Mucaaradka Soomaaliya Waa Inay Qeexaan Xariiq Cas: Hogaamiyeyaasha Khayaanada Ku Sameeya Mabaadi'dooda Waa Inay La Kulmaan Cawaaqib

Waxaa qoray Abdullahi A. Nor

Guddiga Mustaqbalka Soomaaliya, Haybad Qaran iyo isbahaysiga mucaaradka kale ma dalban karaan is-afgarad siyaasadeed iyo mas'uuliyad ka timaadda dowladda iyagoo oggolaanaya siyaasiyiintooda la xiriira inay hoos u dhigaan mabaadi'daasi

Mucaaradka Soomaaliya ma awoodi karaan inay si kalsooni leh u dhaleeceeyaan habka kali taliska ah ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, iyagoo indhaha ka qabsanaya dabeecadda siyaasadeed ee gudaha safkooda taasoo u muuqata inay ka hor imanayso mabaadi'da ay shaaciyeen. Haddii is-afgarad, talo-wadaag iyo mas'uuliyad siyaasadeed ay yihiin aasaaska ololaha mucaaradka ee ka dhanka ah dowladda, mabaadi'daas waa in si siman loogu dabaqaa hogaamiyahooda.

Horudhaca siyaasadeed ee dhawaan ka dhacay Galmudug iyo Hirshabelle ayaa si sax ah u muujinaya khilaafkan . Siyaasiyiin badan oo la xiriira dhaqdhaqaaqyada mucaaradka ayaa si dadban u hambalyeeyay hogaamiyayaasha gobollada oo doorashadoodu dhacday iyadoo ay jiraan khilaafaad siyaasadeed oo ballaaran oo ku saabsan sharciyadda doorashada, talo-wadaagga iyo maqnaanshaha qaab siyaasadeed qaran oo la isku raacay.

Su'aashu ma ahan kaliya in hambalyada madaxweynaha gobol la doortay ay tahay edeb siyaasadeed. Su'aashu waxay tahay in siyaasiyiinta mucaaradka ay taageeri karaan natiijooyinka siyaasadeed iyagoo aan wax ka qabanaynin welwelka ku saabsan sharciyadda doorashada iyo is-afgaradka siyaasadeed ee ay isbahaysigooda marar badan soo jeediyeen.

Galmudug, Ra'iisul Wasaarihii hore Maxamed Xuseen Rooble, madaxweynihii hore ee gobolka Cabdikariin Xuseen Guuleed, xildhibaan federaal Abdirahman Maxamed Xuseen (Odowaa) iyo xubinta mucaaradka Haybad Qaran Mr. Guuleed Salah Bare ayaa hambalyo u diray madaxweynaha cusub ee gobolka Liibaan Axmed Xasan (Shuluq).

Hirshabelle, Cali Cabdullahi Xuseen Guudlaawe ayaa mar kale loo doortay madaxweyne, halka Cabdifitaax Xasan Afrah uu noqday madaxweyne ku xigeen. Doorashadooda waxaa raacay farriimo hambalyo ah oo ka yimid dhowr qof oo caan ah oo siyaasadda. Qaar ka mid ah waxay ahaayeen xildhibaan federaal Abdulqadir Osoble Ali, oo la xiriira ururka mucaaradka ee Somali Salvation Forum (Samatabixinta).

Wasiirkii hore ee Amniga Gudaha Maxamed Abukar Islow Ducaale, oo la xiriira isbahaysiga Haybad Qaran, ayaa sidoo kale hambalyo u diray Guudlaawe.

Ra'iisul Wasaarihii hore Cali Maxamed Geedi sidoo kale wuxuu hambalyo u diray Guudlaawe iyo Afrah. Si kastaba ha ahaatee, jagadiisa siyaasadeed waa in lagu kala saaraa tan Osoble iyo Islow Ducaale, oo xiriirkooda la leh kooxaha mucaaradka ay ka dhigayaan bayaannadooda siyaasadeed kuwo si gaar ah muhiim u ah doodda ku saabsan anshaxa iyo joogteynta mucaaradka.

Si cadaalad ah, hambalyada madaxweynaha la doortay ma aha mid si otomaatik ah u muujinaysa khilaaf siyaasadeed, taageero nidaamka doorashada ama caddeyn ah heshiis siyaasadeed oo qarsoodi ah oo lala leeyahay dowladda federaalka. Xushmad siyaasadeed waa mid sharci ah, siyaasiyiintu waxay xaq u leeyihiin inay xiriir la yeeshaan dhinacyada siyaasadeed. Laakiin xushmaddu ma noqon karto dhar-dhig ku habboon su'aalaha saxda ah ee ku saabsan joogteynta siyaasadeed.

