Crisis siyaasadeed oo Soomaaliya ka jirta ayaa sii xoogeysanaysa iyadoo ciidamada hubeysan ay qabsadeen goobaha muhiimka ah ee Beledweyne

BELEDWEYNE, Soomaaliya — Ciidamada deegaanka ee hubeysan ee loo yaqaan Macawiisley, oo la sheegay inay la safan yihiin agaasimihii hore ee Hay'adda Qaranka ee Sirdoonka iyo Amniga (NISA) Cabdullaahi Sanbaloolshe, ayaa qabsaday goobaha muhiimka ah ee Beledweyne, oo ay ku jiraan qaybo ka mid ah dhismaha Lama-galaay oo istiraatiijiyad ahaan muhiim ah, iyadoo khilaaf sii kordhaya uu ka taagan yahay hogaaminta gobolka Hiiraan.

Fadayaasha, oo ku socda gaadiid milatari, ayaa galay qaybo ka mid ah dhismaha ay ku yaalliin xafiisyada maamulka gobolka waxayna dhigeen meelo ku dhow goobo kale oo istiraatiijiyad ah oo ku yaal magaalada. Dhaqdhaqaaqooda ayaa imaanaya ka hor booqasho la filayo in uu sameeyo Madaxweyne ku-xigeenka Hirshabelle Cabdifatah Xasan Afrah iyo wafdigiisa, taasoo keentay walaac in khilaafku sii kordhi karo.

Isku dhaca ayaa ka dhacaya iyadoo ay jirto kala fogaansho siyaasadeed oo ballaaran oo u dhaxaysa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo ku dhawaad dhammaan dowlad goboleedyada federaalka ah oo ku saabsan doorashooyin hal dhinac ah oo uu abaabulay Madaxweynaha Xasan, isbeddelada dastuurka iyo qaybinta awoodda siyaasadeed. Xaaladda ayaa sii xumeysay walaaca ku saabsan mustaqbalka nidaamka federaalka ee dalka iyo khatarta kala qaybsanaan dheeraad ah.

Kala Fogaansho Siyaasadeed oo Qaran

Dhammaan dowlad goboleedyada federaalka ah marka laga reebo Galmudug ayaa la sheegay inay jareen ama hakad geliyeen xiriirkooda Muqdisho, taasoo muujinaysa burburka kalsoonida ee sii xumaanaya ee u dhaxeeya hogaaminta federaalka iyo maamulada gobolka.

Xudunta dhibaatada ayaa ah dadaalka Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ee ku aaddan dhismaha dastuur cusub. Dhaleeceeyayaasha ayaa sheegaya in habka uu socday iyada oo aan si macno leh loola tashan kooxaha mucaaradka ama dowlad goboleedyada federaalka, taasoo hoos u dhigaysa heshiiska loo baahan yahay si loo ansixiyo isbeddelada waaweyn ee nidaamka siyaasadeed ee dalka.

Sameynta guddiga doorashada federaalka ayaa kordhiyay xiisadaha. Mucaaradka ayaa ku dooday in guddiga la sameeyay iyada oo aan la helin talo wadaag ku filan ama heshiis siyaasadeed oo ballaaran, taasoo shaki gelinaysa kalsoonida iyo aqbalaadda habka doorashada.

Khilaafka ayaa ka gudbay khilaafaadka ku saabsan siyaasadaha gaarka ah una gudbay dagaal ballaaran oo ku saabsan sharciyadda dastuuriga ah iyo awoodda siyaasadeed. Iyadoo Muqdisho iyo inta badan dowlad goboleedyada federaalka ay si weyn isugu khilaafsan yihiin, hababka loo baahan yahay si loo xalliyo khilaafaadka siyaasadeed iyada oo loo marayo wadahadal ayaa hoos u dhacaya.

Krisiin qaran ayaa bixiya macnaha ballaaran ee isqabqabsiga ka socda Hiiraan, halkaas oo sheegashooyin siyaasadeed oo tartamaya ay si weyn ugu faafayaan dhinaca amniga.

Hogaaminta Khilaafsan ayaa Kordhinaysa Xiisadaha Hiiraan

Khilaafka degdega ah ee Beledweyne ayaa diiradda saaraya sheegashooyin tartan ah oo ku saabsan hogaaminta gobolka. Mas'uuliyiinta Hirshabelle ayaa dhawaan ku dhawaaqay in la beddelay Maxamed Xuseen Maxamed oo loo magacaabay Muuse Salaad Weheliye inuu noqdo bedelkiisa. Maxamed ayaa diiday go'aankaas wuxuuna ku adkeysanayaa in uu yahay hogaamiyaha sharciyadda ah.

Khilaafka ayaa kala qaybinaya mas'uuliyiinta iyo shaqaalaha amniga ee xarunta Lama-galaay, oo ah goob muhiim ah oo maamul iyo milatari. Maxamed wuxuu ku sugan yahay qaybta hoyga maamulka gobolka, halka Weheliye la sheegay inuu ku sugan yahay saldhigga ciidanka qaranka Soomaaliyeed ee ku dhow.

