Madaxweynaha Xasan Sheekh oo ku dhawaaqay jadwalka doorashada si aan heshiis loo gaarin

MOGADISHU (WDN) — Tallaabo u muuqata inay xoojineyso khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya, Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka iyo Xuduudaha ayaa ku dhawaaqay taariikho doorashooyin federaal ah oo baarlamaanka iyo madaxweynaha ah iyada oo aan la helin heshiis siyaasadeed oo muuqda oo u dhexeeya Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud, hogaamiyayaasha mucaaradka iyo dowladaha xubnaha ka ah federaalka ee ku saabsan mustaqbalka doorashooyinka ee dalka oo muran ka taagan.

Guddigu wuxuu maanta ku dhawaaqay in doorashooyinka labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka ay dhici doonaan 15 Abriil 2027, waxaana xigi doona doorashada madaxweynaha 15 Maajo 2027. Jadwalku wuxuu u muuqdaa inuu horumarinayo dariiqa doorashada ee madaxweynaha inkasta oo ay jiraan bilood dadaallo guul darro ku dhamaaday oo lagu raadinayo heshiis siyaasadeed oo ballaaran oo ku saabsan sida Soomaaliya ay u socon karto.

War-saxaafadeed ka soo baxay guddiga ayaa xusay Qodobka 18(2) ee Sharciga Doorashooyinka Qaranka marka la dejinayo taariikhda doorashada baarlamaanka iyo Qodobka 112 ee dastuurka Madaxweynaha Xasan. Waxa kale oo uu sheegay in shuruudaha hay'adaha dowladda ay noqon doonaan shan sano.

Laakiin ku dhawaaqista taariikho maaha isla mid la xaqiijinta sharciyadda siyaasadeed. Su'aasha ugu weyn ayaa ah haddii guddigu si kalsooni leh u qaban karo doorashooyin qaran marka daneeyayaasha siyaasadeed ee ugu waaweyn dalka ay weli gaari waayeen heshiis ku saabsan qaab-dhismeedka dastuuriga iyo doorashooyinka.

Jadwal doorasho oo aan heshiis siyaasadeed lahayn

Inta badan sanadkan, maamulka Xasan Sheekh ayaa ku guuldareystay inuu gaaro heshiis dhameystiran oo ay la gaaraan hogaamiyayaasha mucaaradka iyo dowladaha xubnaha ka ah federaalka. Khilaafaadka ku saabsan isbeddelada dastuuriga, nidaamka doorashada iyo qaybinta awoodda siyaasadeed ayaa sii wada in ay kala qaybiyaan hogaaminta dalka.

Bedelka in marka hore khilaafaadkaas lagu xalliyo wadahadal, dowladda madaxweynaha ayaa hadda u muuqata mid go'aan ka gaartay inay hore u socoto jadwalka doorashada ee ay ku dhawaaqday guddiga qaran.

Dhaliilayaasha ayaa u badan tahay inay go'aankan u arkaan sidii isku day lagu dhisayo xeerarka habka siyaasadeed ee si weyn loo tartamayo ka hor inta aan heshiis laga gaarin xeerarka laftooda. Waxay ku doodayaan in doorasho aysan xallin karin khilaaf dastuur haddii dhinacyada waaweyn ay ku khilaafsan yihiin qaab-dhismeedka sharciga iyo siyaasadda ee lagu fulinayo.

Ku dhawaaqista guddiga ayaa sidoo kale su'aalo ka keenaysa kala soocidda madaxbannaanidiisa rasmiga ah iyo awooddiisa inuu kalsooni ka helo dhammaan dhinacyada siyaasadeed. Jiritaanka hay'ad doorasho iyo jadwal rasmi ah kaliya ma muujinayso in habka uu leeyahay taageerada siyaasadeed ee lagama maarmaanka ah.

War-saxaafadeedka guddiga wuxuu tixraacayaa qodobbada dastuuriga ah, laakiin ku dhawaaqista ma sharxayso sida khilaafaadka ka dhiman ee kooxaha mucaaradka iyo dowlad goboleedyada federaalka loo xallin doono, ama waxa qorshayaal ah oo hubin doona in doorashooyinka la soo jeediyay loo aqoonsado inay yihiin kuwo sharci ah oo ay aqbalaan kooxaha siyaasadeed ee tartamaya.

