Maalgashiga Madaxweyne Xasan Sheekh oo ka soo horjeeda Koonfur-galbeed

BUURHAKABA, Soomaaliya (WDN) — Madaxweynihii hore ee Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed, Cabdiasis Xasan Maxamed Laftagareen, ayaa madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku hawlan yahay ololihiisa muranka dhaliyay ee ku aaddan ka saarista, taasoo keentay cawaaqib xumo ka badan tan Muqdisho filaysay. Todobaad gudaheed, xoogagga taageersan Laftagareen ayaa la sheegay inay qabsadeen laba degmo oo istiraatiiji ah oo ku yaal gobolka Bay, taasoo caqabad ku ah awoodda maamulka ay taageerto Dowladda Federaalka Soomaaliya (FGS).

Qasaaraha ugu dambeeyay ayaa dhacay Khamiistii, markii xoogagga la safan Laftagareen ay weerareen Buurhakaba, oo ku dhow 60 kiiloomitir u jirta Baydhabo, caasimadda ku meel gaarka ah ee Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed. Kadib dagaal culus, xoogagga ayaa la sheegay inay qabsadeen degmada, halkaas oo ciidamo ka tirsan dowladda federaalka iyo Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed horey loogu dejiyay.

Fiidiyowyada ku faafaya baraha bulshada ayaa u muuqday inay muujinayaan mas'uuliyiin ka tirsan maamulka hore ee Laftagareen ee bartamaha Buurhakaba. Mas'uuliyiintan ayaa sheegay in xoogaggooda ay qabsadeen magaalada. Dagaalyahanada Laftagareen ayaa sidoo kale soo bandhigay shakhsiyaad ay sheegeen inay qabteen intii lagu guda jiray dagaalka. Si kastaba ha ahaatee, sheegashadan lama xaqiijin karin si madax-bannaan, waxaana mas'uuliyiinta amniga federaalka Soomaaliya aysan si dadweyne uga hadlin qabsashada la sheegay waqtiga daabacaadda.

Xiisaddu waxay sii socotay, iyadoo dhaqdhaqaaqyo milatari oo is khilaafsan laga soo sheegay gudaha iyo agagaarka degmada. Tirakoobyo si madax-bannaan loo xaqiijiyay ma aysan jirin isla markiiba, waxaana weli aan caddayn halka ay joogaan xoogagga taageersan dowladda ee horey halkaas loogu dejiyay.

Buurhakaba waa degmada labaad ee gobolka Bay oo la sheegay inay ku dhacday xoogagga taageersan Laftagareen muddo todobaad ah gudaheed. Jimcaha, xoogaggaas ayaa la sheegay inay qabsadeen Qansaxdheere, oo ku dhow 90 kiiloomitir Baidoa. Khasaaraha isdaba-joogga ah wuxuu muujinayaa caqabado culus oo horyaalla maamulka hadda jira ee Koonfur-galbeed, wuxuuna su'aalo ka keenayaa awooddiisa inuu difaaco dhulka ka baxsan caasimadda gobolka.

Guuldarro milatari oo leh cawaaqib siyaasadeed qaran

Dhacdooyinkani waxay ka dhacayaan xilli korodhka xiisadaha siyaasadeed iyo amni ay ka dhaceen ka dib khilaafka ku saabsan hogaaminta Koonfur-galbeed. Ka saarista Laftagareen iyo rakibidda maamulka tartamaya, oo ay taageerto Muqdisho, ayaa kordhiyay khilaaf si aad ah loo dagaallamayo, ma ahan oo kaliya iyada oo loo marayo siyaasadda laakiin sidoo kale iyada oo loo marayo xoog milatari.

Bedelka in la xoojiyo awoodda federaalka, ololaha ka dhanka ah Laftagareen wuxuu khatar ku yahay inuu furo dagaal kale oo ka jira dalka oo horey u kala qaybsan. Haddii xoogaggiisa ay sii wadaan inay dhul qabsadaan, dowladda federaalka waxay la kulmi kartaa inay kharash badan ku bixiso difaaca xulafadeeda siyaasadeed iyadoo ay ku adkaato inay muujiso awood wax ku ool ah oo ka baxsan Muqdisho.

