Xog: Yaa la wareegaya afar saldhig oo Muqdisho u dhow oo ay ka baxayaan Ugandeeska

Muqdisho (Caasimada Online) — Ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika ayaa qorsheynaya inay la wareegaan afar saldhig oo ku dhow Muqdisho, xilli Uganda ay bilowday inay Soomaaliya kala baxdo ciidamo ay ku keentay heshiis ay la gashay dowladda federaalka.

Qorshahan ayaa lagu sheegay warqad uu howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM 31-kii Oktoobar u diray Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS), taas oo ay heshay wakaaladda wararka Associated Press (AP).

Sida ay AP sheegtay, AUSSOM ayaa doonaya inuu saldhigyada Sabiid iyo Caanoole, Bariire, Awdheegle iyo Buulo Nagaad la wareego inta lagu jiro isku-beddelka ciidamada ee bishan Nofeembar. Warqadda ayaa goobahaas ku tilmaantay kuwo muhiim u ah amniga caasimadda.

Ciidamada waxaa laga soo wareejinayaa magaalada xeebta ah ee Baraawe, oo qiyaastii 220 kiiloomitir koonfur-galbeed ka xigta Muqdisho. Weli ma cadda cidda sugi doonta saldhigyada ay halkaas kaga tagayaan.

Uganda ayaa Isniintii ku dhawaaqday inay bilowday bixitaanka ciidamada ku joogay heshiiska labada dal, iyadoo sheegtay in dufcaddii koowaad ay durba dalka dib ugu laabatay.

“Howlgalka lagu saarayo ciidamada Soomaaliya ku jooga heshiisyada labada dal waxaa la soo gabagabeyn doonaa dhowrka maalmood ee soo socda,” ayuu afhayeenka militariga Uganda, Korneyl Chris Magezi, ku yiri bayaan uu soo saaray Isniintii.

Magezi ayaa sheegay in dhammaan ciidamada Uganda, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan AUSSOM, si tartiib ah Soomaaliya looga saari doono ugu dambeyn dhammaadka 2027.

Dowladda Soomaaliya ayaa dhankeeda walaac ka muujisay saameynta ka dhalan karta bixitaan degdeg ah.

“Xaaladdu hadda ma aha mid aad u daran, balse dhibaatooyin ayay abuuri kartaa haddii ciidamadoodu si kedis ah uga baxaan,” ayuu wasiiru dowlaha arrimaha dibadda Soomaaliya, Cali Cumar, u sheegay Reuters.

Uganda ayaa bishii Maarso 2007 noqotay dalkii ugu horreeyey ee ciidamo ku biiriya howlgalkii Midowga Afrika ee Soomaaliya. Bixitaanka la qorsheeyey ayaa soo afjari doona labaatan sano oo ay ciidamadeedu taageerayeen dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Saldhigyada Shabeellaha Hoose

Sida ay AP ka soo xigatay warqadda, Uganda ayaa ciidamadan ku joogay heshiiska labada dal dirtay kaddib shir madaxeed dhacay Abriil 2025, kaas oo hoggaamiyeyaasha Afrika ay ku baaqeen ciidamo dheeraad ah oo la dagaallama Al-Shabaab. Ciidamadaas ayaa 17-kii bilood ee xigay ka qeyb qaatay dib u qabsashada iyo difaaca deegaanno.

Taliyaha ciidanka xoogga dalka, Sarreeye Gaas Ibraahim Maxamed Maxamuud, ayaa Isniintii booqday Baraawe, halkaas oo uu ciidamada ku amray inay feejignaan muujiyaan, xoojiyaanna howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, sida lagu sheegay bayaan ka soo baxay ciidanka.

Bayaanka laguma caddeyn in ciidamada Soomaaliya ay la wareegi doonaan saldhigyada ay ciidamada Midowga Afrika banneynayaan.

Ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika ayaa Al-Shabaab ka qabsaday Baraawe sannadkii 2014. Kooxda ayaa dekedda magaalada u adeegsan jirtay soo gelinta dagaalyahanno iyo hub, iyo dhoofinta dhuxusha oo ay dhaqaale ka heli jirtay.