Madaxweyne si tartiib ah uga fogaaday xaqiiqda siyaasadeed

Hassan Sheekh wuxuu wajahaya caqabado sii kordhaya oo ku saabsan sheegashadiisa inuu hogaamiyo Soomaaliya iyada oo loo marayo hab siyaasadeed oo qaran ahaan la aqbalo. Dhaliilayaashiisa waxay ku doodayaan in maamulka uu noqday mid si weyn uga go'an hogaamiyeyaasha mucaaradka iyo dowlad goboleedyada federaalka, kuwaas oo badan oo diida habka madaxweynaha ee isbeddelka dastuuriga iyo doorashada.

Warbixinta ugu dambeysay waxay xoojineysaa walaacooda in madaxweynaha uu raacayo mashruuc siyaasadeed oo diiradda saaraya maamulka uu leeyahay halkii uu ka dhisi lahaa heshiis ballaaran oo loo baahan yahay si loo helo isbeddel qaran oo la aamini karo.

Qaar ka mid ah mucaaradkiisa, aragti sii kordheysa ayaa ah in Xasan Sheekh uu ka shaqeynayo gudaha baloon siyaasadeed, oo aan la xiriirin niyad-jabka iyo mudnaanta Soomaalida. Taasi waa xukun siyaasadeed halkii ay ka ahaan lahayd heshiis qaran oo la cabbiri karo, laakiin waxay muujineysaa qoto-dheeraanta kalsooni-darrada ku xeeran khilaafka doorashada.

Khataraha madaxweynaha ayaa ah in jadwal loo sameeyay si loo muujiyo dhaqdhaqaaqa siyaasadeed uu beddeli karo daciifnimada heshiiska ka dambeeya qorshihiisa. Haddii kooxaha mucaaradka muhiimka ah iyo dowladaha xubnaha ka ah federaalka ay diidaan inay aqoonsadaan habka, dalka wuxuu gali karaa xilli kale oo isqabqabsi ah oo ku saabsan sharciyadda hay'adihiisa.

Ma noqon kartaa doorasho sharci ah iyada oo aan heshiis la gaarin?

Warbixintu waxay Soomaaliya hortaagtaa su'aal aasaasi ah: ma ka soo bixi doontaa doorashada xigta heshiis siyaasadeed oo la gorgortamay, mise waxay noqon doontaa mid kale oo hal dhinac ah oo ay ku tartamayaan daneeyayaasha siyaasadeed ee waaweyn?

Shan sano oo lagu sheegay guddiga ma ahan, keligii, xal u ah khilaafaadka ku saabsan qaab-dhismeedka dastuuriga ah ee la adeegsanayo, sharciyadda qorshayaasha doorashada ee la soo jeediyay ama aqbalaadda habka ay sameeyaan ciyaartoyda siyaasadeed ee tartamaya. Su'aalahan waxay u baahan yihiin caddeyn sharci iyo heshiis siyaasadeed, ma ahan kaliya jadwal la daabacay.

Somaliya, khataraha waxay ka baxsan yihiin tartanka madaxweynaha. Habka doorashada ee muranka dhaliyay wuxuu sii xumeyn karaa kala qaybsanaanta u dhaxaysa dowladda federaalka iyo dowlad goboleedyada, wuxuu hoos u dhigi karaa kalsoonida hay'adaha qaranka wuxuuna ka mashquulin karaa dalka caqabadaha amniga, dhaqaalaha iyo bini'aadantinimo ee degdegga ah.

Maamulka Xasan Sheekh weli wuxuu leeyahay fursad uu ku hortago natiijadan isagoo dib u furaya wadahadalada hogaamiyayaasha mucaaradka iyo dowlad goboleedyada federaalka, isagoo ka jawaabaya su'aalaha dastuuriga ah ee weli taagan iyo dejinta qaab doorasho oo kalsooni ballaaran leh.

Laakiin haddii Muqdisho ay horay u socoto iyada oo aan heshiis noocaas ah la gaarin, taariikhaha la shaaciyay waxay noqon karaan kuwo aan ahayn bilowga isbeddel dimuqraadi ah oo deggan, balse qayb kale oo ka mid ah dagaalka dheer ee Soomaaliya ee ku saabsan sharciyadda siyaasadeed.

Arrinta dhexe ma ahan kaliya goorta Soomaaliya ay codsan doonto. Waa in hogaamiyayaasha siyaasadeed ee dalka ay ku heshiiyaan xeerarka, hay'adaha iyo qaab-dhismeedka dastuuriga ah ee ka dhigi lahaa natiijada mid la aamini karo. Iyadoo aan heshiis noocaas ah la gaarin, jadwalka doorashada wuxuu khatar ku noqon karaa inuu noqdo isha kala qaybsanaan dheeraad ah halkii uu ka noqon lahaa waddo ka baxsan krisiga.

WardheerNews