Koonfur-galbeed ayaa horey uga digtay hawlaha xoogagga taageersan Laftagareen, gaar ahaan suurtagalnimada weerarada magaalooyinka kale ee gobolka. Maamulka ayaa sidoo kale sheegay in isku dayo lagu horumarinayo Baidoa ay fashilmeen. Si kastaba ha ahaatee, qabsashada la sheegay ee Qansaxdheere iyo Buurhakaba waxay muujinaysaa in miisaanka milatari uu noqon karo mid ka adag sidii lagu sheegay.

Su'aasha degdegga ah ayaa ah in xoogagga Laftagareen ay awoodaan inay xoojiyaan guulahooda iyo inay cadaadis ku hayaan Baidoa, ama haddii ciidammada dowladda la xiriira ay bilaabi doonaan weeraro ka dhan ah si ay u soo ceshadaan degmooyinka. Hadda, maqnaanshaha macluumaad si madax-bannaan loo xaqiijiyay oo ku saabsan meelaynta ciidammada, khasaaraha iyo duruufaha qaadashada ayaa ka dhigaya mid adag in la go'aamiyo sawirka buuxa ee milatariga.

Hoos u dhaca awoodda siyaasadeed ee Muqdisho

Mushtamarka socda ayaa sidoo kale muujinaya dhibaato ballaaran oo uu wajahay Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud: farqiga sii ballaaranaya ee u dhexeeya sheegashada rasmiga ah ee dowladda federaalka ee hogaaminta qaranka iyo awoodda dhabta ah ee ay u leedahay inay xaqiijiso iskaashi siyaasadeed oo ka dhex jira Soomaaliya.

Puntland iyo Jubaland ayaa si joogto ah u raadinaya mowqifyadooda siyaasadeed iyaga oo ka baxsan jihada Muqdisho. Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed ayaa hadda ku jirta khilaaf hubaysan oo la xiriira hogaamintooda muranka dhaliyay.

Qaybo ka mid ah Hirshabelle, saameynta dowladda federaalka ayaa sidoo kale la tartamaya, iyadoo Hiraan ay soo bandhigeyso caqabado gaar ah oo ku wajahan awoodda Muqdisho. Galmudug waxay weli tahay qayb muhiim ah oo ka mid ah muuqaalka siyaasadeed ee federaalka, laakiin kaligeed ma awooddo inay ka jawaabto xiriirka xumaaday ee ay la leedahay dowlad goboleedyada kale ee federaalka.

Qaybahan ayaa keenaya su'aal aasaasi ah oo ku saabsan istaraatiijiyadda xoogga saarista awoodda siyaasadeed ee madaxtooyada iyadoo aan la xaqiijin heshiis ballaaran oo ku saabsan heshiisyada dastuuriga ah, doorashooyinka iyo xiriirka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad goboleedyada.

Ciidanka dastuuriga madaxweynaha ma aha mid si toos ah u tarjumaya awoodda qaranka ee wax ku oolka ah. Awooddaasi waxay ku xiran tahay sharciyadda siyaasadeed, hay'adaha shaqeeya, heshiisyada la galo iyo diyaarinta dowlad goboleedyada federaalka inay la shaqeeyaan xarunta.

Dhaliilayaasha habka Xasan Sheekh waxay ku doodayaan in iska horimaadka uu la leeyahay Laftagareen uu u beddelay khilaaf siyaasadeed oo noqon kara mid amni oo qaali ah. Halkii ay ka dhigi lahayd Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed mid si adag ugu hoos jirta saameynta federaalka, faragelinta ayaa laga yaabaa inay xoojisay iska caabinta Muqdisho oo dhiirrigelisay kala qaybsanaan dheeraad ah.

