Madax-bannaanida Garsoorka oo Khatar Ku Jirta Maadaama Garsoorayaasha Maxkamadda Sare Ay Khilaafka U Qaadeen Maxkamadda Gobol

Madaxweyne awooddiisu ay ku dhawaaqday in ay dhamaatay ayaa wajahaya khilaaf sharci oo sii kordhaya oo lala leeyahay hay'adaha ugu sarreeya garsoorka dalka. Go'aanka ay gaareen toddoba garsoore oo ka tirsan Maxkamadda Sare si ay cabashadooda ugu gudbiyaan maxkamad goboleed ayaa muujinaya qoto-dheeraanta burburka hay'adaha Soomaaliya iyo walaac cusub oo ku saabsan burburka siyaasadeed ee dalka oo sii kordhaya.

MOGADISHU, Soomaaliya (WDN) – Krisiinta dastuuriga ah ee Soomaaliya ayaa gashay marxalad aan caadi ahayn ka dib markii Guddoomiyaha Maxkamadda Sare Baashe Yusuf Axmed iyo lix garsoore oo kale oo ka tirsan Maxkamadda Sare ay reportedly dacwad ka dhan ah Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud u gudbiyeen Maxkamadda Cadaaladda Bariga Afrika (EACJ), oo fadhigeedu yahay Arusha, Tanzania.

Sida laga soo xigtay Somali Stream, garsoorayaasha ayaa Madaxweynaha Xasan Sheekh ku eedeeyay in uu ku xadgudbay Dastuurka Soomaaliya iyo in uu hoos u dhigay madaxbannaanida garsoorka. Waxay reportedly sheegayaan in ay sidoo kale la kulmeen cabsi iyo hanjabaado loogu talagalay in lagu saameeyo garsoorka iyo in lagu khalkhal geliyo amniga shaqsiga ee garsoorayaasha.

Horumarkan wuxuu muujinayaa koror khatar ah oo ku saabsan khilaafka u dhexeeya Villa Soomaaliya iyo maxkamadda ugu sarreysa dalka. Sidoo kale waxay soo bandhigaysaa su'aalo dhib badan oo ku saabsan madaxweyne la sii eedeeyay in uu ku dhaqmo awoodda fulinta iyada oo aan jirin xadidid dastuur oo wax ku ool ah.

Madaxweyne si weyn uga sarreeya xadididda hay'adaha

Q قلبka krisiinta ayaa ah go'aanka Madaxweynaha Xasan Sheekh ee ah in uu xilka ka qaado Guddoomiyaha Maxkamadda Sare Baashe Yusuf Axmed, talaabo ay Maxkamadda Sare nafteeda diidday.

Bedelka in khilaafka lagu xalliyo habraacyada dastuuriga iyo garsoorka, iska horimaadku wuxuu u kobcay dagaal hay'adeed oo ballaaran oo ku saabsan cidda leh awoodda ugu dambeysa ee fasiraadda iyo dhaqan-gelinta Dastuurka.

Hadallada cabsi gelinta, haddii la xaqiijiyo, waxay matali doonaan khatar aad u culus oo ku saabsan madaxbannaanida garsoorka. Garsoor ma fulin karo waajibaadkiisa dastuuriga ah haddii garsoorayaasha ay ka baqaan ciqaabta siyaasadeed ee go'aannada ka soo horjeeda rabitaanka fulinta.

Walwalka ballaaran ayaa ah in Soomaaliya si joogto ah loogu maamulo go'aano siyaasadeed oo hal dhinac ah halkii laga raaci lahaa xeerarka dastuuriga ah ee la isku raacay. Madaxweynuhu ma aha boqor, madaxweynanimaduna ma siiso awood aan xadidnayn hay'ado madax-bannaan. Dastuurku wuxuu ujeedkiisu yahay in uu xaddido awoodda fulinta, ma ahan in uu bixiyo rukhsad lagu isticmaalo iyada oo aan la xisaabtamin.

Maxkamadda Sare waxay ka hor imaaneysaa sharciyadda hogaaminta hadda jirta

Maxkamadda gobolka ayaa raacaysa go'aan taariikhi ah oo ay soo saartay Maxkamadda Sare ee Soomaaliya 5-da Noofambar, 2026.

Sida ku xusan warbixinta, Maxkamadda Sare ayaa ku dhawaaqday in waajibaadka madaxweynaha, Baarlamaanka Federaalka iyo Dowladda Federaalka ay dhamaadeen. Waxay diidday codsiga kordhinta dastuuriga ah ee ay ansixiyeen hay'adaha hadda jira si ay u raacaan shuruudaha xafiilkooda.

