Faragelinta shisheeye iyo dagaalka madaxbannaanida Soomaaliya

Su'aasha ah cidda sii wadaysa faragelinta Soomaaliya iyo ka hortagga inay noqoto dowlad si buuxda u madaxbannaan oo go'aamin karta masiirkeeda ma aha mid adag in Soomaalida aqoonta leh ay ka jawaabaan. Asalka dhibaatadan wuxuu dib ugu laabanayaa xilligii gumeysiga wuxuuna sii soconayaa tobankii sano ee ka dambeeyay burburkii Soomaaliya ee bilowgii 1990-meeyadii. Soomaalida badan waxay aaminsan yihiin in awoodaha shisheeye, ciyaartoyda gobolka, iyo wada-shaqeeyayaasha gudaha ay door weyn ka ciyaareen qaabeynta xasilooni darrada muddada dheer ee dalka.

Fahanka arrintan waxay u baahan tahay in la baaro dhaxalka taariikheed ee gumeysiga, danaha juqraafiyeed ee awoodaha shisheeye, iyo daciifnimada gudaha ee ogolaatay in faragelinta ay sii socoto.

Bedelka in la xoojiyo midnimada Soomaalida, xukunka gumeysiga wuxuu soo bandhigay siyaasado kor u qaaday kala qaybsanaanta iyo tartanka. Istaraatiijiyadda gumeysiga ee “kala qaybi oo xukumi” waxay abuurtay kala fogaansho bulsho waxayna awood siisay shakhsiyaad aad u daacad u ah danaha gumeysiga halkii ay ka ahaan lahaayeen danta bulshada Soomaaliyeed. Markii awoodaha gumeysiga ugu dambeyntii ka baxeen, waxay ka tageen dhismayaal siyaasadeed oo aan lahayn sharciyad xooggan iyo midnimo qaran.

Natiijada, Soomaalida waligood fursad dhab ah looma siin in ay dib u dhisaan hay'adahooda si madax bannaan ama ay soo celiyaan nidaamyada ka tarjumaya qiyamka dhaqanka iyo diinta ee ay leeyihiin.

Saameynta Shisheeye ee Cusub Kadib Burburkii Dowladdii dhexe

Kadib burburkii dowladda dhexe ee Soomaaliya sanadkii 1991, awoodaha shisheeye mar kale waxay si qoto dheer ugu lug lahaayeen arrimaha Soomaaliya. Wadamada Galbeedka, gaar ahaan Maraykanka, waxay arkeen fursad ay ku qaabeeyaan mustaqbalka siyaasadeed ee dalka. Isla waqtigaas, dowladaha deriska ah sida Kenya iyo Itoobiya waxay noqdeen ka qaybgalayaal firfircoon oo ku saabsan habraacyada siyaasadeed ee Soomaaliya.

Muddo saddexdaatan sano ah, shirar caalami ah oo badan ayaa la qabtay si loo xalliyo krisiga siyaasadeed ee Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, dhaleeceeyayaasha badan waxay ku doodayaan in shirarkan badanaa ay u adeegaan danaha shisheeye halkii ay ka ahaan lahaayeen dib u heshiisiin dhab ah oo Soomaaliyeed.

Injineeriyadda Siyaasadeed iyo Kordhinta Hogaamiyayaasha Dagaalka

Mid ka mid ah horumarrada ugu muranka badan ee dib u dhiska siyaasadeed ee Soomaaliya wuxuu ahaa soo bandhigida qaabka awood-qaybsiga qabiilka 4.5 intii lagu jiray Shirkii Arta ee Djibouti sanadkii 2000. In kasta oo Soomaalida badankood markii hore ay u arkeen qaabkan xal ku meel gaar ah oo khilaafaadka qabiilka, dhaleeceeyayaasha waxay ku doodayaan in uu xoojiyay kala qaybsanaanta qabiilka ee nidaamka siyaasadeed.

Dowladaha ku meel gaarka ah ee lagu sameeyay habraacyo shisheeye ayaa badanaa la halgamay si ay si hufan u shaqeeyaan. Isla waqtigaas, hogaamiyayaasha dagaalka iyo kooxaha hubeysan ayaa weli awood badan haystay, mararka qaarna waxay heleen taageero aan toos ahayn oo ka timid ciyaartoy shisheeye oo doonaya in ay saameyn ku yeeshaan isdhexgalka gudaha ee Soomaaliya.

Isdhexgaladan waxay gacan ka geysteen kala qaybsanaanta dalka iyadoo gobollo kala duwan ay gacanta ku hayaan ciyaartoy siyaasadeed iyo milatari oo kala duwan, taasoo sii xumeysay midnimada qaran.

Faragelinta Gobolka iyo Nidaamka Federaalka