Xubno ka tirsan Wakiiladda Soomaaliya oo ku waashay Kosovo: Calaamad kale oo muujinaysa in Dowladda ay hoos u dhacday sababo la xiriira musuqmaasuq

Ka maqnaanshaha sagaal xubnood oo ka tirsan wafdiga rasmiga ah ee Soomaaliya ee ku sugan Kosovo waxay keentay su'aalo dhib badan oo ku saabsan isticmaalka xuquuqda diblomaasiyadeed, iibinta gelitaanka wafdiyada dowladda iyo sii kordhinta mas'uuliyad la'aanta ka jirta hay'adaha dadweynaha Soomaaliya.

Mogadishu (WDN) – Ka maqnaanshaha sagaal xubnood oo ka tirsan wafdiga dowladda Soomaaliya ee ku sugan Kosovo ayaa ku qasbay maamulka Prishtina inay ka codsadaan Muqdisho caawimaad degdeg ah si loo ogaado halka ay joogaan. Laakiin qof kasta oo aqoon u leh daciifnimada joogtada ah iyo musuqmaasuqa ka jira maamulka dadweynaha Soomaaliya, dhacdadan ma ahan mid aan caadi ahayn. Waxay muujinaysaa qaab ay safarada rasmiga ah, xuquuqda diblomaasiyadeed, iyo wafdiyada dowladda ay si tartiib tartiib ah u noqdeen kuwo u nugul in la isticmaalo.

Warqad diblomaasiyadeed oo loo diray Dowladda Federaalka Soomaaliya, Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Qaxootiga ee Kosovo ayaa sheegtay in sagaalkan qof ay ka baxeen hoygooda ee ku yaal Tuulada Dua ee Prishtina qiyaastii 7:10 fiidnimo 27-kii Oktoobar iyaga oo aan ogeysiin mas'uuliyiinta ka masuulka ah kormeerka booqashadooda.

Ka maqnaanshahooda ayaa la ogaaday maalintii xigtay, markii mas'uuliyiinta Kosovo ay diyaarinayeen gaadiid si ay wafdiga ugu geeyaan Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Prishtina si ay u safraan waqtigooda la qorsheeyay. Baaritaannada hore ayaa muujiyay in sagaalkani ay si ikhtiyaari ah uga baxeen hoygooda ayna u safreen meel kale oo ku dhex jirta Kosovo. Si kastaba ha ahaatee, ma aysan soo tebin qaybta VIP ee garoonka, halkaas oo diyaar garowyo loogu sameeyay safarkooda.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Kosovo ayaa sheegtay in isku dayo lagu helay macluumaad ka yimid xubno sare oo ka tirsan wafdiga Soomaaliya ay noqdeen kuwo aan guulaysan. Markii waraaqdeeda diblomaasiyadeed la diyaarinayay, maamulka ma hayn wax macluumaad ah oo la xaqiijiyay oo ku saabsan halka ay joogaan sagaalka qof, xaaladdooda socdaalka ama haddii ay ka tageen Kosovo.

Wafdiga Soomaaliya ayaa soo gaaray Kosovo 25 Oktoobar. Waxaa hoggaaminayay Wasiirka Dowlada ee Howlaha Guud iyo Guryeynta, Said Mohamed Mahmoud, iyo Wasiir ku xigeenka Dekedaha, Fartuun Abdulqadir Farah. Labada mas'uul ayaa la sheegay inay ka tageen Kosovo 28 Oktoobar, halka halka ay joogaan sagaalka xubnood ee kale ee wafdiga aan la xaqiijin.

Kosovo tan iyo markaas waxay ku boorisay maamulka Soomaaliya ee khuseeya inay arrintan u qaadaan mudnaanta, bixiyaan wax macluumaad ah oo la heli karo iyo inay caawiyaan in la xaqiijiyo badbaadada iyo xaaladda sharciga ee dadkaas.

Marka xuquuqda diblomaasiyadeed ay noqdaan badeecooyin

Dhacdadu waxay soo bandhigaysaa su'aal aad u ballaaran: sidee ayay sagaal qof uga mid noqdeen wafdiga rasmiga ah ee dowladda, iyo maxay yihiin habraacyada la raacay si loo xaqiijiyo u-qalmitaanka safarkooda iyada oo hoos timaadda awooddeeda?

Nidaamka baasaboorka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya iyo wafdiyada rasmiga ah ayaa muddo dheer u nuglaaday eedeymo ku saabsan taageero siyaasadeed, eex iyo musuqmaasuq. Qaybinta xad-dhaafka ah ee baasaboorka diblomaasiyadeed, oo ay ku jiraan dadka shaqooyinkooda rasmiga ah iyo u-qalmitaankooda laga yaabo inay su'aal gelin, ayaa hoos u dhigtay kalsoonida dukumeentiga loogu talagalay in lagu fududeeyo ganacsiga dowladeed ee sharci ah.

