Faaruq siyaasadeed oo Soomaaliya ah ayaa furi kara khatar cusub

AFRICOM ayaa ka digtay iskaashi suurtagal ah oo u dhexeeya Houthi–Al-Shabaab maadaama awoodda muranka leh ee Soomaaliya iyo isbeddelada mudnaanta milatari ee Maraykanka ay kor u qaadayaan walaaca ku saabsan Geeska Afrika, Gacanka Cadmeed iyo Bab al-Mandab.

MOGADISHU (WDN) — Krisi siyaasadeed oo sii xumaaneysa oo ka jirta Soomaaliya ayaa la kulmeysa khatar amni oo sii kordheysa oo gobolka ah. Saraakiisha milatariga Maraykanka ayaa ka digay in dhaqdhaqaaqa Houthi ee Yemen uu raadinayo inuu ballaariyo joogitaankiisa waqooyiga Soomaaliya iyo inuu sameeyo xiriir la leh Al-Shabaab, taasoo kor u qaadeysa walaaca ku saabsan amniga Geeska Afrika iyo mid ka mid ah waddooyinka badda ee ugu muhiimsan adduunka.

Warbixin ay soo saartay Stars and Stripes 9ka Oktoobar, iyadoo tixraacaysa US Africa Command (AFRICOM), ayaa sheegtay in dagaalyahannada Houthi ama wakiiladooda ay horey u joogeen qaybo ka mid ah waqooyiga Soomaaliya. Saraakiisha Maraykanka ayaa ka baqaya in iskaashiga suurtagalka ah uu Al-Shabaab siin karo hub casri ah, tababar milatari iyo khibrad farsamo oo ku saabsan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo awoodaha weerar kale.

Heerka joogitaanka Houthi ama xiriirka hawlgalka ee Al-Shabaab lama xaqiijin si madax-bannaan oo ku saabsan warbixinta dadweynaha. Si kastaba ha ahaatee, digniintu waxay muujineysaa khatarta ah in kooxaha hubeysan ee ka hawlgala dhinacyada iska soo horjeeda ee Gacanka Cadmeed ay wadaagaan kheyraad iyo khibrad, taasoo khatar gelinaysa amniga gobolka iyo maraakiibta caalamiga ah.

Awood muran leh iyo dowlad nugul

Caafimaadka amniga Soomaaliya lama kala saari karo khilaafka siyaasadeed ee aan la xalin. Hogaamiyayaasha mucaaradka waxay ku adkeysanayaan in muddada afarta sano ee Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ay dhamaatay 15-kii May, 2026, halka awoodda baarlamaanka federaalka ay dhamaatay Abriil. Dowladda ayaa diidan fasiraaddaas, iyadoo ku dooday in isbeddelada dastuuriga ah iyo go'aannada baarlamaanka ay kordhinayaan awooddeeda ilaa May 2027.

Khilaafkan ayaa Soomaaliya ka dhigay mid aan lahayn heshiis siyaasadeed oo ay aqbaleen dhammaan daneeyayaasha waaweyn. Iska horimaad joogto ah ayaa khatar gelin kara iskaashiga u dhexeeya hay'adaha federaalka iyo dowlad-goboleedyada, taasoo hoos u dhigaysa kalsoonida dadweynaha iyo ka jeedinaysa feejignaanta dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada.

Awood khilaafsan ma aha in ay si otomaatig ah u muujiso in Soomaaliya ay noqotay dowlad guuldareysatay ama aan sharci ahayn. Laakiin xannibaadda siyaasadeed ee muddada dheer waxay daciifin kartaa hay'adaha loo baahan yahay si loo ilaaliyo amniga, loo habeeyo sirdoonka iyo loo fuliyo awoodda guud ahaan dhulka qaranka.

Tani waxay si gaar ah khatar u tahay maadaama Soomaaliya ay wajahdo Al-Shabaab, oo ah urur ka tirsan Dawladda Islaamiga ah oo ka howlgala Puntland iyo khataraha amniga ee gobollada ballaaran.

Walwalka ayaa ah in kooxaha hubeysan ay ka faa'iideysan karaan kala qaybsanaanta siyaasadeed, iyagoo ballaarinaya hawlahooda halka hogaamiyayaasha Soomaaliyeed ay ku mashquulsan yihiin khilaafaadka ku saabsan awoodda iyo sharciyadda dastuuriga ah.

Khatarta Houthi–Al-Shabaab

Houthis waxay ka howlgalaan Yemen, halka Al-Shabaab ay ka wadaan kacdoon Soomaaliya. Meelaha ay ku sugan yihiin labada dhinac ee Khaliijka Cadmeed waxay siinayaan iskaashi kasta oo suurtagal ah cawaaqib istiraatiiji ah oo culus.

AFRICOM waxay ka walwalsan tahay in Houthiyiintu ay Al-Shabaab siiyaan khibrad ku saabsan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, hubka iyo xeeladaha milatari. Houthiyiintu waxay muujisay awooddooda inay isticmaalaan gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee khilaafaadka gobolka. Haddii awoodahan loo wareejiyo Al-Shabaab, kooxdaasi waxay noqon kartaa mid khatar badan u ah ciidamada Soomaaliyeed, wada-shaqeeyayaasha caalamiga ah iyo bartilmaameedyada kale.

Khatar sidoo kale waxay ku fidsan tahay maraakiibta ganacsiga. Gacanka Cadmeed iyo Bab al-Mandab waxay isku xiraan Badda Cas iyo Badweynta Hindiya waxayna sameeyaan marin muhiim ah oo ganacsi u dhexeeya Yurub, Aasiya, Afrika iyo Bariga Dhexe. Kordhinta hawlaha maleeshiyada waxay kor u qaadi kartaa kharashyada maraakiibta, waxayna carqaladeyn kartaa ganacsiga iyo cadaadis weyn ku saari kartaa dowladaha gobolka iyo ciidamada badda.