Fighters-ka Macawiisley ayaa sidoo kale dejiyay meelaha ku dhow gelitaanka Buundada Liqliqato iyo dibadda Garoonka Diyaaradaha Ugaas Khalif, labaduba waa meelaha muhiimka ah ee istiraatiijiga ah ee dhaqdhaqaaqa iyo amniga magaalada.

Warbixinada maxalliga ah ayaa muujinaya in shaqaalaha Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed ee horey u joogay albaabka xarunta ay ka baxeen markii xoogagga Macawiisley ay gudaha u galeen. Ma jirin wax is-dhaafsi ah oo rasaas ah oo la soo sheegay, sidoo kale ma jirin warar degdeg ah oo ku saabsan dagaallo hubaysan oo u dhexeeya kooxaha. In kasta oo hawlgal milatari oo kordhay la soo sheegay, magaalada ayaa la sheegay inay deggan tahay.

Dejinta waxay u muuqataa inay muujinayso mucaaradnimo ka dhan ah sida Hirshabelle ay u maareyneyso khilaafka maamul goboleedka, in kastoo aan la hubin sida maamulka gobolka uu uga jawaabi doono ama haddii khilaafka uu faafayo.

Ciidamada Maxalliga ah ayaa ka digaya faragelin

Muumin Maxamed Xalane, oo ahaa guddoomiyihii hore ee degmada Maxaas oo la xiriira dhaqdhaqaaqa, ayaa sheegay in dagaalyahanada Macawiisley aysan raadinaynin khilaaf la leh Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed laakiin ay qabsadeen xarumaha maamulka gobolka.

Waxa uu ku booriyay saraakiisha ciidanka iyo amniga in aysan faragelin ku sameynin howlahooda, isagoo ka digaya in dagaalyahanadu ay is-difaaci doonaan haddii la weeraro.

“Ma aanan bilaabin weerar ka dhan ah milatariga; ma nihin cadow. Waxaan ku boorinayaa Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed iyo saraakiisha amniga in aysan nagu xadgudbin. Ma xadgudbi doono, laakiin haddii ay na weeraraan, waxaan is-difaaci doonaa,” ayuu Xalane yiri.

Hadalladiisu waxay u muuqdeen inay ujeedadoodu tahay in lagu kala saaro khilaafka kooxda ee hogaanka siyaasadeed ee Hirshabelle iyo xiriirkooda la leh ciidamada amniga qaranka. Si kastaba ha ahaatee, joogitaanka xoogagga maxalliga ah ee hubaysan xarumaha dowladda ayaa khatar gelinaya in hay'adaha amniga lagu dhex galo khilaaf siyaasadeed oo horey u xasaasi ahaa.

Ma jirin wax jawaab rasmi ah oo ka timid maamulka Hirshabelle ama dowladda federaalka waqtiga warbixinta la soo sheegay.

Somaliya Waxay Wajahaysaa Khatarta Kordhaysa ee Kala Qaybsanaanta

Iska horimaadka Beledweyne wuxuu muujinayaa khatarta ay leedahay in dhibaatada siyaasadeed ee ballaaran ee Somaliya ay ku faafiso maamulka deegaanka iyo hababka amniga. Maadaama xiriirka u dhexeeya Muqdisho iyo inta badan dowlad goboleedyada federaalka uu sii xumaado, khilaafaadka ku saabsan awoodda dastuuriga ah iyo sharciyadda doorashada ayaa khatar gelinaya in la daciifiyo hay'adaha horey u daciifnaa.

Waxyeellada ka dhalan karta waxay ka gudbi kartaa xannibaadda siyaasadeed. Jabinta dheer ee iskaashiga u dhexeeya hay'adaha federaalka iyo kuwa goboleedyada waxay keeni kartaa xarumo awood oo tartamaya, waxayna adkeyn kartaa isku dubaridka amniga iyo fursado u abuuri kartaa al-Shabaab inay ka faa'iideysato kala qaybsanaanta siyaasadeed.

Hirshabelle, caqabadda degdegga ah waa in la xalliyo khilaafka ku saabsan hoggaanka Hiiraan iyada oo aan la kicin iska horimaad hubaysan. Dowladda federaalka, hawsha ballaaran waa in dib loo soo celiyo wada hadalka la leh maamulada goboleedyada iyo kooxaha mucaaradka ah iyo in la gaaro heshiis ku saabsan hababka dastuuriga ah iyo doorashada ee maamulaya dalka.

Iska horimaadka Beledweyne wuxuu muujinayaa dagaalka ballaaran ee Somaliya ee ku saabsan awoodda siyaasadeed iyo mustaqbalka nidaamka federaalka. Maadaama caasimadda Hiiraan, magaalada ayaa noqotay meel khilaafaadka deegaanka ee hoggaanka ay ku kulmaan burburka qaran ee u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad goboleedyada federaalka. Qabashada goobaha muhiimka ah ee dowladda iyo amniga waxay muujinaysaa sida burburka heshiiska siyaasadeed uu ugu faafayo dagaallada awoodda deegaanka, taasoo kordhinaysa khatarta xasilooni darro dheeraad ah iyo kala qaybsanaan qaran.

WardheerNews