Sida uu sheegay WardheerNews, haddii isbahaysiga mucaaradka ay ka dhaleen arrimaha doorashada iyo habraacyada siyaasadeed ee ay ku soo baxeen hoggaamiyeyaasha gobollada, siyaasiyiinta la xiriira waa in ay sharxaan haddii cabashadoodu ay weli sax tahay, haddii heshiis la gaaray ama haddii ay si fudud u dhaafeen mabda'ooda oo ay go'aansadeen in ay aqbalaan natiijooyinka. Dadweynuhu waxay xaq u leeyihiin in la caddeeyo. Muraad siyaasadeed ma adeegsanayo mucaaradka ama shacabka Soomaaliyeed.

Heer Labaad oo Hoos u Dhigaya Mucaaradka

Bilaha la soo dhaafay, hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa dhaleeceeyay Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud sababtoo ah wuxuu raadinayaa habraacyo siyaasadeed iyo doorashooyin iyada oo aan la helin wada-tashi iyo heshiis u dhexeeya daneeyayaasha siyaasadeed ee Soomaaliya. Waxay soo bandhigeen in heshiiska uu yahay mid aan la dhaafi karin si loo helo xasilooni qaran iyo sharciyad dastuur.

Si kastaba ha ahaatee, maxay tahay kalsoonida hadhay ee dooddaas haddii siyaasiyiinta la xiriira mucaaradka ay u muuqdaan kuwo diyaar u ah in ay dabaaldegaan natiijooyinka siyaasadeed iyaga oo aan marka hore xaqiijin in heerarka wada-tashiga iyo heshiiska la ixtiraamay?

Mucaaradka ma yeelan karo hal set oo mabda' ah oo loogu talagalay Villa Soomaaliya iyo mid kale oo loogu talagalay asxaabtooda siyaasadeed. Sidoo kale ma dalban karaan mas'uuliyad ka timaadda xubnaha dowladda iyaga oo oggolaanaya wakiiladooda inay ka shaqeeyaan iyada oo aan la baarin siyaasadeed.

Iska horimaadyadan waxay abuuraan fikrad ah in mabda'a mucaaradka ay yihiin kuwo la gorgortami karo mar kasta oo danaha siyaasadeed ee shaqsiyaadka la adeegsanayo. Fikradan waa khatar. Waxay daciifinaysaa kalsoonida dadweynaha, waxay dhiirrigelisaa fursadaha siyaasadeed waxayna siisaa dowladda fursad ay ku sawirto mucaaradka sidii mid kala qaybsan oo ku dhiirrigelinaya shaqsiyaad halkii ay ka ahaan lahaayeen mabda'.

Ururka mucaaradka ma aha kaliya urur siyaasiyiin ah oo isku xiran mucaaradkooda madaxweynaha xilka haya. Waa in uu noqdaa xoog siyaasadeed oo nidaamsan oo leh mabaadi'da wadajirka ah iyo barnaamij la aqoonsan karo, meelaha la isku raacay iyo heerka ugu yar ee mas'uuliyadda wadajirka ah. Kuwa ka qaybqaata ururkan waa in ay fahmaan in xubinnimadu ay la socoto waajibaadyo iyo sidoo kale faa'iidooyin siyaasadeed.

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed Waa Inuu Wax Qabtaa, Maaha Inuu Aamusnaado

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, Haybad Qaran iyo ururo mucaarad kale waa in aysan oggolaan arrintan in ay ka gudubto iyada oo aan la caddeyn. Mas'uuliyadooda waa in ay ilaaliyaan kalsoonida siyaasadeed ee isbahaysigooda iyo in ay hubiyaan in mowqifkooda dadweynaha aan lagu khilaafin dhaqanka hogaamiyeyaasha la xiriira. Golaha waa in uu qaadaa tallaabooyin dhowr ah oo muuqda.

Marka hore, waa in uu dib u xaqiijiyaa mowqifkiisa siyaasadeed ee wadajirka ah. Mucaaradka waa in uu si dadweyne u sharxaa haddii uu u arko habraacyadii doorashada ee dhawaan ka dhacay Galmudug iyo Hirshabelle inay la jaanqaadayaan mabaadi'diisa iyo dalabkiisa ah in la helo talo, heshiis siyaasadeed iyo sharciyad doorasho. Ma sii wadi karto dhaleeceynta dhaqamada la midka ah heerka federaalka iyadoo aamusnaan ku sugan horumarka kale.

Marka labaad, siyaasiyiinta la xiriira waa in lagu weydiiyo inay sharxaan ficiladooda. Kuwa si dadweyne u hambalyeeyay hogaamiyeyaasha cusub ee gobollada waa in ay caddeeyaan farriimahooda taageerada. Sidoo kale, haddii mowqifkooda uu isbedelay, waa in ay sharxaan waxa sababay isbedelkaas.