Maxkamaddu waxay sidoo kale ku amartay hogaamiyeyaasha siyaasadeed inay gaaraan heshiis ku saabsan qaab dhismeedka doorashada 30 maalmood gudahood, waxayna tilmaantay in doorashooyinka la qaban doono 90 maalmood gudahood.

Go'aankani wuxuu xoojiyay iska horimaadka u dhexeeya madaxtooyada iyo garsoorka, isagoo beddelay khilaaf siyaasadeed oo horey u jiray oo ah mid culus oo noqday dagaal dastuuriga ah oo toos ah oo ku saabsan sharciyadda hay'adaha dowladda ee dalka.

Saameyntu waa mid ballaaran. Haddii go'aanka maxkamadda ugu sarreysa aan la ixtiraamin, Soomaaliya waxay halis ugu jirtaa inay gasho xilli ay hay'adaha tartamaya sheeganayaan awood dastuuriga ah iyada oo aan jirin hab la isku raacay oo lagu xallinayo khilaafkooda.

Ka qaadista khilaafka dastuuriga ah Soomaaliya

Sida laga soo xigtay Somali Stream, todoba xeer-ilaaliye ayaa ka codsaday Maxkamadda Cadaaladda Bariga Afrika inay dhaqan geliso Heshiiska Bulshada Bariga Afrika iyo qalabka sharciga ee gobolka ku habboon eedeymaha ka dhanka ah madaxweynaha Soomaaliya.

Go'aankooda la sheegay ee ah inay raadiyaan faragelin garsoor oo goboleed wuxuu muujinayaa isku day lagu doonayo in khilaafka laga dhaafo hay'adaha gudaha Soomaaliya oo si xun u xanniban.

EACJ waxay mas'uul ka tahay fasiraadda iyo dhaqan gelinta Heshiiska Bulshada Bariga Afrika. Haddii maxkamaddu aqbasho kiiska oo ay u gudubto dhageysi, khilaafku wuxuu heli karaa cabbir sharci iyo diblomaasiyadeed oo muhiim ah oo goboleed.

Waxa bilaabmay iska horimaad u dhexeeya madaxweynaha iyo Maxkamadda Sare hadda waxay khatar ku tahay inay noqoto imtixaan caalami ah oo ku saabsan sida Soomaaliya u taagan tahay dowlad dastuuriga ah, madaxbannaanida garsoorka iyo xukunka sharciga.

Khataraha burburka hay'adaha

Soomaaliya ma awoodi karto nidaam siyaasadeed oo madaxweynaha uu u arko xaddidaadaha dastuuriga ah inay yihiin ikhtiyaar, Baarlamaanka uu noqdo qalab danaha fulinta, iyo garsoorku uu la kulmo cadaadis mar kasta oo go'aamadiisu ay caqabado ku noqdaan kuwa awoodda haya.

Khataru waxay ka sii ballaaran tahay khilaafka degdega ah ee ku saabsan guddoomiyaha Maxkamadda Sare. Markii hay'adaha dastuuriga ah ay joojiyaan aqoonsiga awoodaha midba midka kale, aasaaska dowlad federaal ah ayaa bilaabaya inuu daciif noqdo.

Dalku wuxuu horey u wajahaya khilaafaad qoto dheer oo ku saabsan doorashooyinka, wax ka beddelka dastuurka, xiriirka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Dowladaha Xubnaha Federaalka, iyo sharciyadda hogaaminta siyaasadeed ee hadda jirta. U oggolaanaya khilaafka inuu sii xumaado wuxuu dedejin karaa burburka federaal daciif ah oo horey u jiray.

Madaxweynaha Xasan Sheekh waa inuu aqoonsadaa in awoodda siyaasadeed aan lagu hayn karin amarro fulineed, kordhin dastuur oo la muransan yahay ama cadaadis lagu saaro hay'adaha madax-bannaan. Dowlad sharci ah waxay u baahan tahay kalsoonida dadweynaha, u hoggaansanaanta dastuurka iyo ixtiraamka kala soocidda awoodaha.

Mustaqbalka siyaasadeed ee Soomaaliya ma noqon karo mid ku xiran doorbidyada shaqsiga ah ee madaxweyne kaliya ama diyaar u ahaanshaha hay'adaha dowliga ah inay la qabsadaan himilooyinkiisa siyaasadeed. Iyadoo aan la helin heshiis dastuur oo la gorgortamo iyo ixtiraam madax-bannaanida garsoorka, dalka wuxuu khatar ugu jiraa inuu u dhaqaaqo si aad ah u dhow xannibaadda hay'adaha iyo burburka siyaasadeed.

Dowladda Federaalka weli ma soo saarin jawaab rasmi ah oo ku saabsan eedeymaha ama ma caddaynayso mowqifkeeda ku saabsan dacwadaha la soo sheegay ee ka hor Maxkamadda Cadaaladda Bariga Afrika.

WardheerNews