Amaahdu waxay ka caawisay hooyooyinka qaxootiga inay dib u soo noolaadaan ganacsigooda xeryaha Dadaab

Hafso Mursal waxay ku sugan tahay dukaanka ay ballaarisay iyadoo adeegsaneysa amaah ganacsi oo ku taalla xeryaha qaxootiga Hagardera/Ahmed Abdullahi Jama/Ergo

Amaah wanaagsan oo hooyo qaxooti ah Hafsa Mursal Abdi ay heshay bisha Febraayo ayaa u suurtagelisay in ganacsigeeda dhibaateysan ee xeryaha qaxootiga Dadaab uu dib u soo noolaado oo noqdo taageerada nolosha ee carruurteeda toddoba.

Hafsa, 28, waxay amaahda ka heshay urur maxalli ah waxayna dib u buuxisay dukaankeeda xeryaha Hagadera iyadoo ku darsatay cuntooyin caan ah. Kadib sanad ay ku dhibaataysatay maaliyad la'aan, dukaanku hadda wuu kobcay.

Hafsa waxay kasbataa faa'iido joogto ah oo daboolaysa kharashaadka gurigeeda waxayna u suurtagelisaa inay bixiso qaybaha amaahda. Waxay horey u bixisay kala bar waxayna ku kalsoon tahay inay si dhakhso ah u bixiso inta hartay. Waxay dib ugu maalgelisaa qayb ka mid ah dakhligeeda ganacsiga waxayna isticmaashaa inta kale cunto, kharashaadka iskuulka, iyo baahiyaha kale ee guriga. Kahor intaanay ballaarin dukaankeeda, noloshu waxay ahayd mid adag.

“Mararka qaar waxaan cunay, mararka qaarna ma cuni jirin. Laakiin hadda wax walba way ka duwan yihiin. Waxaan si fiican u siin karaa quraac, qadada iyo casho qoyskeyga – waxaan haynaa cunto maalin kasta,” ayay tiri.

Maahan amaahdii ugu horreysay ee ay heshay, maadaama ay furatay dukaankeeda bisha Maarso 2024 kadib markii ay amaahday kaliya 10,000 shilin Kenya ah ururkaas. In kasta oo maaliyaddu ay xaddidan tahay, waxay sheegtay inay siisay khibrad qiimo leh.

Aabbaheed ayaa qoyska u keenay Dadaab kadib markii ay ka carareen amni darro ka dhacday Jilib, gobolka dhexe ee Jubbada hoose ee Soomaaliya, sanadkii 2006. Sanado badan waxay ku tiirsanaayeen caawinaad cunto, laakiin Hafsa waxay sheegtay in ganacsigeedu hadda bixiyo heer madax-bannaani maaliyadeed.

Hooyo qaxooti kale, Maano Mohamud Gagaal, waxay isticmaashay amaah dhan 130,000 shilin si ay u iibsato qalabka qoraxda iyo qaboojiyeyaasha dukaankeeda xeryaha Hagadera. Hadda waxay iibisaa jalaato, baraf iyo biyo qabow oo aad loo baahan yahay xeryaha.

Ganacsiga Maano wuxuu soo saaraa qiyaastii 1,000 shilin Kenya ah faa'iido maalin kasta. “Amaahdu waxay xallisay dhibaatooyin badan oo ii jiray. Waxay ii suurtagelisay inaan shaqeeyo oo aan taageero u noqdo qoyskeyga shan qof. Maanta waxaan ka helaa ku filan iibinta jalaatada iyo barafka. Waxaan bixiya amaahda waxaanan weli taageeraa gurigayga,” ayay tiri.

Kordhinta ganacsigeeda iyadoo la adeegsanayo amaahda ayaa u suurtagelisay inay bixiso cunto, dhar, daryeel caafimaad, iyo baahiyo kale oo carruurteeda ah iyada oo aan ku tiirsanayn qaraabada ama caawinaad bini'aadantinimo. “Aniga ayaa kaliya taageeraya carruurteyda. Cuntadooda, dharkooda iyo daryeelka caafimaadkooda waxay ku xiran yihiin aniga. Hadda waxaan bixin karaa waxa ay u baahan yihiin iyada oo loo marayo ganacsigan,” ayay tiri.

Qoyska Maano ayaa ka cararay Muqdisho sanadkii 2008 sababo la xiriira amni darro waxayna raadsadeen magangelyo Dadaab, halkaas oo ay ku noolaayeen tan iyo markaas.

Amaahda Inkomoko ayaa noqotay mid aad muhiim u ah maadaama caawinaadda bini'aadantinimo ay sii yaraanayso. La-taliyaha horumarinta ganacsiga, Adan Mohamed Haji, ayaa sheegay in kumanaan qoys oo qaxooti ah ay ka faa'iideysteen hindisahan.