Madaxweynaha Galmudug ee Khilaafsan: Sida Doorasho Qaldan U Soo Saari Karto Nooca Khaldan ee Hogaaminta

Waxaa qoray Abdiqani Haji Abdi

Marka doorashooyinka la farageliyo, heshiiska siyaasadeed la baabi'iyo iyo tartanka lagu kalsoon yahay la daciifiyo, cawaaqibka ka dhasha waxay ka baxsan yihiin su'aalaha sharciyadda. Hababka noocan oo kale ah waxay ka niyad jabinayaan musharrixiinta mabda'a leh iyo kuwa aqoonta leh inay ka qaybqaataan, iyagoo abuuraya fursado loogu talagalay shakhsiyaadka kheyraadkooda maaliyadeed iyo xiriirkooda siyaasadeed ay ka muhiimsan yihiin adeegga dadweynaha, khibradda iyo xirfadda.

Madaxweynaha cusub ee Galmudug, Liibaan Axmed Xasan, oo si weyn loogu yaqaan Liibaan Shuluq , ma ahan sida hogaamiyeyaasha siyaasadeed ee Soomaaliyeed ee badan oo ka soo shaqeeyay dowladda, baarlamaanka ama maamulka dadweynaha, ma haysto diiwaan si weyn loo aqoonsan yahay oo ah inuu qabtay xil sare oo dowladda ka hor intaanu noqon madaxweynaha Galmudug. Qoraal ay daabacday Baaritaan Digital, La kulan Liiban Shuluq , ayaa sharxaya asalka uu ka leeyahay hawlaha ganacsi iyo shabakadaha siyaasadeed ee gobolka, iyadoo sidoo kale diiwaangelinaysa eedeymo ku saabsan xiriirkiisa kooxaha hubeysan, ganacsiga Qad (Khat) iyo hawlo kale oo muran dhaliyay.

Si ka sii muhiimsan, walaaca ugu weyn ee ku xeeran m presidency Liibaan wuxuu ka baxsan yahay asalka shaqsiyadiisa ilaa habka doorashada ee u fududeeyay inuu ku soo baxo xafiiska ugu sarreeya ee Galmudug.

Liibaan Shuluq wuxuu ku lug lahaa hawlaha xadgudubka ah ee baaritaannada, ganacsiga hubka, iyo soo dejinta iyo qaybinta khat. Wuxuu sidoo kale haystay oo hawlgelin jiray maleeshiyo hubeysan oo madax-bannaan oo ka baxsan qaab-dhismeedka ciidamada Qaranka Soomaaliyeed iyo ciidamada amniga Galmudug.

Liibaan Shuluq wuxuu haystay maleeshiyadan gaarka ah, oo lagu qalabeeyay hub culus, ilaa markii loo doortay madaxweynaha Galmudug. Kadib markii uu qabtay xilka, gaadiidkiisa milatari ee gaarka ah iyo hubkiisa waxaa loo wareejiyay Wasaaradda Amniga ee maamulka gobolka. In kasta oo wareejinta la soo bandhigay sidii gacan ka geysashada xoojinta amniga gobolka, haddana waxay sidoo kale soo jiidatay dareenka ku saabsan duruufaha aan caadiga ahayn ee ku xeeran koritaanka siyaasadeedkiisa, asalka shaqsiyadiisa iyo habka doorashada ee keenay inuu xukunka qabto.

Liibaan Shuluq qalabka milatari ee gaarka ah

Warbixin ay soo saartay Shabelle Media , qalabka milatari wuxuu si gaar ah u lahaa Liibaan Shuluq. Wareejinta ayaa dhacday iyadoo uu joogay Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud, dhowr daqiiqo ka dib markii Liibaan la doortay. Warbixin la xiriirta ayaa laga heli karaa AFREEQUE, iyadoo tixraacaysa Caasimada Online . Horumarkan wuxuu kor u qaadaya su'aalo ballaaran oo ku saabsan asalka khayraadka milatari ee gaarka ah ee madaxweynaha cusub, asalka ganacsigiisa iyo shabakadaha maaliyadeed ee ka dambeeya himilooyinkiisa siyaasadeed.

Si kastaba ha ahaatee, wareejinta qalabkiisa milatari ee gaarka ah maamulka gobolka waxay soo bandhigaysaa su'aal muhiim ah oo hay'adeed: maxay tahay sababta madaxweynaha gobolka ee cusub loo doortay uu xafiiska dadweynaha u galo isagoo wata hub shakhsi ah oo weyn, maxaase tani ka tarjumaysaa xiriirka ka dhexeeya awoodda gaarka ah iyo hay'adaha dadweynaha?

