Qasaaro ka dhashay dagaalka ka socda gobolka Hiraan

(ERGO) – Qoysaska ka barakacay dagaalka u dhexeeya Al-Shabaab iyo ciidamada dowladda Soomaaliya ee gobolka Hiraan waxay la kulmayaan gaajo, hoy la'aan iyo hubanti la'aan joogto ah ka dib markii ay ka carareen meelo badan oo ay raadinayeen ammaan.

Qaar badan ayaa soo gaaray Coomaad, agagaarka Mataban, iyagoo wata hanti yar iyo ilo dhaqaale oo kooban oo ay isku taageeraan.

Nuriya Maxamed Bare, 51, ayaa gaartay Coomaad 10-kii Oktoobar ka dib markii ay lug ku tagtay halkaas iyada oo la socota siddeeddeeda carruur ah oo ka timid Hees, oo ay qabsadeen Al-Shabaab ka dibna dib loogu soo qabtay Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed.

Waxay tiri qoyskeeda ayaa marar badan laga barakacay khilaafka sanadkii la soo dhaafay iyo labo bilood waxayna lumisay wax walba oo ay haysatay.

“Waxaan ka cararnay Moqokori anagoo aan waxba qaadan. Kadib waxaan u dhaqaaqay Bulo Burde aniga iyo carruurteyda, laakiin halkaasna waan ka tagnay. Waxaan u guurnay Beledweyne, ka dibna Teedaan, kadibna mar kale ayaan ka cararnay. Waxaan u nimid Hees, halkaas oo dadka ay noo ururiyeen caawinaad, laakiin halkaasna waa inaan ka cararnaa. Waxaan ka barakacnay dhammaan meelahan sababta oo ah Al-Shabaab,” ayay tiri.

In Moqokori, Nuriya waxay taageertay qoyska iyada oo ka shaqeyneysa makhaayad yar oo ay ku diyaarin jirtay cuntooyinka baasto, bariis iyo rooti. Ganacsiga ayaa ka helay in ka badan $10 maalintii taas oo ku filnayd in ay daboolaan baahiyahooda aasaasiga ah. Waxay ka fogaatey ninkeeda, oo aan wax taageero ah u hayn carruurta.

Inay ku jirto xaalad carar ah ayaa carqaladeeyay waxbarashada carruurteeda waxayna qoyska ka dhigtay mid aan lahayn dakhli deggan.

Nolosha Coomaad waa adag tahay maadaama qoyska uusan haysan hoy ku filan, sidoo kalena aysan haysan cunto ku filan iyo biyo nadiif ah.

“Ma helno cunto ama biyo si joogto ah. Xitaa marka aan helno cunto, ma hayno alaab karis. Waxaan ka cararnay guryahayaga oo aan ka tagnay dhammaan hantiheenna, laakiin xilligan gaajada ayaa dhibaato ka weyn noo ah marka loo eego in aanan haysan guri,” ayay tiri Nuriya.

Waxay helaan caawimo ka timaadda mutadawiciin maxalli ah oo cunto ka ururinaya dadka deggan, laakiin sahaydu ma joogto oo ma filna. Waxay la wadaagaan dhar yar oo la deeqay qoysaska kale ee barakacay waxayna seexdaan hoosta geedaha acacia, iyagoo u furan roobka iyo cimilada qabow.

“Waa xilli roobaad, laakiin ma hayno guryo na ilaaliya roobka. Waxaan ku qaadanaa habeenada dibadda hoosta geedaha,” ayay tiri.

Colaadda ma aysan qasbin iyaga inay ka baxaan Coomaad – laakiin dadka ma haystaan dareen joogto ah sababo la xiriira wareegga joogtada ah ee weerarada iyo ka jawaabista weerarada.

“Haddii meeshaan ay nabad ku sii jirto, waxaan jeclaan lahayn inaan joogno. Waxaan u baahanahay dadka si ay noogu keenaan dhar seexasho, cunto iyo dhar,” ayay tiri.

Hooyo kale, Hodan Mohamud Ahmed, oo ku timid Coomaad iyadoo la socota saddexdeeda carruur ah 15 October, ayaa sheegtay inaysan haysan qaraabo ku sugan aagga si ay u taageeraan.

“Mararka qaar ciidamadu waxay na keenaan cunto oo waxaan wadaagnaa. Mararka kale, dadka deegaanka ayaa na siiya wax. Sidaas ayaynu ku noolnahay. Ma hayno meel gaar ah oo aan ku noolaanno. Waxaan ka guureynaa meel ilaa meel kale,” ayay tiri.

Waxyeelada ka soo gaartay kaabayaasha isgaarsiinta ayaa carqaladeeyay adeegyada telefoonka, taasoo ka dhigaysa mid adag in Hodan ay la xiriirto qaraabadeeda magaalooyinka kale si ay u codsato caawimadooda.

Waxay tiri boqolaal qof oo barakacay ayaa wadaagaya dhowr guri, taasoo qasbaysa in badan ay seexdaan dibadda xilliga roobaadka.

“Waxaan nahay qiyaastii 300, laakiin waxaan haynaa guryo ka yar 10. Inta u dhaxaysa 10 iyo 20 qof ayaa wadaaga hal guri. Mararka qaar waxaan galaa guryaha dadka kale si aan uga hurno roobka, laakiin habeenkii waxaan ku seexanaa banaanka,” ayay tiri.

Hodan waxay markii hore ka tagtay Kowthar oo ku taalla gobolka Shabelle dhexe waxayna tan iyo markaas u guurtay in ka badan afar goobood si ay u raadsato ammaan. Qoyskeedu wuxuu ku tiirsanaa 26 idood, kuwaas oo ay waayeen. Waxay garan weyday waxa ku dhacay xoolaha.

Coomaad waxay leedahay helitaan xaddidan oo adeegyada aasaasiga ah, oo ay ku jiraan waxbarashada iyo daryeelka caafimaadka. Ganacsiyada deegaanka ayaa dhibaataysan maadaama amni darro ay yareysay dhaq-dhaqaaqa iyo ganacsiga. Badanaa xoolo-dhaqatada ayaa u guuray meel kale si ay uga ilaaliyaan xoolahooda xatooyada, taasoo sii yareysay dhaqaalaha deegaanka.

Kuxigeenka guddoomiyaha maamulka Coomaad, Abdi Abdullahi Mohamud, ayaa sheegay in tiro badan oo dadka ah ay yimaadeen deegaanka miyiga ah ee ka soo jeeda aagagga ay khalkhalka ka jiraan. Maamulka weli ma diiwaangelin dadka cusub si loo ogaado tiradooda saxda ah.

Wuxuu sheegay in maamulka deegaanka iyo dadka deggan ay bixiyaan cunto iyo biyo xaddidan laakiin aysan haysan kheyraad ku filan si ay u daboolaan baahiyaha sii kordhaya. Aaggaas ma helin caawimaad ka timid hay'adaha dowladda ama ururada gargaarka bini'aadantinimo.

“Dad badan ayaa laga qaxay aaggan oo ka yimid meelaha sida Moqokori, Teedaan, Mahas iyo Hees. Dadkan waxay si degdeg ah u baahan yihiin caawimaad bini'aadantinimo,” ayuu yiri.

Xaaladda amni ee Hiran ayaa weli ah mid aan degganayn, iyadoo Al-Shabaab ay ku guuleysatay in ay qabsadaan dhul iyo ciidamada dowladda ay sii wadaan howlgalladooda ka dhanka ah kooxda.