Itoobiya iyo Derisyo ayaa Digniino Iska Badalay Maadaama Kalsoonida Goboleed ay Dhammaanayso

Khilaafka Webiga Nile, Gelitaanka Badda Cas iyo Tartanka Amniga ayaa Midowga Masar, Suudaan, Ereteriya iyo Soomaaliya u Soo Dhaweynaya

Addis Ababa (WDN) — Itoobiya waxay wajahaysaa caqabado diblomaasiyadeed oo sii ballaaran maadaama Masar, Suudaan, Ereteriya iyo Soomaaliya ay si kordhaysa u isku dubaridayaan mowqifkooda arrimaha taabanaya qaar ka mid ah danaha ugu xasaasisan Addis Ababa — Webiga Nile, gelitaanka Badda Cas iyo amniga gobolka.

Shir ay isugu yimaadeen afarta dal ee El Alamein, Masar, ayaa lagu dalbaday in si adag loo raaco sharciga caalamiga ah ee maamula webiyada xuduudaha, oo ay ku jiraan ogeysiinta hore, la-tashiga iyo waajibaadka ah in la iska ilaaliyo waxyeelo weyn. Dalalka sidoo kale waxay diideen tallaabooyin hal dhinac ah oo saameynaya isticmaalka hadda jira ee biyaha Webiga Nile.

Addis Ababa waxay ka jawaabtay iyadoo difaacday xaqa ay u leedahay inay raacdo danaha qarankeeda iyo inay diiddo isku day kasta oo lagu xadidayo madax-bannaanideeda. Is-weydaarsigan wuxuu muujinayaa dhibaato ka qoto dheer tan qoraalka hal bayaanka.

Kalsoonida u dhaxaysa Itoobiya iyo qaar ka mid ah derisheed ayaa sii xumaanaysa — biyaha, gelitaanka badda iyo amniga ayaa si kordhaysa u noqonaya qayb ka mid ah isku dhaca gobolka ee isku midka ah.

Webiga Nile ayaa ah Khilaafka Ugu Muhiimsan

Bartamaha khilaafka ayaa ah khilaafka socday muddo dheer ee ku saabsan Biyo-xireenka Waqooyi ee Itoobiya (GERD).

Masar iyo Suudaan waxay rabaan dammaanad in maamulka Itoobiya ee biyo-xireenka uusan khatar gelin amniga biyaha hoos yimaada. Itoobiya, dhanka kale, waxay ku adkeysaneysaa inay leedahay xaq madax-bannaan oo ay ku horumariso kheyraadkeeda biyaha waxayna ku doodeysaa in Webiga Nile loo maamulo iyadoo la adeegsanayo isticmaal cadaalad ah iyo iskaashi.

Khilaafku wuxuu socday sanado badan inkastoo ay jiraan wada-hadallo soo noqnoqda. Qoraalka ugu dambeeyay ee afarta dal wuxuu siinayaa boos ballaaran oo gobolka ah mowqifka Masar wuxuuna xoojinayaa aragtida Addis Ababa in dowladaha deriska ah ay isku dayayaan inay xaddidaan himilooyinka istiraatiijiyadeed iyo dhaqaale ee Itoobiya.

Red Sea waxay ku darsatay khad cusub

Khilaafku ma aha mid ku xaddidan Wabiga Nile. Itoobiya, oo ka mid ah dalalka ugu dadka badan ee aan badda lahayn, ayaa marar badan muujisay muhiimadda istiraatiijiyadeed ee helitaanka marin lagu kalsoonaan karo oo ku yaal Red Sea.

Addis Ababa waxay ku doodeysaa in juqraafiheeda iyo danaha dhaqaale ay siiyaan saamiga sharci ee arrimaha Red Sea, halka dowladaha xeebaha ay ku adkeysanayaan in go'aannada ku saabsan badda ay tahay in la ixtiraamo madax-bannaanida dalalka xakameeya xeebahooda.

Khilaafkan ayaa noqday mid si gaar ah xasaasi ah maadaama xiriirka Itoobiya iyo Eretariya uu si weyn u xumaaday.

