Qorshaha Doorashada Hamza wuxuu la kulmayaa xaqiiqda siyaasadeed ee Soomaaliya: Ma jirto heshiis, ma jirto gelitaan Puntland ama Jubaland

Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in codbixinta ay dhici doonto meel kasta oo suurtagal ah — Laakiin Dowladda Federaalka ayaa weli wajahaysa xannibaad siyaasadeed iyo dhuleed oo la xiriira Puntland iyo Jubaland

Mogadishu (WDN)- Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sii wadaysa qorshayaasheeda doorashada, laakiin hadallada ugu dambeeyay ee Ra'iisul Wasaaraha Hamza Abdi Barre ayaa muujinaya dhibaato aasaasi ah: Muqdisho ayaa qeexaysa sida doorashooyinka loo qaban doono gobollada ay weli ka helin heshiis siyaasadeed ama marin maamul oo lagama maarmaan u ah in la hirgeliyo.

Isagoo ka hadlayay Miizaan Podcast oo ay soo saartay Dawan Media, Hamza ayaa sheegay in doorashooyin lagu qaban doono meelaha Jubaland ee xaaladuhu oggol yihiin. Meelaha aan codbixinta tooska ah suurtagal ahayn, ayuu yiri, hay'adaha doorashada waxay isticmaali doonaan habab kale oo loogu talagalay xaaladahaas. “Doorashadu waxay dhici doontaa, meel kasta oo ay dhici karto,” ayuu yiri ra'iisul wasaaraha.

Hamza ayaa sheegay in xaaladda Jubaland ay ka duwan tahay tan dowladaha xubnaha ka ah federaalka sababtoo ah dowladda federaalka ma aqoonsana maamulka Jubaland ee hadda jira. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sheegay in Muqdisho ay dooneyso in Jubaland ka qaybqaadato habka doorashada qaran iyo in codbixinta ay dhici doonto meel kasta oo amniga iyo xaaladaha kale ay oggol yihiin.

Wuxuu si gaar ah u xusay Jilib, Bu’aale, Hagar, Jamaame iyo Badhaadhe sidii meelaha ay codbixinta tooska ah suurtagal u noqon karto. Meelahan, ayuu yiri, hay'adaha doorashada waxay isticmaali karaan hababka loo dejiyay deegaanada aan codbixinta si jireed loo qaban karin.

Wuxuu tixraacay nidaamka “hal deegaan doorasho” oo bixiya habab ay hay'adaha doorashada u maareyn karaan kuraasta baarlamaanka ama deegaanada aan codbixinta lagu qaban karin.

Hamza sidoo kale wuxuu tusaale u soo qaatay Ciraaq iyo Afgaanistaan sidii dalal ay doorashooyin ka dhaceen inkastoo meelo qaar aan la gaari karin codbixinta, iyadoo qorshayaal kale loo isticmaalay in lagu maareeyo deegaannadaas. Laakiin dhibaatooyinka hortaagan Soomaaliya ma ahan kaliya kuwo la xiriira habsami u socodka. Waa dhibaato siyaasadeed.

Heshiiska Maqan

Horudhacyada siyaasadeed ee ugu dambeeyay ma bixinayaan wax caddeyn ah oo ku saabsan heshiis qaran oo doorasho. 23-kii Sebtember, wasiirkii hore ee madaxweynaha Puntland Maxamed Cabdirahmaan Dhabancad, oo ka tirsan guddiga farsamada ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, ayaa sheegay in wakiillada dowladda iyo mucaaradka ay qabteen wada-hadallo heer hoggaamineed iyo farsamo laakiin ay ku guuldareysteen inay ku heshiiyaan arrimaha doorashada ee muhiimka ah.

Madaxweynihii hore Sharif Sheikh Ahmed sidoo kale wuxuu sheegay 18-kii Sebtember in wada-hadalladu ay ku guuldareysteen inay hore u socdaan, inkastoo uu ka gaabsaday inuu si rasmi ah u shaaciyo inay burbureen. Wakiillada Puntland iyo Jubaland ayaa sidoo kale hore uga baxay ama diiday wareegyo wada-hadal ah markii ay aaminsanaayeen in habka uu soo saari waayay qaab doorasho oo la aqbali karo.

Bishii Luulyo, labada dowlad ayaa ka baxay wada-hadalladii Muqdisho, iyadoo warbixinno sheegayaan khilaafaad aan la xalin oo ku saabsan nidaamka doorashada iyo doorka dowladda federaalka. Taasi waxay su'aal aasaasi ah ka dhigeysaa jadwalka doorashada dowladda: Sidee doorasho qaran loo hirgelin karaa marka ciyaartoyda siyaasadeed ee ugu muhiimsan aysan ku heshiiyeen xeerarka?

Jubaland: Dowlad Muqdisho aan aqoonsanayn

Khilaafka ayaa si gaar ah uga jira Jubaland. Bishii November 2024, Jubaland waxay joojisay xiriirka iyo wada shaqeynta dowladda Federaalka kadib khilaaf xun oo ku saabsan habka doorashada gobolka. Reuters ayaa waqtigaas warbixin ka soo saartay in labada dhinac ay soo saareen amarro is-dhaafsi ah oo qabashada, iyo in labada dowlad ay haysteen ciidamo amni oo xoog leh. Jabkaas weligiis si buuxda looma xalin.

Mogadishu ma aqoonsana maamulka Jubaland ee hadda jira, halka Kismayo ay sii wado hawlaha siyaasadeed iyo amni ee ay leedahay. Natiijadu waa mid toos ah: doorasho federaal ah si fudud looma shaacin karo Jubaland loona maleyn karo in la hirgelin karo .

