Soddon sano oo hakad ah Soomaaliya: Ma waxaa dhamaaday daalalka deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah?

Addis Ababa (WDN) – Ka dib in ka badan seddex iyo toban sano oo faragelin caalami ah, balaayiin doolar oo caawimaad shisheeye ah iyo hawlgallo amni oo isdaba-joog ah, Soomaaliya waxay weli si weyn ugu tiirsan tahay taageerada dibadda si ay u ilaaliso hay'adaha amniga. Hadda, dhibaatooyinka dhaqaale iyo hawlgal oo sii kordhaya oo horyaalla Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) ayaa keenaya su'aal aan raaxo lahayn: ma u muuqataa in bulshada caalamka ay ugu dambeyntii lumisay dulqaadka dal ay ku dhibaataysan tahay in ay u beddesho seddexdaatan sano ee caawimaad horumar waara?

Intaa waxaa dheer, waxaa sidoo kale jira walaac sii kordhaya oo ku saabsan ka bixitaanka Maraykanka ee Garoonka Diyaaradaha Baledogle ee gobolka Shabeellaha Hoose ee Soomaaliya, mid ka mid ah saldhigyada milatari ee ugu muhiimsan dalka, kaas oo martigeliyay ciidamada Maraykanka in ka badan 14 sano..

Midowga Afrika (AU) iyo Midowga Yurub (EU) ayaa muujiyay walaac ku saabsan caqabadaha dhaqaale iyo hawlgal ee horyaalla AUSSOM, iyagoo ka digaya in dhibaatooyinkan ay khatar gelin karaan guulaha amni ee laga gaaray dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Walaacyada ayaa soo baxday intii lagu guda jiray kulan la-tashi ah oo ka dhacay Addis Ababa, Itoobiya, halkaas oo labada urur ay dib u eegis ku sameeyeen horumarka amni ee Afrika, iyadoo si gaar ah diiradda loo saaray AUSSOM iyo taageerada caalamiga ah ee ciidamada amniga Soomaaliya.

War-saxaafadeedkooda wadajirka ah, AU iyo EU waxay bogaadiyeen dowladda Soomaaliya, shaqaalaha AUSSOM iyo dalalka bixiya ciidanka dadaalkooda ka dhanka ah Al-Shabaab, iyagoo aqoonsaday horumarka la gaaray ee ololaha amniga. Si kastaba ha ahaatee, amaantaasi waxaa la socday digniin cad: maalgelin aan ku filnayn iyo xannibaadaha hawlgalka ayaa dib u celin kara guulahaas, daciifin kara cadaadiska milatari ee Al-Shabaab iyo khatar gelin kara isbeddelka Soomaaliya ee muddo dheer dib u dhacay ee ku aaddan qaadashada mas'uuliyadda buuxda ee amniga qaranka.

Labada urur sidoo kale waxay ku baaqeen in si taxaddar leh loo qiimeeyo saameynta amni ee suurtagalka ah ee hoos u dhigidda taageerada Qaramada Midoobay ee AUSSOM iyada oo loo marayo Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS). Wax kasta oo hoos u dhigid ah, ayay ka digayaan, waxay adkeyn kartaa awoodda hawlgalka ee howsha iyo isbeddelka amniga ee horey u daciifay.

Waxay adkeeyeen baahida loo qabo maalgelin ku filan, waara iyo la saadaalin karo si loo hubiyo in AUSSOM ay sii wadi karto hawlgalka iyo taageerada ciidamada amniga Soomaaliya.

Saddexdaatan sano oo caawimaad ah, laakiin horumarku halkee buu marayaa?