Saameynta siyaasadeed waxay ka gudbi kartaa gobolka Bay. Haddii dowlad goboleedyada federaalka ay gaaraan in wadahadalada iyo habraacyada dastuuriga ah lagu beddeli karo xoog mar kasta oo hogaankooda uu khilaaf la galo doorashada madaxweynaha, kalsoonida nidaamka federaalka ayaa sii xumaan doonta.

Khataraha ka dhasha maamulida iyadoo la isku hor yimaado

Qaab-dhismeedka federaalka Soomaaliya waxaa loogu talagalay in lagu qaybiyo awoodda, lagu qanciyo danaha gobollada iyo in la bixiyo qaab-dhismeed lagu xallinayo khilaafaadka iyada oo aan dib loogu laaban khilaaf qaran. Ma shaqayn karto si wax ku ool ah haddii khilaafaadka hogaaminta loo arko in ay yihiin dhibaatooyin amni oo kaliya halkii ay ka ahaan lahaayeen arrimo u baahan xallin siyaasadeed iyo caddeyn dastuur.

Horudhacyada ugu dambeeyay ma xaqiijinayaan, keligood, in xoogagga Laftagareen ay qabsan karaan Baidoa ama ay burburiyaan maamulka ay taageerto Muqdisho. Sidoo kale ma caddeeyaan in dowladda federaalka ay lumisay saameyn kasta oo dalka ka jirta. Si kastaba ha ahaatee, waxay muujinayaan in iska horimaadku uu sababay cawaaqib xun oo dhuleed iyo siyaasadeed oo aan la iska indho tiri karin sidii dhacdooyin gooni ah.

Hassan Sheikh, khatarta istiraatiijiga ayaa cad: hawlgal loogu talagalay in lagu saaro mucaarid siyaasadeed ayaa laga yaabaa in uu si kale u xoojiyo mucaaridka hogaamintiisa, daciifiyo maamulka xulafada ah iyo in kalsoonida hay'adaha federaalka ay sii daciifto.

Isku dhaca sii kordhaya ee u dhexeeya Muqdisho iyo dhowr dowlad xubno ka ah federaalka ayaa sidoo kale kiciyay hadal siyaasadeed oo si xun u muujinaya gaadhista madaxweynaha. Qaar ka mid ah dhaliilayaasha ayaa ku tilmaamaya in uu yahay madaxweyne Muqdisho kaliya, halka kuwa kalena ay isticmaalaan luuqad qabiil oo kala qaybinaysa si ay u su'aalaan heerkiisa qaran. Calaamadahaas waxay muujinayaan xoojinta khilaafka siyaasadeed, ma ahan sharaxaad dastuuriga ah oo ku saabsan xafiiskiisa, waxayna khatar ku yihiin in ay sii xoojiso kala qaybsanaanta qabiilka Soomaaliya.

Imtixaanka muhiimka ah, si kastaba ha ahaatee, ma ahan waxa mucaarid siyaasadeed u yaqaanaan madaxweynaha. Waa in maamulka uu dib u dhisi karo is-afgarad, ixtiraamo habraacyada dastuuriga ah iyo in uu qanciyo dowlad xubno ka ah federaalka in khilaafkooda Muqdisho lagu xallin karo wadahadal halkii laga isticmaali lahaa xoog.

Hadda, warbixinta khasaaraha Qansaxdheere iyo Buurhakaba waxay bixisaa digniin cad: dadaalka lagu doonayo in lagu xakameeyo siyaasadda Gobolka Koonfur-galbeed ayaa laga yaabaa in uu noqdo mas'uuliyad milatari iyo siyaasadeed oo ku saabsan dowladdaas oo bilowday khilaafka. Haddii khilaafka uu sii socdo, cawaaqibka ayaa ka fogaan kara Baidoa, taasoo sii daciifin karta heshiiska federaalka Soomaaliya oo horeyba u jilicsanaa.

WardheerNews