In kasta oo Mogadishu ay ku dhawaaqdo in codbixinta ay dhici doonto meel kasta oo suurtagal ah, su'aasha dhabta ah ayaa ah yaa bixin doona amniga, yaa maamuli doona xarumaha codbixinta, yaa diiwaan gelin doona codbixiyayaasha, maxay yihiin hay'adaha aqoonsan natiijooyinka iyo maxay tahay heshiiska siyaasadeed ee maamuli doona qaybinta kuraasta baarlamaanka. Kuwani maahan su'aalo farsamo oo kaliya. Waxay taabanayaan qalbiga heshiiska siyaasadeed ee federaalka Soomaaliya.

Puntland: Qaybinta Xun ee Ka Daran

Puntland waxay soo bandhigaysaa caqabado kale oo waaweyn. Puntland waxay joojisay wada shaqeynta dowladda federaalka ee arrimaha dastuuriga, doorashada iyo amniga qaranka waxayna ilaalinaysaa habraacyadeeda siyaasadeed iyo maamul ee ka baxsan qaab-dhismeedka doorashada ee dowladda federaalka. Khilaafkeeda la leh Mogadishu tan iyo markaas wuxuu noqday mid ka mid ah khadadka muhiimka ah ee khilaafka siyaasadeed ee qaranka Soomaaliya.

Haqiiqada dhulka ayaa sidaas darteed adag in lagu heshiiyo luqadda doorasho qaran oo kaliya laga maamulo Muqdisho. Dowladda federaalka ma isticmaasho awood maamul oo caadi ah oo ka jirta Puntland, mana jiraan heshiis siyaasadeed oo hadda jira oo siinaya Muqdisho doorasho la aqbali karo oo ku saabsan qabanqaabada doorashooyinka halkaas.

Waxa la mid ah dhibaato ballaaran oo ka jirta Jubaland. Tani macnaheedu maaha in doorashooyinka deegaannadan ay suurtagal noqon waayaan. Waxay ka dhigan tahay in aan si dhab ah loo hirgelin karin kaliya iyada oo la raacayo bayaannada federaalka.

Dowladda Waqooyi Bari iyo Gobollada Kale

Hamza sidoo kale wuxuu kala soocay Dowladda Waqooyi Bari ee cusub iyo Puntland iyo Jubaland. Wuxuu sheegay in diiwaangelinta codbixiyayaasha iyo doorashooyinka maxalliga ah ay halkaas ka dhici doonaan, isagoo ku dooday in hogaaminta maamulka iyo baarlamaanka ay weli haystaan awoodo sax ah iyo in duruufahoodu ay ka duwan yihiin gobollada wajahaya khilaafaad siyaasadeed oo qoto dheer.

Kala soocani wuxuu muujinayaa dhibaato weyn oo hortaagan mashruuca doorashada federaalka: Soomaaliya maaha mid wajahaysa hal deegaan siyaasadeed oo isku mid ah. Dowladaha xubnaha ka ah federaalka waxay leeyihiin heshiisyo siyaasadeed oo kala duwan, heerar iskaashi oo kala duwan oo la leh Muqdisho iyo xiriirro kala duwan oo ay la leeyihiin hay'adaha doorashada federaalka.

Doorasho qaran ayaa sidaas darteed u baahan wax ka badan jadwal doorasho. Waxay u baahan tahay ogolaansho siyaasadeed, heshiisyo amni, marin maamul iyo heshiis ku saabsan cidda leh awoodda in ay qabato codbixinta.

Su'aasha Doorashada Hadda Waa Ka Wayn Tahay Codbixinta

Dowladda federaalka waxay sii wadaysaa inay soo bandhigto doorasho hal qof, hal cod ah sidii ujeedada dhexe. Laakiin wadahadalada aan la xalin waxay muujinayaan in khilaafku uusan hadda ahayn mid kaliya ku saabsan in Soomaaliya ay doorashooyin qabato.

Su'aalaha qoto dheer waxay quseeyaan cidda maamuleysa habka, nooca doorashada ee la isticmaali doono, sida awoodaha federaalka iyo kuwa dowlad goboleedyada ay isugu xiran yihiin, iyo waxa dammaanad qaadi doona heshiiska siyaasadeed ee ugu dambeeya. Saaxiibada caalamiga ah ayaa si joogto ah u riixaya ciyaartoyda siyaasadeed ee Soomaaliya inay wada hadlaan, halka bayaannada mucaaradka ugu dambeeyay ay muujinayaan in khilaafaadka aasaasiga ah aan la xalin. Taasi waxay Soomaaliya ka dhigeysaa inay wajahdo is khilaaf weyn.

Mogadishu waxay diyaarinaysaa doorasho aanay mucaaradka siyaasadeed ku raacsanayn, halka laba ka mid ah dowlad goboleedyada ugu muhiimsan dalka ay ka maqan yihiin xiriir siyaasadeed oo shaqeynaya oo ay la leeyihiin dowladda federaalka .

Su'aashu hadda ma ahan kaliya goorta Soomaaliya ay codsan doonto. Waa meesha dowladda federaalka ay si dhab ah u fulin karto codbixinta, cidda awoodda leh, iyo waxa ku saleysan heshiiska siyaasadeed. Ilaa su'aalahan la jawaabo, warbixin ka timaadda Mogadishu kaliya ma abuurayso doorasho qaran. Khariidadda xaqiiqda siyaasadeed ee Soomaaliya waxay weli ka horreysaa jadwalka doorashada.

WardheerNews