Al-Shabaab, oo xiriir la leh Al-Qaacida, ayaa weli weerarta bartilmaameedyo ciidan iyo kuwo rayid ah, inkastoo ay socdaan howlgallo ay wadaan ciidamada Soomaaliya iyo kuwa caalamiga ah.

Toddobaadkii hore, sarkaal ka badbaaday weerar gaadmo ah ayaa AP u sheegay in ugu yaraan 20 askari oo Soomaali ah lagu dilay gobolka Baay. Dowladda ayaa qiratay in gaadiid ciidan uu waxyeello soo gaaray, balse ma aysan shaacin khasaaraha askarta.

Dhaqaale yari iyo mustaqbalka howlgalka

Farxaan Isxaaq Yuusuf, oo ah agaasime ku-xigeenka hay’adda cilmi-baarista Somali Public Agenda ee Muqdisho, ayaa AP u sheegay in dhaqaale yari ay soo dedejisay bixitaanka ciidamada Uganda.

Wuxuu sheegay in ciidamada Soomaaliya ay ku yar yihiin agabkii iyo dhaqaalihii ay u baahnaayeen, isagoo Shabeellaha Hoose, oo ay ku sugnaayeen ciidamada baxaya, ku tilmaamay gobol muhiim u ah difaaca Muqdisho.

Bayaanka militariga Uganda laguma sheegin sababta ciidamada heshiiska labada dal ku joogay looga saarayo Soomaaliya xilligan.

Oggolaanshaha Golaha Ammaanka ee AUSSOM ayaa ku eg 31-ka Diseembar, wuxuuna oggol yahay ilaa 11,826 askari iyo boolis, oo ay ku jiraan 680 boolis ah. Goluhu wuxuu deeq-bixiyeyaasha ugu baaqay inay bixiyaan dhaqaalaha howlgalka u saamaxaya gudashada waajibaadkiisa.

AUSSOM ayaa UNSOS ku tiirsan dhinacyada raashinka, shidaalka, daadgureynta caafimaadka, gaadiidka iyo taageerada kale ee saadka. Mareykanka ayaa sheegay inuu joojinayo maalgelinta iyo taageerada uu siiyo xafiiskaas.

Hase yeeshee, Reuters ayaa bishii Sebtembar werisay, iyadoo xiganeysa qoraal diblomaasiyadeed, in Washington ay diyaar u tahay inay taageerto qorshe 12 bilood ah oo si tartiib ah loogu soo afjarayo howlaha UNSOS.

Ilo diblomaasiyadeed iyo kuwo dowladda Soomaaliya ah ayaa wakaaladda u sheegay in muddadaas ay ka bilaaban doonto Janaayo 2027.

“Waxaan filaynaa in hannaanka iyo jadwalka dhimista laga wada hadlo inta ay socdaan doodaha Golaha Ammaanka ee bisha Diseembar,” ayuu afhayeen u hadlay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka u sheegay Reuters.

Arrintan ayaa Soomaaliya, Midowga Afrika iyo saaxiibbada caalamiga ah siinaysa waqti dheeraad ah oo ay ku raadiyaan maalgelin iyo habab kale oo lagu daboolo baahida saadka ee AUSSOM.

Isbeddelladan ayaa ku soo beegmaya xilli howlgalkii siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya uu xirmay 31-kii Oktoobar, kaddib hannaan xil-wareejin ah oo laba sano socday, ayna codsatay dowladda Soomaaliya.

Shaqooyinkii howlgalkaas waxaa lagu wareejiyey hay’adaha Soomaaliya iyo kuwa Qaramada Midoobay. Hay’adaha gargaarka ayaa dalka sii jooga, halka UNSOS uu weli taageero ciidamada Midowga Afrika iyo qaar ka mid ah ciidamada amniga Soomaaliya.

Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay, Antonio Guterres, ayaa bayaankii lagu soo afjaray howlgalka siyaasadeed ku baaqay in la joogteeyo taageerada caalamiga ah, oo ay ku jiraan la dagaallanka Al-Shabaab iyo in mas’uuliyadda amniga si tartiib ah oo waarta loogu wareejiyo Soomaaliya.