Ka baxsan dhibaatooyinka maaliyadeed ee degdegga ah ee horyaalla AUSSOM waxaa jira dhibaato aad u qoto dheer. Soomaaliya waxay heshay fiiro gaar ah iyo caawimaad caalami ah tan iyo burburkii dowladda dhexe ee 1991. Si kastaba ha ahaatee, in ka badan saddexdaatan sano kadib, dalka wuxuu weli ku tiirsan yahay maalgelin shisheeye, hawlgallada milatari ee caalamiga ah iyo taageerada saadka ee dibadda si loo ilaaliyo xitaa hawlaha amniga aasaasiga ah.

Dowladaha is daba joogga ah waxay ballanqaadeen inay dhisaan hay'ado qaran oo awood leh, aasaasaan ciidamo amni oo waara, isla markaana si tartiib tartiib ah u dhameystiraan ku tiirsanaanta ciidamo shisheeye. Si kastaba ha ahaatee, baahida soo noqnoqda ee hawlgallada milatari ee caalamiga ah iyo taageerada dhaqaale ee degdegga ah waxay keentaa su'aalo culus oo ku saabsan waxtarka ballanqaadyadaas.

Daallin deeq-bixiyeyaasha ma aha in ay si toos ah u muujinayso in ay iska dhaafeen Soomaaliya. Taa beddelkeeda, waxay muujinaysaa niyad-jab sii kordhaya oo ku saabsan maqnaanshaha natiijooyin waara inkasta oo sanado badan la geliyay maalgashi weyn. Saaxiibada caalamiga ah ayaa si joogto ah u wajahaya su'aalo adag oo ku saabsan inta ay sii wadi karaan heshiis ay ku jiraan oo ay mas'uuliyadaha ka qaadaan dhinacyada shisheeye ee ugu dambeyntii ay tahay in ay u dhigmaan dowladda Soomaaliyeed.

Dhibaatooyinkan ayaa si gaar ah u walaac leh maadaama isbeddelka amniga uu ahaa in uu calaamad u noqdo meel cusub: wareejin tartiib ah oo mas'uuliyad ah oo ka socota ciidamo caalami ah una gudubta hay'ad amni oo Soomaaliyeed oo xirfad leh, si ku filan loo qalabeeyay oo mas'uul ka ah dalka. Halkii, isbeddelku wuxuu weli u nugul yahay yaraanta maalgelinta iyo hubanti la'aanta ku saabsan ballanqaadyada shisheeye.

Ogaysiis ka baxsan AUSSOM

Bayaan ka soo baxay AU-EU waa in si ka badan codsi caadi ah loogu fahmaa maalgelin dheeri ah. Waxay iftiimisaa farqiga sii ballaaran ee u dhexeeya himilooyinka siyaasadeed ee Soomaaliya iyo awoodda hay'addeed.

Inta ay saaxiibada caalamiga ah ay sii wadaan inay xaqiijiyaan taageeradooda madax-bannaanida Soomaaliya, midnimada dhuleed iyo midnimada siyaasadeed, diyaar u ahaanshahooda inay maalgelin ku sameeyaan ballanqaad amni oo aan xadidnayn lama qaadan karo si sahlan.

Ugu dambeyntii, Soomaaliya ma filan karto in ay iskaashatooyinka caalamiga ah ay maalgelin doonaan amnigeeda si aan xad lahayn iyada oo aan muujin horumar macno leh oo ku saabsan maamul, isla xisaabtan hay'adeed iyo lahaansho qaran.

Su'aasha dhexe ma ahan kaliya inta lacag ah ee AUSSOM u baahan tahay. Laakiin waa sababta, ka dib in ka badan soddon sano oo caawimaad caalami ah, Soomaaliya weli u dhibtooneyso in ay maalgeliso oo ay amnigeeda sugto.

Haddii hogaamiyeyaasha Soomaaliyeed aysan wajahayn guuldaradaas aasaasiga ah, dalka wuxuu halis u yahay in uu ogaado in khatarta ugu weyn ee taageerada caalamiga ah ay tahay in aysan jirin deeq-bixiyayaal naxariis leh, laakiin ay tahay daal ka dhashay dulqaadka deeq-bixiyayaasha.

WardheerNews