Dagaalka Baidoa ayaa sii xumaanaya iyadoo xal siyaasadeed uu weli adkaanayo

Hirgelin la'aanta Nairobi, Dagaaladii Cusbaa iyo Weerarada Hawada ee lagu Eedeeyay Turkiga ayaa Sababay in Shacabka ay Qiimaha Bixiyaan

Baidoa (WDN) — Dagaaladii cusbaa ee Baydhabo ayaa muujiyay khilaafka siyaasadeed ee qoto dheer ee ka dambeeya colaadda, iyadoo su'aalo laga keenayo sababta ay xaalad khatar ah oo lagu xallin lahaa wadahadalada loo oggolaaday inay ku sii fidaan dagaal hubeysan oo soo noqnoqda.

Qodobka ugu muhiimsan ee khilaafka ayaa ah go'aanka Dowladda Federaalka ee sanadkan hore inay ciidamo u dirto Baydhabo iyo in laga saaro madaxweynihii hore ee Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed Abdiaziz Hassan Mohamed Laftagareen xilka. Inkastoo dowladda ay soo bandhigtay faragalinta sidii mid lagama maarmaan u ah dib u soo celinta xasiloonida, taageerayaasha Laftagareen waxay u arkeen inay tahay isku day si ula kac ah loogu beddelo hogaaminta Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed iyo in gobolka lagu keeno gacanta tooska ah ee Muqdisho.

Dagaalku wuxuu tan iyo markaas u beddelay dagaal hubeysan oo dheer oo u dhexeeya ciidamada federaalka iyo ciidamada la safan Laftagareen. Aden Mohamed Nur Madobe , oo hadda hogaamiya maamulka taageersan federaalka, ayaa ku sugan Baydhabo iyadoo amniga la xoojiyay, maamulkiisuna uu ka howlgalo ilaalin culus oo ay bixisay UNSOM.

Qorshe Nabadeed oo Aan Marnaba Hirgelin

Mid ka mid ah isku dayada ugu muhiimsan laakiin aan si weyn loo hadalinin ee lagu xallinayo khilaafka ayaa ka yimid wafdi uu hoggaaminayay guddoomiyihii hore ee Golaha Shacabka Dr. Mursal iyo xubno culus oo ka tirsan Baarlamaanka, kuwaas oo la kulmay Laftagareen Nairobi.

Iyadoo la raacayo dadka aqoon u leh wadahadalada, kulammadu waxay soo saareen qaab siyaasadeed oo suurtagal ah oo ay Laftagareen iyo Aden Madobe labaduba ka tanaasuli doonaan, taasoo fursad u siinaysa maamul ku meel gaar ah inuu xukumo Gobolka Koonfur Galbeed ilaa doorasho cadaalad ah oo lagu kalsoonaan karo la qaban karo.

Qorshuhu wuxuu bixiyay fursad ka bixitaanka khilaafka: midkoodna ma hayn doono xukun, dadka Gobolka Koonfur Galbeedna ugu dambeyntii waxay go'aamin doonaan hogaankooda iyada oo loo marayo habka doorashada.

Laakiin hindisuhu wuxuu ku guuldareystay inuu helo taageero siyaasadeed oo lagama maarmaan ah oo ka socota Muqdisho. Sida ay sheegayaan dadka ku lugta leh dadaalka, qorshuhu si wax ku ool ah ayaa looga diiday dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, waxaana khilaafka milatari uu sii socday.

Natiijadu waxay noqotay wareeg kale oo dagaal ah oo khilaafaadka siyaasadeed si kordhaya loogu xallinayo cadaadis milatari halkii laga wadahadli lahaa.

Baidoa waxay bixisay qiimaha

Dagaalkii ugu dambeeyay ee 28-kii Sebtember ayaa mar kale dhigay ciidamada federaalka iyo kuwa xulafada ah oo ka soo horjeeda ciidamada la xiriira Laftagareen. Labada dhinac ayaa bixiyay xisaab kala duwan oo ku saabsan cidda bilowday dagaallada.

Si kastaba ha ahaatee, waxa si aad ah loo adkeeyay in la doodo, waa qiimaha ay ku bixiyaan rayidka.

UNICEF ayaa 30-kii Sebtember sheegtay in carruur la dilay iyo dhaawacmay dagaalkii ugu dambeeyay iyo in xarun caafimaad la dhaawacay. Hay'adda ayaa ka digtay in amni darro ay xaddidayso helitaanka daryeel caafimaad iyo adeegyo kale oo muhiim ah xilli qoysasku ay horey u wajahaan barakac, amni darro cunto iyo nafaqo xumo daran oo carruurta ah.

Colaaddii hore ayaa sidoo kale ka adkaatay adeegyada caafimaadka. Warbixinno ka soo baxay Baidoa ayaa sheegay in muwaadiniintu ay la dhibtoonayeen inay ku dhex socdaan magaalada oo ay gaaraan isbitaallada maadaama colaadda ay carqaladeysay waddooyinka iyo hawlaha caadiga ah.

