Gogosha wada-xaajoodka doorashooyinka: Masuuliyadda mucaaradka iyo bulshada rayidka

Shirka wadatashiga arrimaha doorashooyinka ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ugu yeeray dhinacyada siyaasadda iyo bulshada rayidka ah, loona qorsheeyey 14–18 Nofeembar 2026, wuxuu abuurayaa fursad lagu raadin karo heshiis qaran. Casuumaaddu waxay xambaarsan tahay baaq ku wajahan is-afgarad iyo isu-tanaasul, hase yeeshee qiimaha shirka waxaa go’aamin doona sida fursaddaas loogu beddelo heshiis la fulin karo oo dalka u horseeda doorasho lagu kalsoonaan karo.

Kalsoonidaas waxaa la dhisi karaa marka muwaadinku dareemo in codkiisu qiime leeyahay, tartamayaashuna ku qancaan in guul iyo guuldarro lagu kala baxayo xeerar caddaalad ah. Helitaanka hannaan sidaas u shaqeeya wuxuu dhinac kasta ka doonayaa inuu masuuliyaddiisa guto: dowladda inay fidiso gogol loo siman yahay, mucaaradku inuu keeno xalal la fulin karo, bulshada rayidka ahina inay ilaaliso danta dadweynaha.

Masuuliyadda mucaaradku waxay ka billaabanaysaa inuu casuumaadda uga jawaabo mowqif cad iyo diyaar-garow dhab ah. Ka qaybgalka wadaxaajoodku wuxuu siinayaa fursad uu doodihiisa ku soo bandhigo, walaacyadiisa ku caddeeyo, kuna raadiyo dammaanad lagu xalliyo. Haddii ay jiraan caqabado ku saabsan amniga, ajandaha ama maamulka shirka, waa inuu qeexaa, isla markaana soo jeediyaa tallaabooyin macquul ah oo looga gudbi karo.

Diyaar-garowgaasi waa inuu sidoo kale ka muuqdaa nuxurka talooyinka miiska la keenayo. Mucaarad doonaya inuu dalka hoggaamiyo waxaa laga sugayaa qorshe qeexaya nooca doorashada, muddada lagu qaban karo, hay’adaha maamulaya iyo habka cabashooyinka loo xallinayo. Qorshahaas waa inuu muujiyo sida loo xaqiijinayo tartan loo siman yahay iyo natiijo ay dhinacyadu ku kalsoonaan karaan. Diidmada qorshaha dowladda waxay yeelanaysaa miisaan siyaasadeed oo dheeraad ah marka lala yimaado beddel cad oo la hirgelin karo.

Si beddelkaasi u noqdo mid wadaxaajoodka wax ku biiriya, waxaa muhiim ah in kooxaha mucaaradku isla meel dhigaan arrimaha ay mudnaanta siinayaan. Kala duwanaanshaha aragtiyadoodu waa arrin dabiici ah, balse waxaa suuragal ah inay ku midoobaan dammaanadaha aasaasiga ah ee doorasho caddaalad ah: madax-bannaanida maamulka doorashada, dhexdhexaadnimada hay’adaha amniga, helitaanka warbaahinta iyo ka hortagga adeegsiga hantida dowladda ee ololaha.

Dammaanadahaas waa in lala xiriiriyaa xaqiijinta ka qaybgalka shacabka. Mabda’a ah in muwaadinku codkiisa ku doorto hoggaankiisa wuxuu u baahan yahay qorshe ka jawaabaya xaaladda amniga, diiwaangelinta codbixiyeyaasha, awoodda farsamo iyo gaarsiinta doorashada deegaannada kala duwan. Caqabad kasta waa in loo raadiyaa xal iyo waqti cayiman.

Halkaas ayay si gaar ah uga muuqanaysaa kaalinta bulshada rayidka ahi. Inta siyaasiyiintu ka wada hadlayaan shuruudaha tartanka, waxaa loo baahan yahay cid hubisa in heshiisku daboolayo baahiyaha dadka codkooda la doonayo. Bulshada rayidka ahi waa inay madasha keentaa aragtida haweenka, dhallinyarada, dadka naafada ah, barakacayaasha, dadka laga tirada badan yahay iyo muwaadiniinta aan fursad u helin inay si toos ah ula hadlaan hoggaamiyeyaasha siyaasadda.

