Burundi waxay raacaysaa talaabooyinka Uganda iyadoo amniga Soomaaliya uu wajahayo imtixaan khatar ah

MOGADISHU (WDN) – Soomaaliya waxay wajahaysaa suurtagalnimada dib-u-dhac weyn oo amni ah maadaama Burundi ay si reportedly ah u dardargelinayso qorshayaasheeda ku aaddan in ay ka baxdo ciidamadeeda haray, ka dib go'aanka Uganda ee ah in ay bilaabaan ka bixitaanka ciidamadooda oo ku sugan heshiis amni oo laba geesood ah. Dhacdooyinkan waxay yimaadeen xilli khatar ah: hay'adaha siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa si qoto dheer u kala qaybsan, Dowladda Federaalka ayaa ku dhibaataysan in ay xakameyso ciidamadeeda amniga, Al-Shabaab-na waxay ka faa'iideysanaysaa xasilooni darrada ka dhalatay.

Su'aasha dhexe ayaa ah haddii Soomaaliya ay awood u leedahay in ay beddesho ciidamadii ka baxay Midowga Afrika. Jawaabta, iyadoo la eego xaaladaha siyaasadeed iyo milatari ee dalka, ayaa ah mid aad u walaac leh. Halkii ay isku ururin lahaayeen xoog qaran oo mideysan, qaybaha Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed (SNA) ayaa si sii kordheysa loogu jiheynayaa khilaafaadka siyaasadeed ee gobollada. Qaar ka mid ah askarta niyad-jabsan ayaa reportedly ka tagay jagadooda federaalka oo ku biiray xoogag la jaanqaadaya gobolladooda iyo deegaanadooda dhaqameed.

Waxyaabaha ka dhalan kara waxay noqon karaan kuwo halis ah. Maadaama ciidamo shisheeye ay diyaarinayaan in ay baxaan, ciidanka qaranka Soomaaliya ayaa si sii kordheysa u kala qaybsanaya, halka Al-Shabaab ay fursado ka helayso in ay ka faa'iideysato kala qaybsanaanta ka dhex jirta hay'adaha amniga dalka.

Ka bixitaanka Burundi wuxuu kordhiyaa dhibaatooyinka amniga Soomaaliya

Sida laga soo xigtay Africa Intelligence , Burundi waxay dardargelinaysaa dadaalladeeda ku aaddan in ay ka baxdo ciidamadeeda haray ka hor inta aan dhicin waqtiga hadda ee Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM).

Burundi waxay ilaalinaysay joogitaanka milatari ee Soomaaliya tan iyo Diseembar 2007, markii ciidamadeeda ay ku biireen Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM). Kadibna waxay ka shaqeeyeen Hawlgalka Isku-dhafka Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS) ka hor inta aan la aasaasin AUSSOM bisha Janaayo 2025.

In ka badan labaatan sano, askarta Burundiga ah waxay ka qayb qaateen hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab iyo ilaalinta meelaha istiraatiijiga ah oo ay la shaqeeyeen ciidanka Soomaaliyeed iyo ciidamo kale oo ka tirsan Midowga Afrika.

Si kastaba ha ahaatee, ka qayb qaadashada Burundi ee hawlgalka cusub ayaa noqotay mid muran dhalisay ka dib khilaafyo ka dhex dhacay Muqdisho oo ku saabsan qaybinta ciidanka. Burundi waxay soo jeedisay in la geeyo qiyaastii 3,000 oo askar ah laakiin waxaa la sheegay in kaliya 1,000 boos la siiyay. Khilaafkaas ayaa sababay in Bujumbura ay ka laabato ballanqaadkeeda ku aaddan qaabkii cusub ee lagu daabici lahaa, iyadoo ciidamadeeda haray ay sugayaan in si habsami leh loo soo celiyo.

Machadka Daraasaadka Amniga ayaa horey u baaray saameynta maaliyadeed iyo istiraatiijiga ah ee ka laabashada Burundi, halka The EastAfrican ay ka warbixisay khilaafka diblomaasiyadeed ee dib u dhigay bixitaankooda.

Ka laabashada sidoo kale waxay soo bandhigaysaa caqabado la xiriira logistics. Ciidamada Burundiga ah waxay si weyn ugu tiirsan yihiin Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS), kaas oo bixiya adeegyo muhiim ah, oo ay ku jiraan shidaal, cunto, gaadiid, caawimaad caafimaad iyo taageero la xiriirta logistics. Qorshayaashan ayaa sidoo kale muhiim u ah in si ammaan ah loo soo celiyo shaqaalaha milatariga iyo qalabka.

Ka bixitaanka Uganda wuxuu muujinayaa dib u noqoshada ballaaran

Qorshayaasha la sheegay ee Burundi waxay raacayaan horumaro la xiriira Uganda, oo ah mid ka mid ah deeq-bixiyeyaasha waaweyn ee howlgalada amniga Soomaaliya.