Ururka Daacish ee Puntland wuxuu soo bandhigayaa caqabado amni oo dheeri ah. Si kastaba ha ahaatee, ma jiraan caddeymo dadweyne oo la xaqiijiyay oo muujinaya in Houthiyiintu, Al-Shabaab iyo ISIS ay ka shaqeynayaan sidii isbahaysi mideysan. Walwalka ayaa ah in deegaanka amniga oo sii xumaanaya uu u oggolaan karo kooxahan kala duwan inay ballaariyaan hawlahooda oo ay ka faa'iidaystaan fursadaha ka jira awoodda dowladnimo.

Jabuuti iyo mudnaanta milatari ee Maraykanka

Maraykanku wuxuu haystaa joogitaan milatari oo weyn oo ku yaal Camp Lemonnier ee Jabuuti, oo ah xarun muhiim ah oo hawlgallada Bariga Afrika. AFRICOM horey ayay uga muujisay walwal in awoodaha gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Houthiyiintu ay khatar ku noqon karaan xarumaha Maraykanka haddii dhaqdhaqaaqa uu kordhiyo iska horimaadka uu la leeyahay Washington.

Wada-shaqeyn la xaqiijiyay oo u dhaxaysa Houthiyiinta iyo Al-Shabaab waxay sidaas darteed adkeyn kartaa hawlgallada Maraykanka ee ka dhanka ah argagixisada iyo amniga badda ee gobolka. Si kastaba ha ahaatee, warbixinta la heli karo ma muujinayso in Houthiyiintu ay sameeyeen saldhig hawlgal oo la xaqiijiyay oo ku yaal Soomaaliya ama in weeraro isku dhafan ay soo food saari doonaan.

Walwalka ayaa soo baxay iyadoo Washington ay reportedly u wareejinayso qaar ka mid ah diyaaradaha MQ-9 Reaper ee ka socda Afrika una gudbaya Colombia iyo Ecuador si ay uga hawlgalaan ururada ka ganacsiga daroogada.

The New York Times ayaa warbixin ka soo saartay 6-da Oktoobar in tirada aan la cayimin ee diyaaradaha la wareejiyay laga soo qaaday Afrika una gudbiyay Koonfurta Ameerika. MQ-9 Reapers waxay door muhiim ah ka ciyaaraan kormeerka, ururinta xogta iyo weerarada saxda ah, oo ay ku jiraan hawlgallada Maraykanka ee ka dhanka ah Al-Shabaab.

Tirada diyaaradaha la wareejiyay iyo saameynta ay ku leeyihiin hawlgallada Maraykanka ee Soomaaliya lama shaacin si buuxda. Sidaas darteed, waxay noqon doontaa mid hore loo go'aamiyo in dib-u-dejinta ay abuurto farqi go'aan leh oo ku saabsan awoodaha ka hortagga argagixisada. Si kastaba ha ahaatee, waqtiga ayaa su'aalo ka keenaya sida Washington ay u dheellitirayso mudnaanta milatari ee tartamaya iyadoo la socota khatar suurtagal ah oo korodhay oo ka jirta Geeska Afrika.

Ka hortagga dhibaato ballaaran oo goboleed

Hoggaamiyayaasha siyaasadeed ee Soomaaliya ma awoodaan inay ka fogaadaan khilaafka awoodda sida mid gooni ah oo ka madax bannaan amniga qaranka. Dagaal dheer oo ku saabsan awoodda dastuuriga ah ayaa daciifin kara iskaashiga lagama maarmaanka u ah in lagu wajaho kooxaha hubeysan iyo in la ilaaliyo midnimada dhuleed ee dalka.

Dowladda federaalka, hoggaamiyayaasha mucaaradka iyo dowladaha xubnaha ka ah federaalka waa inay si degdeg ah u wada xaajoodaan heshiis siyaasadeed oo dhameystiran, dejinayaan khariidad doorasho oo la aamini karo iyo soo celinta kalsoonida hay'adaha qaranka. Isla mar ahaantaana, hay'adaha amniga Soomaaliya iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah waa inay xoojiyaan wadaagista xogta, amniga badda iyo dadaallada lagu hortagayo wareejinta hubka iyo maalgelinta kooxaha hubeysan.

Saamileyda caalamiga ah waa inay taageeraan geeddi-socod siyaasadeed oo ay hogaaminayaan Soomaalida iyagoo qiimeynaya cawaaqibka gobolka ee isbeddelada ku saabsan kheyraadka ka hortagga argagixisada.

Khatar weyn ma ahan in Soomaaliya ay horey u noqotay saldhig u ah dhaqdhaqaaqyada hubeysan ee gobolka, laakiin kala qaybsanaanta siyaasadeed ayaa ka dhigi karta in kooxaha hubeysan ay si sahlan u helaan saldhig.

Haddii xayiraadda ay sii socoto oo hay'adaha dowliga ah ay noqdaan kuwo aan waxtar lahayn, cawaaqibka ayaa ka faafaya waqooyiga Soomaaliya ilaa Jabuuti, Gacanka Cadmeed iyo Bab al-Mandab. Waxa bilaabma khilaaf siyaasadeed oo gudaha ah ayaa markaas noqon kara dhibaato amni oo ballaaran oo gobolka ah, taasoo saameyn ku yeelan karta maraakiibta caalamiga ah iyo isu dheelitirka istiraatiijiga ah ee Geeska Afrika iyo Badda Cas.

WardheerNews