Somaliya: Iyadoo fatahaadaha El Niño ay soo socdaan, malaayiin ayaa wajihi kara dhibaato iyo gaajo dheeraad ah

Nairobi (ICRC) - Malaayiin qof oo ku sugan Soomaaliya ayaa laga yaabaa inay ku jiraan waddada masiibo soo food saartay maadaama khubarada cimiladu ay ka digayaan in dhacdo El Niño ah oo taariikhi ah ay la filayo inay dhacdo inta u dhaxaysa Oktoobar iyo Diseembar.

Beeraleyda waxay wajahaan khatar ba'an oo ku saabsan Bayahaaw, oo ku yaal agagaarka magaalada Jowhar ee bartamaha Soomaaliya: in ay beeraan oo ay halis u galaan in ay wax walba lumiyaan biyaha fatahaadda ama in ay ka tagaan dhulka bannaan oo ay la kulmaan gaajo sanadka soo socda.

“Haddii webigu jabto oo fatahaaddu na soo gaarto, saameyntu waxay socon doontaa ilaa xilliga roobka ee soo socda ee Maarso,” ayuu yidhi Adan.

Dhacdo la mid ah oo dhacay 2023 ayaa burburisay dalka, iyadoo saameyn ku yeelatay ku dhawaad laba milyan oo qof iyo in ka badan 500,000 oo qof oo barakacay. Bulshooyinka ku nool webiyada Shabelle iyo Juba, jabinta levee-yadu waxay khatar ku yihiin in ay burburiyaan nolol-maalmeedka iyo in ay dhulal dhan hoos u galaan. Si kastaba ha ahaatee, qoysaska beeraleyda ma awoodaan inay dib u dhigaan beerta.

“Waxaan aragnay dhir maiz ah oo aan weli si buuxda u bislaan, oo kaliya u baahan 15 ilaa 25 maalmood si ay u diyaar u noqdaan goosashada, oo la burburinayo fatahaadaha,” ayuu yidhi Adan. “Waxaan kaliya waajib ku ahayn in aan qaadano khasaaraha. Laakiin ka tagista beerta ma ahan ikhtiyaar.”

Marka loo eego falanqaynta ugu dambeysa ee Qaybinta Heerka Amniga Cuntada ee Isku-dhafan (IPC), roobabka ka sarreeya caadiga ah iyo fatahaadaha xiga ayaa la filayaa inay qoto-dheereeyaan heerarka gaajada ee Soomaaliya. Qofka 3.3 milyan ah ee ku nool deegaannada barakacayaasha aan rasmi ahayn, roobabka soo socda waxay ka dhigan tahay dhibaatooyin kale oo ba'an.

Goobaha badan, qoysaska barakacay ee colaadda ayaa ku nool hoyooyin cidhiidhi ah oo laga dhisay laamiyo, dhar qashinka ah iyo xaashiyo bir ah. Helitaanka biyo nadiif ah iyo nadaafad ku habboon ayaa ah wax caadi ah.

“Waxaan ka cabsi qabnaa roobabka soo socda,” ayay tiri Kamillo Muse, oo 59 jir ah, oo degan xeryaha barakacayaasha ee Ceeynu Nasri ee Jowhar. “Ka dib saddex sano oo aan helin roob wanaagsan, waxay u muuqataa in uu soo laaban doono si xun.”

“Haddii roobku da'o, ilaaw dadka ku nool xeryaha barakacayaasha. Xitaa dadka ku nool guryo sax ah ayaa lagu qasbi doonaa inay ka cararaan. Haddaba maxaad filanaysaa in ay nagu dhacdo xeryaha?” ayay ku dartay.

Hay'adaha gargaarka ayaa ku jira feejignaan sare, iyagoo fulinaya tallaabooyin ka hortag ah iyo ka faa'iidaysanaya casharradii laga bartay musiibadii 2023 si loo yareeyo waxyeellada ka hor inta aan biyaha fatahaaddu imaan. Si kastaba ha ahaatee, howlaha bini'aadantinimo ayaa si weyn u yaraaday tan iyo markaas sababo la xiriira go'aanada waaweyn ee saameeyay qaybta.

“Diyaar garow wanaagsan iyo xog wanaagsan. Taasi waa war wanaagsan marka la barbar dhigo 2023,” ayuu yiri Antoine Grand, madaxa Guddiga Caalamiga ah ee Red Cross (ICRC) ee Soomaaliya. “War xun ayaa ah in maalgelinta bini'aadantinimo iyo awoodda guud ahaan ay si weyn u yaraatay.”

ICRC, oo la shaqeyneysa Ururka Cas ee Soomaaliya (SRCS), ayaa u diyaar garoobeysa fatahaado soo food saara iyagoo qaybinaaya boorsooyinka ciidda, meel dhigista sahay muhiim ah sida dhoobada, shabagga kaneecada iyo agabka nadaafadda meelaha ay khatar ku yihiin fatahaadaha, iyo kaydinta xarumaha caafimaadka ee la taageeray agabka caafimaadka iyo nafaqada si loo hubiyo inay shaqeeyaan. Intaas waxaa dheer, mutadawiciinta SRCS ee Kismayo, Bardere, Jowhar iyo Beletweyne ayaa helay tababar dooni si ay u helaan xirfadaha lagama maarmaanka u ah inay ka jawaabaan xaaladaha degdegga ah ee fatahaadaha.