Ciidamada Uganda ayaa muhiim u ahaa joogitaanka milatari ee Midowga Afrika tan iyo markii AMISOM la aasaasay. Si kastaba ha ahaatee, Kampala waxay bilowday inay ka baxdo ciidamo ku sugan heshiiskeeda amniga ee labada dhinac la leh Muqdisho. Sida ay sheegtay Associated Press, ka bixitaanka ayaa la filayaa inuu ku fido dhammaan ciidamada Uganda, oo ay ku jiraan kuwa ka howlgalaya AUSSOM, dhammaadka 2027.

Ka bixitaanka ciidamada Uganda ayaa su'aalo culus ka keenaya mustaqbalka hababka amniga ee ku xeeran Muqdisho iyo meelaha istiraatiijiga ah ee muhiimka ah ee Lower Shabelle.

Howlgalka Midowga Afrika ayaa la sheegay inuu qorsheynayo inuu qaato dhowr boos oo ay ka baxayaan ciidamada Uganda, laakiin shaki ayaa ka jira cidda ugu dambeyntii ammaanin doonta dhammaan goobaha la baneeyay.

Warbixinta Associated Press ayaa iftiiminaysa dhibaatooyinka maaliyadeed iyo kuwa hawlgalka ee adkeynaya isbeddelka.

Horumarada isbarbardhiga ah ee la xiriira Uganda iyo Burundi waa inay u adeegaan digniin Muqdisho. Soomaaliya ma qiyaasi karto in waajibaadka milatari ee caalamiga ah ay sii socon doonaan si aan xad lahayn, gaar ahaan marka kharashyada maaliyadeed iyo siyaasadeed ee ilaalinta ciidamada shisheeye ay kordhayaan.

Ciidanka Qaranka oo si aad ah u kala qaybsan siyaasadda goboleed

Waxa laga yaabaa in ka bixitaanka ciidamada shisheeye ka sii walaacsan yahay xaaladda Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed laftiisa.

Dowladda Federaalka ayaa la filayaa inay dhiseyso ciidan qaran oo mideysan oo awood u leh inay qaadaan mas'uuliyadda amniga dalka. Si kastaba ha ahaatee, khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad goboleedyada federaalka ayaa si kordhaysa u soo jiidanaya askarta khilaafaadka aan wax badan ka qaban mas'uuliyadahooda dastuuriga ah.

Dowladda Koonfur-galbeed iyo Hiiraan ayaa noqday tusaalooyin si gaar ah u muuqda oo muujinaya kala qaybsanaantan.

Dowladda Koonfur-galbeed, khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo xoogagga daacadda u ah madaxweynihii hore ee gobolka Abdiaziz Hassan Mohamed Laftagareen ayaa la socday warar sheegaya in askarta federaalka ay ka tagayaan goobahooda oo ay ku biirayaan xoogagga gobolka ee is khilaafsan. Dhacdooyinkan ayaa ka dambeeyay faragelinta milatari ee federaalka ee Baidoa bishii Maarso 2026 iyo dagaalka xiga ee ku saabsan xakameynta maamulka gobolka.

Hiiraan, xaaladdu waxay qaadatay isbeddel welwel leh. Kadib khilaafka ku saabsan hogaaminta Hirshabelle iyo dib-u-doorashada Madaxweynaha Ali Guudlaawe, hogaamiyaha dhaqanka Ugaas Yusuf Ugaas Hassan ayaa ku baaqay in xubnaha bulshada Hawadle ee ka tirsan ciidanka qaranka iyo hay'adaha kale ee amniga ay ku laabtaan Beledweyne oo ay taageeraan bulshada ay ka soo jeedaan.

Warar xiga ayaa muujinaya in shaqaalaha dharka ciidanka haysta ay ka jawaabeen codsigiisa, iyagoo isugu yimid gurigiisa. Warar kale ayaa sheegay in shaqaalaha milatariga ay ka tagayaan goobahooda hadda iyo inay ku biirayaan mobilization-ka.

Dhacdooyinkan ayaa muujinaya in taliska milatariga federaalka uu wajahayo caqabado culus oo ku saabsan ilaalinta nidaamka iyo daacadnimada hay'adaha. In kasta oo tirada saxda ah iyo xaaladda shaqaalaha ku lugta leh aan si madax-bannaan loo xaqiijin, dhaq-dhaqaaqyada la soo sheegay ayaa si weyn u walaac leh.

Hiiraan Online iyo Critical Threats ayaa ka warbixiyay mobilization-ka Hiiraan iyo saameynta uu ku leeyahay midnimada ciidanka federaalka. Ciidan xubnahoodu si joogto ah uga jawaabaan daacadnimooyinka gobollada iyo qabiilka halkii ay ka ahaan lahaayeen silsilad amni oo mideysan ma awoodi karaan inay si kalsooni leh u difaacaan dalka ka dhanka ah kacdoon abaabulan.

Al-Shabaab ayaa ka Faa'iideysanaya Kala Qaybsanaanta Siyaasadeed iyo Millatari

Faa'iideystaha ugu weyn ee kala qaybsanaanta siyaasadeed iyo millatari ee Soomaaliya waa Al-Shabaab.