Marka Doorashooyinka Ay Soo Saaraan Hoggaamiyeyaal Aan Ku Habboonayn

Malaha arrinta ugu weyn ee ku xeeran madaxweynenimada Liibaan ma aha oo kaliya asalkiisa shakhsiyeed, laakiin habka doorashada ee u suurtageliyay inuu gaaro xafiiska ugu sarreeya ee Galmudug.

Muranka ku xeeran doorashadiisa ma uusan soo bixin iyada oo aan horey loo arag. 24-kii Agoosto, 2026, Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ayaa baabi'isay natiijooyinka doorashooyinka baarlamaanka iyo golayaasha deegaanka ee Galmudug ee bisha Luulyo, iyadoo tixraacday xadgudubyo culus oo ka dhan ah habraacyada dastuuriga ah iyo doorashada. Maxkamaddu waxay go'aamisay in xadgudubyadu ay hoos u dhigeen hufnaanta, xorriyadda iyo cadaaladda habka, waxayna amartay in la qabto doorashooyin cusub.

Sidii ay sheegtay WardheerNews , Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ayaa sheegay – maxkamaddu waxay ogaatay xadgudubyada culus ee aan la sixi karin iyo kuwa hoos u dhigay daahfurnaanta, madaxbannaanida iyo kalsoonida habka doorashada. Maxkamaddu waxay xigtay in Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka iyo Xuduudaha uu dib u bilaabo habka doorashada oo uu qabto doorashooyin cusub fursadda ugu dhaqsaha badan ee suurtogalka ah.

Xukunka Maxkamadda Sare ayaa diiwaangeliyay go'aanka maxkamadda iyo caqabadaha sharciga ah ee ay soo gudbiyeen ururada siyaasadeed ee mucaaradka. Si kastaba ha ahaatee, habka doorashada ee xiga ayaa weli ahaa mid muran badan.

In kasta oo doorashooyin cusub oo baarlamaan ah la qabtay 30ka Sebtembar, ururka siyaasadeed ee Towfiiq, oo si guul leh uga dooday natiijooyinkii asalka ahaa maxkamadda, ayaa laga reebay ka qaybgalka dib u doorashada. Ka reebistaani waxay keentay su'aalo dheeraad ah oo ku saabsan in hawsha doorashada ay dhab ahaan wax ka qabatay dhibaatooyinka ay Maxkamadda Sare tilmaantay.

Horumaradan waxay muujinayaan dhibaato aasaasi ah oo ku saabsan doorashooyinka la qabtay iyada oo aan la helin is-afgarad siyaasadeed oo dhab ah iyo tartan ka mid ah.

Doorasho musuqmaasuq ah ama hore loo go'aamiyay ma soo saarto kaliya guuleyste muran leh; waxay sidoo kale dhaawici kartaa habka oo dhan ee doorashada hogaamiyeyaasha aqoonta leh. Marka natiijada doorashada si wax ku ool ah loogu xakameeyo kuwa awoodda haya, musharrixiin karti leh oo leh sumcad xirfadeed iyo mabaadi'da siyaasadeed ayaa arki kara sabab yar oo ay uga qayb qaataan tartan ay aaminsan yihiin in natiijadiisu horey loo go'aamiyay.

Wax musharax is-ixtiraamaya oo ku howlan mabaadi'da dimuqraadiyadda looma baahna in laga filayo inuu ansixiyo hawl doorasho oo aan lahayn hufnaan, cadaalad iyo tartan macno leh. Marka musharrixiin culus ay ka baxaan ama diidaan inay ka qayb qaataan, banaanka siyaasadeed ee ka dhasha ayaa ka faa'iidaysan kara shakhsiyaad leh kheyraad dhaqaale, xiriir siyaasadeed ama diyaar u ah inay la qabsadaan kuwa xakameynaya habka, taasoo siinaysa faa'iido ka sarreysa beddelka ka aqoon badan.

Tani waa mid ka mid ah cawaaqibta ugu xun ee ka dhalata manipuleeshinka siyaasadeed: xafiiska dadweynaha wuxuu noqdaa mid ka yar karti, daacadnimo iyo adeegga dadweynaha, waxaana ka badan lacag, taageero iyo daacadnimo siyaasadeed.

Furitaanka rasmiga ah ee Liibaan ee Dhusamareeb, oo ay ka qayb galeen Madaxweynaha Xasan Sheekh iyo mas'uuliyiin kale, ayaa laga yaabaa inay siisay maamulka cusub muuqaal sharciyad siyaasadeed. Si kastaba ha ahaatee, xafladda furitaanka ma tirtiri karto su'aalaha ku saabsan kalsoonida iyo ka mid noqoshada habka doorashada.