Waxaa sidoo kale jira walaac joogto ah oo ku saabsan in helitaanka wakiilada rasmiga ah loo isticmaali karo sida badeecad, iyadoo la sheegay in shakhsiyaad ay lacag bixinayaan si ay u helaan meelaha safarada ay maalgeliso dowladda. Haddii heshiisyadan la xaqiijiyo, waxay safarka diblomaasiyadeed u beddeli doonaan kanaal faa'iido leh oo loogu talagalay danaha gaarka ah halkii ay ka ahaan lahaayeen qalab adeegga dadweynaha.

Saameyntu waxay ka baxsan tahay ceebta. Markii dadka mas'uuliyadooda rasmiga ah aan la caddeyn ay safraan iyagoo hoos taga wakiilada dowladda, dalalka martigeliyayaashu waxay xaq u leeyihiin inay su'aal ka keenaan cidda ay yihiin, sababta ay halkaas u joogaan iyo in heshiisyadu waafaqsan yihiin habraacyada socdaalka iyo diblomaasiyadda.

Kosovo iyo su'aasha guud ee socdaalka

Ka maqnaanshiyaha sidoo kale waxay keentaa su'aalo ku saabsan in qaar ka mid ah shakhsiyaadka ay isticmaali karaan qorshayaasha safarka rasmiga ah ee wakiilada, fursad ahaan si ay u sii joogaan dibadda ama u raadiyaan socdaal kale. Kosovo waxaa laga yaabaa in qaar ka mid ah socdaalayaashu ay u arkaan meel suurtagal ah oo lagu kala gudbo oo ku wajahan qaybo kale oo Yurub ah. Si kastaba ha ahaatee, ma jiraan caddeymo la xaqiijiyay oo muujinaya in sagaal shakhsiyaad ay u jeedeen inay Kosovo u isticmaalaan albaab u ah Yurub, ama inay isku dayeen inay sidaas sameeyaan.

Farqigaas ayaa muhiim ah. Ka maqnaanshahooda, sida ay sheegtay Kosovo, waa la xaqiijiyay; ujeedadooda iyo meesha ugu dambeysa ma cadda. Su'aalahan waxay u baahan yihiin baaritaan halkii ay ka ahaan lahaayeen mala-awaal.

Si kastaba ha ahaatee, suurtagalnimada in wakiilada rasmiga ah loo isticmaali karo socdaal aan caadi ahayn waxay muujinaysaa baahida loo qabo baaritaan adag, habraacyo xulasho oo hufan iyo mas'uuliyad cad oo ku saabsan qof kasta oo ku jira qorshayaasha safarka dowladda.

Dowlad ay tahay inay ka jawaabto wakiiladeeda

Dowladda Federaalka ma ahan in ay u aragto codsiga diblomaasiyadeed ee Kosovo arrin maamul caadi ah. Waa in ay caddeeyaan cidda oggolaanshaha ku darista sagaalka qof ee wafdiga, waxa waajibaadka rasmiga ah ee laga filayay inay qabtaan, haddii ay haysteen dukumiintiyo safar oo sax ah iyo cidda mas'uulka ka ahayd kormeerka intii lagu jiray booqashada.

Wasaaradaha khuseeya sidoo kale waa in ay daabacaan habraacyo cad oo maamula qaab-dhismeedka wafdiyada rasmiga ah iyo qaybinta baasaboorka diblomaasiyadeed. Qof kasta oo safar ku jira oo hoos yimaada awoodda dowladda waa in uu leeyahay door rasmi ah oo la xaqiijin karo, safar kasta waa in lagu taageeraa diiwaanno hufan iyo kharashyo la xisaabtami karo.

Somaliya ma filan karto in hay'adaha diblomaasiyadeed ay helaan ixtiraam caalami ah iyadoo la oggol yahay in mudnaanta rasmiga ah la qaybiyo iyada oo aan la hayn kormeer lagu kalsoonaan karo. Sidoo kale ma dhisi karto kalsoonida dadweynaha marka qorshayaasha safarka dowladda ay furan yihiin eedeymo ku saabsan ganacsi iyo taageero.

Ka maqnaanshaha sagaalka xubnood ee wafdiga ee Kosovo waxaa laga yaabaa in ugu dambeyntii la sharaxo. Laakiin arrinta qoto dheer ayaa sii jiri doonta ilaa Muqdisho ay la tacaasho musuqmaasuqa iyo guuldarrooyinka hay'adaha ee ka dhigaya dhacdooyinka noocan ah suurtagal.

Baasaboorka diblomaasiyadeed waa aqoonsi dowladeed, ma ahan tigidh la iibsan karo oo loogu talagalay mudnaanta. Wafdiga dowladda waa in uu u adeegaa danaha dalka, ma ahan in uu bixiyo dabool raaxo leh oo loogu talagalay heshiisyo gaar ah.

WardheerNews