Eretariya ayaa go'doomisay xiriirka diblomaasiyadeed ee Itoobiya horaantii bishan iyadoo ay sii kordhayaan eedeymaha u dhexeeya labada dowlad. Itoobiya ayaa Eretariya ku eedeysay inay taageerto kooxo hubeysan oo ka soo horjeeda dowladda Abiy Axmed; Asmara ayaa diiday eedeymahaas.

Dhankaas, dalabka Itoobiya ee marin badeed ayaa lagu arkaa Asmara iyadoo loo marayo indho aad u xasaasi ah oo amni.

Afarta Deris, Hal Walwal

Masar, Suudaan, Eretariya iyo Soomaaliya ma wadaagaan danaha isku midka ah. Laakiin waxay si kordhaysa u wadaagaan walwal ku saabsan himilooyinka gobolka ee sii kordhaya ee Itoobiya. Masar, arrinta ugu weyn waa amniga biyaha Wabiga Nile.

Suudaan, Wabiga Nile wuxuu ku xiran yahay labadaba khilaafaadka biyaha iyo xuduudaha. Eretariya, himilooyinka Itoobiya ee Red Sea waxay leeyihiin saameyn toos ah oo ku saabsan amniga qaranka.

Somaliya, xiriirku waa mid ka sii adag: Muqdisho waxay xoojisay xiriirka ay la leedahay Masar iyadoo ilaalinaysa xiriirkeeda amni iyo siyaasadeed ee adag la leh Itoobiya.

Isku xirkaasi sidaas darteed looma fasiri karo sidii koox rasmi ah oo ka soo horjeeda Itoobiya. Laakiin waxay muujinaysaa in deriska Itoobiya ay noqdeen kuwo diyaar u ah inay iska kaashadaan marka ay aaminsan yihiin in danahooda istiraatiijiyadeed khatar ku jiraan.

Wareegga Kalsooni La'aanta Istiraatiijiga

Khatar ayaa ah in khilaaf kasta hadda uu xoojiyo kuwa kale. Itoobiya waxay aragtaa dadaallada lagu xadidayo isticmaalkeeda Webiga Nile ama lagu reebayo heshiisyada Badda Cas inay yihiin isku dayo lagu xakameynayo saameynteeda.

Masar iyo Suudaan waxay u arkaan ficilka hal dhinac ah ee Itoobiya ee ku saabsan Webiga Nile inuu yahay khatar suurtagal ah oo ku wajahan amniga hoos yimaada.

Eritrea waxay u aragtaa himilooyinka badda ee Itoobiya iyada oo loo marayo indhaha xiriirkooda labada dhinac ee sii xumaanaya. Wada-shaqeynta dhow ee Somaliya iyo Masar waxay ku dartaa lakab kale oo ku saabsan miisaanka gobolka oo horey u adkaaday.

Biyo, dekedaha, xuduudaha iyo iskaashiga amniga ayaa si isdaba joog ah isugu xiran. Taasi waxay ka dhigeysaa in heshiis gaari uu adkaado sababtoo ah khilaaf hal meel ah si dhakhso ah u saameyn karo mid kale.

Khatar Weyn

Khatar degdeg ah ma aha mid kaliya oo is-dhaaf ah. Waa burburka tartiib tartiib ah ee kalsoonida loo baahan yahay si looga hortago khilaafaad badan inay noqdaan mid weyn oo gobolka ah.

Itoobiya waxay leedahay waxay doorbideysaa wada hadal, iskaashi iyo ixtiraam wadajir ah iyadoo difaacaysa madax-bannaanideeda iyo danaha qaranka. Deriskoodu waxay sameynayaan codsiyo la mid ah oo ku wajahan sharciga caalamiga ah iyo diblomaasiyadda. Laakiin luqadda ka imaaneysa labada dhinac waxay muujinaysaa sida ay u yaraatay fursadda kalsoonida.

Webiga Nile ma aha kaliya khilaaf biyo. Badda Cas ma aha kaliya su'aal ku saabsan helitaanka badda. Isku darkoodu wuxuu noqday qayb ka mid ah dagaal weyn oo ku saabsan madax-bannaanida, amniga iyo saameynta Geeska Afrika.

Caqabadda hadda jirta ayaa ah in diblomaasiyaddu ay dib u dhisto kalsoonida ku filan si khilaafaadkaas loo kala saaro - ka hor inta aysan bilaabin inay is xoojiyaan.

WardheerNews