Inta ay Dowladda Federaalka iyo maamulada gobollada ku jiraan loolan ku saabsan awoodda siyaasadeed, ururka hubeysan ayaa sii wada inuu howlgalo, reebo, weeraro meelaha ciidanka iyo ka faa'iideysto daciifnimada isku xirka amniga.

Khatar ayaa si gaar ah u jirta meelaha ay ciidamada Midowga Afrika bixiyeen taageero logistik iyo hawlgal oo ay siiyeen ciidanka Soomaaliyeed. Kaalmo degdeg ah oo aan lahayn ciidamo beddel ah ayaa khatar gelin karta meelaha istiraatiijiga ah iyo waddooyinka sahayda si ay u noqdaan bartilmaameedyo cusub oo weerar ah.

Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, iyada oo loo marayo Qaraarka 2809 ee la ansixiyay 23-kii Diseembar, 2025, ayaa kordhiyay oggolaanshaha AUSSOM ilaa 31-kii Diseembar, 2026. Waxay oggolaadeen in la geeyo ilaa 11,826 oo shaqaale dhar uniform ah, oo ay ku jiraan 680 oo sarkaal booliis ah, waxayna adkeeyeen in taageero dhaqaale oo dheeri ah ay lagama maarmaan tahay labadaba AUSSOM iyo ciidamada amniga Soomaaliyeed.

Qaraarku sidoo kale wuxuu aqoonsaday in Dowladda Federaalka ay leedahay mas'uuliyadda ugu weyn ee amniga Soomaaliya.

Qaraarka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay wuxuu caddeynayaa in isbeddelku u baahan yahay taageero caalami ah oo joogto ah iyo hay'ado amni oo Soomaali ah oo xooggan, ma ahan kaliya in la baxo ciidamada shisheeye.

Si kastaba ha ahaatee, horumarka siyaasadeed iyo militariga ee gudaha Soomaaliya ayaa shaki gelinaya in dalka uu diyaar u yahay inuu qaato mas'uuliyaddaas.

Mogadishu ma beddeli karto ciidamada shisheeye iyada oo aan marka hore hagaajin ciidamadeeda

Dowladda Federaalka waxay wajahaysaa is-yaal muhiim ah. Waxay dooneysaa in ciidamada Soomaaliyeed ay qaataan mas'uuliyadda buuxda ee amniga qaranka iyadoo isla mar ahaantaana ay ciidamadan ku jiraan khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha oo dhaawacaya midnimadooda iyo kalsoonidooda.

Ciidanka qaranka ma noqon karo mid lagu kalsoonaan karo oo beddel u ah AUSSOM iyadoo askar lagu dhex jiidayo khilaafaadka u dhexeeya Muqdisho iyo maamul goboleedyada. Dowladdu sidoo kale ma filan karto in la-hawlgalayaasha caalamiga ah ay sii hayaan kalsoonida isbeddelka amniga marka milatariga uu si xawli ah u noqdo mid nugul oo u hogaansan daacadnimooyin siyaasadeed iyo bulsho.

Soomaaliya waxay si degdeg ah u baahan tahay heshiis amni oo qaran ah oo kala saara ciidamada hubaysan iyo tartamada siyaasadeed, soo celinaya silsilad amni oo xirfad leh, hubinaya mushaar joogto ah iyo taageero loojistik ah, iyo dejinaya heshiisyo cad oo lala galo dowladaha xubnaha ka ah federaalka ee ku saabsan mas'uuliyadaha milatari.

Haddii aan la helin isbeddeladan, bixitaanka ciidamada shisheeye wuxuu halis gelinayaa in la abuuro faaruq amni oo sax ah oo Al-Shabaab ay sanado badan ku hawlan tahay inay ka faa'iideysato.

Khatar ma aha oo kaliya in Burundi iyo Uganda ay ka baxaan ciidamadooda. Khatar ayaa ah in ay ka tagaan banaan amni oo ay hogaamiyeyaasha siyaasadeed ee kala qaybsan ee Soomaaliya iyo ciidanka qaranka oo sii kala firdhaya aysan awoodin in ay buuxiyaan.

Ka dib ku dhawaad labaatan sano oo caawimaad milatari caalami ah, Soomaaliya waa in ay u dhaqaaqdaa madax-bannaanida amniga. Halkii, dalka wuxuu khatar ugu jiraa in uu galo marxalad halis ah oo ay ciidamo shisheeye ka baxayaan, midnimada ciidanka qaranka ay hoos u dhacayso, iyo Al-Shabaab ay fursado istiraatiiji ah helayso.

Khatarta ugu weyn ee ku wajahan isbeddelka amniga Soomaaliya waxay u badan tahay in ay ka yar tahay tirada ciidamadii shisheeye ee baxaya, balse ay tahay maqnaanshaha qaab siyaasadeed iyo milatari oo qaran oo shaqeynaya oo awood u leh in ay beddelaan.

WardheerNews