Su'aalaha Ku Saabsan Qiimaha Awoodda

Waxa xitaa ka sii daran eedeymo ku saabsan heshiisyada maaliyadeed ee la xiriira doorashada Liibaan Shuluq. Mucaaradka siyaasadeed ayaa sheegay in qiyaastii $17 million la bixiyay si loo helo madaxweynaha Galmudug iyada oo loo marayo heshiis la xiriira Madaxweynaha Xasan Sheekh Mohamud. Ma jiraan caddeymo si madax-bannaan loo xaqiijiyay oo muujinaya in lacagtaas la bixiyay, waxaana eedeyntu weli aan la xaqiijin.

Si kastaba ha ahaatee, seriousness-ka sheegashada ayaa muujinaya walaacyo ballaaran oo ku saabsan saameynta lacagta ee tartamada siyaasadeed ee gobollada Soomaaliya.

Haddii xafiiska dadweynaha lagu heli karo iyada oo loo marayo macaamil maaliyadeed halkii laga heli lahaa doorashooyin hufan, cawaaqibka ayaa ka fogaanaya qofka guuleysta. Heshiisyadani waxay khatar ku yihiin inay maamul goboleedyada u beddelaan qalab danaha siyaasadeed iyo ganacsi halkii ay ka ahaan lahaayeen hay'ado mas'uul ka ah dadkooda.

Waxay sidoo kale keenayaan su'aal aan raaxo lahayn: maxay mudnaan siin doontaa hoggaamiyaha la sheegay inuu kharashyo badan ku bixiyay helitaanka xafiiska marka uu awoodda helo—adeegga dadweynaha iyo horumarinta hay'adaha, mise abaalmarinta shabakadaha iyo danaha fududeeyay doorashadiisa?

Walaacyadan waxay mudan yihiin in si dadweyne loo eego oo jawaabo lagu kalsoonaan karo la helo.

Galmudug Waxay U Baahan Tahay Hay'ado, Ma Ahan Awood Shakhsiyeed

Galmudug waxay wajahaysaa caqabado culus, oo ay ka mid yihiin amni xumo joogto ah, hay'ado dadweyne oo daciif ah, musuqmaasuq, dhibaato dhaqaale iyo khatar sii socota oo ka timaadda Al-Shabaab. Dadka degaanka waxay u baahan yihiin hogaamin awood u leh inay xoojiso hay'adaha dowladda, dib u soo celiso kalsoonida dadweynaha iyo inay dhisto qaab dhismeed amni oo xirfad leh.

Mas'uuliyadahani waxay u baahan yihiin ka badan kheyraad dhaqaale, qalab milatari oo gaar ah ama xiriir siyaasadeed. Waxay u baahan yihiin karti maamul, daacadnimo, mas'uuliyad iyo awoodda lagu dhiso is-afgarad bulshooyinka kala duwan.

Mudane Liibaan Shuluq ayaa madaxweynaha noqday isagoo ku jira hooska habka doorashada ee muranka leh iyo eedeymo culus oo ku saabsan asalkiisa shaqsiyadeed iyo mid dhaqaale. Hadda wuxuu leeyahay mas'uuliyad ah inuu muujiyo in maamulka uu hogaaminayo uu ka sarreeyo khilaafaadkan oo uu u adeegayo danaha dadweynaha.

Laakiin casharka weyn wuxuu ka baxsan yahay Galmudug. Soomaaliya ma filan karto in hay'ado lagu kalsoonaan karo iyo hogaamin mas'uul ah ay ka soo baxaan habraacyada doorashada ee ka reebaya tartan dhab ah, aan tixgelinaynin is-afgarad siyaasadeed iyo inay mudnaanta siiyaan daacadnimada siyaasadeed ka sarreysa kartida.

tayada dowladda waxay ka bilaabataa tayada habka keena awoodda. Markay doorashadu noqoto heshiisyo siyaasadeed halkii ay ka ahaan lahayd tartan dimuqraadi ah, waddanku wuxuu khatar ugu jiraa inuu doorto hogaamiyeyaal aan sabab u ahayn inay yihiin kuwa ugu habboon in ay maamulaan, laakiin sabab u ah inay yihiin kuwa ugu waxtar badan kuwa xakameynaya natiijada. Madaxweynenimada cusub ee Galmudug waxay muujinaysaa cawaaqib xun oo suurtagal ah oo ka dhasha guuldaradaas.

Abdiqani Haji Abdi

Email: [email protected]