ay dalka joogeen in ka badan 30 sano, waxa ay ka qabanayaan dhexdeena waa ilaalinta xasiloonida iyo amniga,” ayuu yiri.

Hadalladiisu waxay muujinayaan xaqiiqda amni ee adag ee Gedo, halkaas oo maamulka deegaanka iyo ciidamada amniga ay muddo dheer ka howlgaleen jawi ay saameeyeen ka qaybgalka milatari ee xuduudaha, tartanka federaalka iyo gobolka iyo tartanka ku saabsan awoodda siyaasadeed.

Gedo Mar Kale Xadka

Bayaan ayaa yimid iyadoo xiisaduhu mar kale ay kordheen Gedo, iyadoo la soo sheegay in dhaqdhaqaaqyo milatari oo iska soo horjeeda ay ku lug leeyihiin ciidamada Dowladda Federaalka iyo ciidamada Darawiish ee Jubaland.

Gobolkani wuxuu noqday mid ka mid ah meelaha ugu xasaasisan khilaafka u dhexeeya Muqdisho iyo Jubaland, iyadoo khilaafaadka siyaasadeed marar badan ay ku milmaan hababka amniga iyo maamulka deegaanka.

Khatar ayaa jirta in krisiga siyaasadeed ee Soomaaliya aanay hadda ku koobnayn wadahadalada dastuuriga ah ee Muqdisho. Waxaa si sii kordheysa loo muujinayaa iyada oo loo marayo silsilado amni oo tartamaya, ciidamada amniga oo tartamaya iyo sheegashooyin tartamaya oo ku saabsan awoodda siyaasadeed ee dhulka.

Puntland. Jubaland. Koonfur Galbeed. Hadda iyo degmooyinka gaarka ah. Qaab-dhismeedku wuxuu noqday mid adag in la iska indho-tiro sida khilaafyo gooni-gooni ah. Dalka ma sii jiri karo mid siyaasadeed oo mideysan muddo dheer marka hay'adihiisu ay isku khilaafaan cidda leh awood, dowladihii ay caqabado ka haystaan xarunta, iyo degmooyinkoodu ay bilaabaan inay go'aamiyaan siyaasadaha awoodaha dibadda ee ay raacayaan.

Bayaan ka soo baxay Doolow ayaa sidaas darteed loo arki karaa su'aasha weyn ee Soomaaliya haysata: Muddo intee le'eg ayay Dowladda Federaalka ku andacoon kartaa inay leedahay awood qaran marka tiro sii kordheysa oo ka mid ah dadka siyaasadeed iyo kuwa maamulku ay go'aansanayaan cidda ay aqoonsan yihiin?

Jawaabtu waxay go'aamin kartaa in krisiga siyaasadeed ee Soomaaliya uu sii ahaado khilaaf ku saabsan federaalnimada iyo doorashooyinka—ama uu noqdo kala qaybsanaan qoto dheer oo ka mid ah dowladnimada lafteeda.

WardheerNews