Matalaaddaasi waxay macne yeelanaysaa marka ay ku dhisan tahay wadatashi dadweyne. Bulshada rayidka ahi waa inay ururisaa tabashooyinka iyo talooyinka muwaadiniinta, dabadeedna u beddeshaa soo-jeedinno cadcad oo shirka la horgeeyo. Ilaalinta codbixiyaha, ka hortagga cabsi-gelinta iyo cod-iibsiga, iyo fududeynta ka qaybgalka dadka nugul waa arrimo ay tahay inay meel muuqata kaga yeeshaan doodda. Sidaas ayaa wadaxaajoodka loogu xiriirin karaa nolosha iyo xuquuqda shacabka.

Si ay codkaas ugu difaacdo kalsooni, bulshada rayidka ahi waa inay ilaalisaa madax-bannaanideeda. Dowladda iyo mucaaradkaba waa inay ku qiimeysaa halbeeg isku mid ah, iyadoo taageeraysa soo-jeedin kasta oo ilaalinaysa xuquuqda muwaadinka, kana hortimaaddaa heshiis danta guud loogu beddelayo dano kooban. Mowqifkaas ayaa u suurtagelinaya inay dhinacyada isu soo dhoweyso, isla markaana ku adkaysato caddaaladda, xorriyadda iyo nabadda.

Dadaalka mucaaradka iyo bulshada rayidka ahi wuxuu miro dhalayaa marka dowladda gogosha fidisay ay abuurto jawi lagu wada hadli karo. Masuuliyaddaas waxaa ka mid ah in ajandaha laga wada tashado, ka qaybgalayaashu helaan fursad ay aragtidooda ku dhiibtaan, habka go’aan-qaadashaduna noqdo mid lagu kalsoonaan karo. Kalsoonidu waxay xoogeysataa marka dhinac walba arko in taladiisa la maqlo, qodobbada la isku khilaafsanna ay furan yihiin in si dhab ah looga wadaxaajoodo.

Jawigaas ayaa suuragelin kara in shirka laga gaaro heshiis leh waajibaad cad iyo hannaan fulineed. Heshiiska ka soo baxaya waa inuu qeexaa waxa la isku raacay, cidda fulinaysa, muddada loo qabtay iyo sida loo xallinayo khilaaf dambe. Qodobbada u baahan sharci ama go’aan hay’adeed waa in loo maro hay’adaha awoodda u leh iyo habraacyada khuseeya. Taasi waxay heshiiska siyaasadeed siinaysaa waddo uu ku dhaqan galo.

Marka shirka la soo gabagabeeyo, masuuliyadda dhinacyadu way sii soconaysaa. Dowladda iyo mucaaradku waa inay gutaan waajibaadka ay qaadeen, bulshada rayidka ahina waa inay la socotaa fulinta, dadweynahana si joogto ah ugu sheegtaa waxa qabsoomay iyo meelaha dib u dhacu ka jiro. Dabagalkaas ayaa ilaalin kara kalsoonida la dhisay, kana hortagi kara in heshiisku ku ekaado war-murtiyeed.

Guusha gogoshan waxaa lagu cabbiri doonaa inta ay Soomaaliya u dhoweyso doorasho lagu kalsoonaan karo iyo tartan siyaasadeed oo nabdoon. Mucaaradku ha yimaado isagoo xal wata, bulshada rayidka ahina iyadoo codka shacabka sidda, dowladduna iyadoo diyaar u ah heshiis la wada leeyahay. Muwaadinka Soomaaliyeed wuxuu mudan yahay in wadaxaajoodkani u furo waddo uu codkiisa ku dhiibto, xuquuqdiisana ku helo.

Qalinkii: Avv. Omar Mohamed Abdulle