Marka saddexaad, mucaaradka waa inuu dejiyo cawaaqibka ku saabsan ku xadgudubka mabaadi'da ay ku heshiiyeen. Haddii siyaasiga la xiriira uu si ogaal ah u diiday go'aanada wadajirka ah, uu hoos u dhigay mowqif siyaasadeed oo la isku raacay ama si dadweyne u matalay mowqif ka soo horjeeda ballanqaadyada isbahaysiga, arrintaas waa in loo gudbiyaa qaab-dhismeedka anshaxa gudaha ee ku habboon.

Iyadoo ku xiran xaalada xun ee dhaqanka iyo xeerarka ururka ee khuseeya, cawaaqibka waxaa ka mid noqon kara digniin rasmi ah, joojinta mas'uuliyadaha siyaasadeed, ka noqoshada taageerada isbahaysiga ama, kiisaska culus oo la xaqiijiyay, joojinta xubinnimada ama dalab in qofkaasi ka tanaasulo.

Ma jiri doonto ciqaab otomaatig ah oo ku saabsan edebta siyaasadeed caadiga ah ama muujinta ra'yi shakhsiyeed oo sharci ah. Laakiin sidoo kale xiriirka siyaasadeed ma siin doono ka fogaansho mas'uuliyad.

Farqiga waa mid fudud: siyaasiyiintu waxay xor u yihiin inay beddelaan mowqifkooda siyaasadeed, laakiin waa inay daacad ka noqdaan arrintaas. Kuwa aan mar dambe raacsanayn mabaadi'da isbahaysiga waa inay leeyihiin daacadnimo siyaasadeed si ay uga noqdaan halkii ay ka sii wadi lahaayeen ka faa'iidaysiga aqoonsiga wadajirka ah iyagoo raadinaya ajande kala duwan.

Daacadnimada Siyaasadeed Waa Inay La Socotaa Mas'uuliyadda Siyaasadeed

Caabbinta mucaaradka ayaa ka weyn dhaqanka koox yar oo siyaasiyiin ah. Waxay khuseysaa in Soomaaliya ay horumarin karto beddel siyaasadeed oo la aamini karo oo ku saleysan hay'adaha, mabaadi'da iyo mas'uuliyadda halkii ay ka ahaan lahayd xiriirada shakhsiyeed iyo xisaabaadka siyaasadeed ee isbedelaya.

Maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waa in lagu qiimeeyaa heerarka wada-tashiga, u hoggaansanaanta dastuurka, iyo is-afgaradka siyaasadeed. Mucaaradka waa in uu aqbalaa in lagu qiimeyn doono isla heerarkaas. Ma awoodi karto in ay ka dalbato daacadnimo dowladda iyadoo ay u dulqaadanayso anshax-xumo ka dhex jirta xubnaheeda. Ma eedayn karto madaxweynaha fursad siyaasadeed iyadoo ay ka raalli tahay dhaqanka la midka ah ee ka dhex jira siyaasiyiinta ku jira xisbiga ay taageerto.

Golaha Mustaqbalka Soomaaliya iyo ururada siyaasadeed ee ka tirsan waa in ay sidaas darteed soo saaraan xariiq cad oo cas. Xidhiidhka siyaasadeed waa in uu la socdaa mas'uuliyado, go'aanada wadajirka ahna waa in ay wax micne leh leeyihiin. Kuwa si ula kac ah u burburiya mowqifyada la isku raacay waa in ay la kulmaan tallaabooyin anshaxeed oo waafaqsan. Kuwa ka tagay mabda'a isbahaysiga waa in ay dhinac istaagaan oo ay ogolaadaan kuwa kale ee weli u heellan yoolalkooda in ay matalaan dhaqdhaqaaqa.

Soomaaliya ma baahan tahay mucaarad kaliya beddelaya dadka xilalka siyaasadeed haysta iyadoo soo saaraya isla dhaqanka aan joogtada ahayn iyo fursad siyaasadeed. Waxay u baahan tahay mucaarad muujinaya, iyada oo loo marayo dhaqankeeda, heerarka maamul ee ay ballanqaaday in ay u horseedi doonto dalka.

Farriintu waa in ay cad tahay: hogaamiyaha siyaasadeed ma aha in uu ka sarreeyo mas'uuliyadda, ha ahaato Villa Soomaaliya, madaxweyne goboleed, ama mucaaradka laftiisa. Haddii mucaaradku aanu awoodin in uu dhaqan geliyo mabda'aheeda gudaha xubnaheeda, ma haysto awood akhlaaqeed oo yar si uu madaxweynaha uga dalbado in uu ixtiraamo.

Cabdullaahi A. Noo

Email: [email protected]