Dowladda Koonfur Galbeed ayaa horey u wajahday cadaadisyo bini'aadantinimo oo waaweyn, oo ay ku jiraan qaxooti, amni darro cunto, iyo helitaan aan ku filnayn oo adeegyada aasaasiga ah. Colaadda dib loo soo nooleeyay waxay khatar gelinaysaa in la soo saaro dalab kale oo qaxooti ah iyo in la xaddido helitaanka bini'aadantinimo.

Xaaladda bini'aadantinimo ayaa si gaar ah u walaac leh maadaama Soomaaliya ay gasho xilliga roobka Deyr. Dowladda Ingiriiska ayaa ku dhawaaqday £5 milyan oo gargaarka bini'aadantinimo cusub ah 24-kii Sebtembar si ay u caawiso bulshooyinka Soomaaliyeed ee nugul inay isu diyaariyaan fatahaadaha la filayo ee la xiriira El Niño, iyadoo taageerada la filayo inay gaarto ilaa 600,000 qof iyo in la caawiyo in adeegyada caafimaadka, nafaqada, biyaha iyo nadaafadda ay sii socdaan.

Su'aasha Turkiga

Doorka Türkiye ayaa noqday isha kale oo weyn oo muran ah.

Mas'uuliyiinta la alineeyay Laftagareen iyo ilo kale oo maxalli ah ayaa ku eedeeyay Türkiye inay isticmaashay diyaaradaha dagaalka F-16 iyo drones intii lagu jiray dagaalka si ay u taageeraan ciidamada federaalka. Eedeymahaas ayaa lagu soo waramayaa inay la xiriiraan labadii isqabqabsi ee 3-da iyo 28-ka Sebtembar. Si kastaba ha ahaatee, aqoonsiga diyaaradaha mas'uulka ka ah iyo silsiladda amarka ee ka dambeysa duqeymaha hawada ee la soo sheegay lama xaqiijin si madax-bannaan.

Shaki la'aantaas ayaa ka dhigaysa arrinta mid aad u muhiim ah.

Turkiga waa mid ka mid ah lamaanayaasha milatari ee ugu muhiimsan Soomaaliya, waxaana si guud loo ogyahay ka qaybgalka Turkiga ee tababarka iyo taageerada ciidamada amniga Soomaaliya. Laakiin isticmaalka awoodaha milatari ee Turkiga ee khilaafka siyaasadeed ee gudaha ayaa su'aalo culus ka keenaya xuduudaha u dhexeeya iskaashiga ka dhanka ah argagixisada iyo khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.

Maxaa loo baahan yahay in hantida milatari ee shisheeye lagu dhex daro khilaaf u dhexeeya kooxaha siyaasadeed ee Soomaaliya? Waa su'aal u baahan jawaab cad oo la aamini karo.

Marka dagaalku sii socdo, fursad kale oo wadahadal ah ayaa soo baxaysa.

Isku midka kooxaha siyaasadeed ee Soomaaliya ee ka qayb qaatay dadaalladii hore ee dhexdhexaadinta ayaa la filayaa inay u safraan Baydhabo si ay dib ugu bilaabaan wadahadalada u dhexeeya dhinacyada tartamaya. Dadaalkooda cusub wuxuu imaanayaa ka dib markii wareegyo badan oo dagaal ah ay ku guuldareysteen inay soo saaraan natiijo siyaasadeed oo go'aan leh.

Golaha Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed ee Nabadda, Midnimada iyo Horumarka ayaa sidoo kale wadahadallo sameynayay, oo ay ku jiraan kulamo la leh ciyaartoyda siyaasadeed ee tartamaya, waxayna ku baaqeen xal nabadeed oo khilaafka.

Hawsha cusub waxay bixisaa fursad kale oo lagu soo celinayo khilaafka miiska wadahadalka. Su'aasha dhexe hadda waa in Dowladda Federaalka ay aqbasho in waddada milatari ay ku guuldareysatay inay xalliso khilaafka siyaasadeed oo ay ogolaato in heshiis la galo uu ka horeeyo.

Dagaal Aan Loo Helin Xal Siyaasadeed

Britain ayaa muujisay walaac ku saabsan dagaalka waxayna adkeysay baahida loo qabo in la is xakameeyo iyo wadahadal siyaasadeed. UNICEF sidoo kale waxay diiradda saartay ilaalinta carruurta, dugsiyada, xarumaha caafimaadka iyo helitaanka gargaarka bani'aadamiga.

Farriinta ka socota bulshada gargaarka ayaa si cad u muuqata: wax kasta oo khilaafaadka siyaasadeed ah, rayidka ma sii wadi karaan in ay qaadaan cawaaqibka. Krisiinka Baidoa ma aha hadda oo kaliya dagaal lagu qabsanayo magaalada. Waa imtixaan ah in khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya lagu xallin karo wadahadal halkii laga isticmaali lahaa xoog.

Dadweynaha Baydhabo, doorashadu waa mid xanuun badan oo fudud. Guul milatari oo kale ma keeni karto sharciyad siyaasadeed oo waarta. Kaliya heshiis la gaaray oo raacsan cod aamin ah ayaa siin kara Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed mustaqbal siyaasadeed oo waara.

WardheerNews