Guuldarada Xasan Sheekh ee Xaqiijinta Midnimada Dalka ayaa Kordhinaysa Cabsi ku Aaddan Horumarka Al-Shabaab ee Muqdisho

Mogadishu (WDN) – Soomaaliya mar kale waxay ka mid noqotay dalalka ay Maraykanku u arkaan kuwo aad u khatar ah in muwaadiniinteeda ay booqdaan. Washington waxay dalka ku haystay Heerka 4, qaybta ugu sarreysa ee nidaamka talo-bixinta safarka, si wax ku ool ah u sheegaysa Maraykanka: Ha Safrin.

Ogaysiiska ayaa ka badan kaliya taxaddar amni oo caadi ah. Waa muujin xun oo ka tarjumaysa hoos u dhaca deegaanka amniga Soomaaliya waxayna su'aalo culus ka keenaysaa awoodda Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ee ah in uu dalka mideeyo ka dib sanado taageero caalami ah, caawimaad milatari iyo ballanqaadyo dib-u-dhiska qaran.

Soomaaliya hadda waxay la wadaagtaa darajada ugu sarreysa ee khatarta safarka Maraykanka dalalka ay ka mid yihiin Ruushka, Iiraan, Kuuriyada Waqooyi, Suuriya, Ciraaq, Liibiya, Suudaan, Koonfurta Suudaan iyo Yaman. Waaxda Arrimaha Dibadda waxay tilmaamaysaa argagixisada, madax-furashada, dambiyada rabshadaha, qalalaasaha siyaasadeed, khataraha caafimaad iyo awoodda xaddidan ee dowladda Maraykanka ee bixinta caawimaad degdeg ah muwaadiniinteeda gudaha Soomaaliya.

Ogaysiiska ayaa si gaar ah muhiim u ah maadaama uu imanayo xilli Soomaaliya ay la kulmeyso isku-dar khatar ah oo sii kordheysa oo ka mid ah kala qaybsanaanta siyaasadeed, daciifnimada hay'adaha dowliga ah iyo cadaadiska cusub ee Al-Shabaab.

Dalku wuxuu si xawli ah isu kala qaybsanayaa

Madaxweynaha Xasan Sheekh wuxuu ku soo baxay awood isagoo ballanqaaday in uu ka adkaan doono Al-Shabaab, xoojin doono hay'adaha federaalka iyo in uu soo celin doono midnimada qaran. Si kastaba ha ahaatee, halkii uu ku mideyn lahaa nidaamka federaalka ee daciifka ah, maamulka uu hogaamiyo wuxuu ka talinayaa khilaaf siyaasadeed oo sii xumaanaya oo lala yeesho dowladaha xubnaha ka ah federaalka iyo hogaamiyayaasha mucaaradka.

Xiriirka u dhexeeya Muqdisho, Puntland iyo Jubaland ayaa xumaaday, halka Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed ay ku jirto khilaaf siyaasadeed iyo Hirshabelle ay wajahday xasilooni darro sii kordheysa. Ma jirto qaab doorasho oo qaran ah oo la isku raacay taasoo sii xumeysay kalsoonida u dhexeysa dowladda federaalka iyo mucaaradka siyaasadeed.

Raadinta madaxweynaha ee wax ka beddelka dastuurka iyada oo aan la helin heshiis siyaasadeed oo ballaaran, iyo dadaallada lagu dhisayo hab doorasho oo ay khilaafsan yihiin daneeyayaasha siyaasadeed ee waaweyn, ayaa daciifisay aasaaska iskaashiga qaran.

Dowlad federaal ah oo aan awoodin inay kalsooni ka hesho dowlad-goboleedyadeeda, mideyso hogaamiyeyaasha siyaasadeed ama heshiis ka gaarto xeerarka maamulaya wareejinta awoodda ma aysan suurtagal ahayn inay ka jawaabto amniga qaran si wax ku ool ah.

Saameynta ka dhalanaysa khilaafaadka siyaasadeed ayaa ka fog waxyaabaha siyaasadeed. Amniga Soomaaliya wuxuu ku xiran yahay iskaashiga hay'adaha federaalka, maamul goboleedyada, bulshooyinka deegaanka iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah. Marka xiriiradan ay xumaadaan, fursadahaas ayaa ah waxa Al-Shabaab doonayo inuu ka faa'iidaysto.

Al-Shabaab ayaa ka faa'iidaysanaya firaaqada

Khatar weyn oo ka dhalanaysa burburka siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa ah fursadda ay u abuurto Al-Shabaab si ay u ballaariso saameynteeda iyo hawlgalladeeda milatari.

Kooxda hubeysan ayaa marar badan muujisay awooddeeda inay ka faa'iidaysato maamul daciif ah, cabashooyinka deegaanka, ciidamada amniga ee kala qaybsan iyo maqnaanshaha awood dowladeed oo wax ku ool ah. Guulaha dhulka ee ay ka gaartay qaybo ka mid ah Soomaaliya dhexe, gaar ahaan Hiraan iyo Shabeellaha Dhexe, ayaa muujinaya saameynta istaraatiijiyad amni oo aan joogto ahayn.

Qiimeyn bishii Juun 2026 ee Hay'adda Midowga Yurub ee Magangelyadu waxay diiwaangelisay soo kabashada Al-Shabaab ee dhowr magaalo oo istiraatiijiyad ahaan muhiim ah, oo ay ku jiraan Mahas, Mokoqori, Adan Yabal, Nur Dugle, El Baraf iyo Hawadley. Qiimeyntu sidoo kale waxay sharaxday xaaladda siyaasadeed iyo dhuleed ee Soomaaliya inay si qoto dheer u kala qaybsan tahay.

Khataru maahan mid ku xaddidan deegaanada miyiga fog. Muqdisho waxay weli u nugul tahay weeraro casri ah, soo galid iyo hawlgallo la beegsanayo. Al-Shabaab waxay haystaan awood ay ku weeraraan xarumaha milatariga, hay'adaha dowladda iyo meelaha si adag loo ilaaliyo ee caasimadda.

Rajada kooxdu inay ka faa'iidaysato kala qaybsanaanta siyaasadeed iyo milatari ee dalka si ay u xoojiso cadaadiskeeda Muqdisho waa in si dhab ah loo qaataa. In kasta oo qaadashada caasimadda si buuxda aysan ahayn natiijo la xaqiijiyay ama lama huraan ah, burburka midnimada qaran ayaa ka dhigaya khatarta istiraatiijiga ah mid aad u adag in la xakameeyo.

Ciidanka qaranka ma awoodi karaan inay ka beddelaan guuldarada siyaasadeed

Ciidamada amniga Soomaaliya waxay qiimo culus ku bixiyeen ololaha ka dhanka ah Al-Shabaab. Si kastaba ha ahaatee, xoogga milatari ma la socon karo kaliya caawimaadda caalamiga ah, gaar ahaan marka hoggaanka siyaasadeed ee mas'uulka ka ah isku dubaridka amniga qaran uu si xawli ah u go'doomayo.

Dowladdu waxay la daalaa dhacaysay sidii ay u turjumi lahayd caawimaadda milatari iyo maalgelinta caalamiga ah si ay u abuurto qaab dhismeed amni oo waara. Isbeddelka mas'uuliyadda amniga ee hogaaminaya Soomaalida ayaa weli si weyn ugu tiirsan maalgelinta dibadda, taageerada saadka iyo dejinta milatari ee shisheeye.

Isla waqtigaas, eedeymo sheegaya in ciidamada ammaanka dowladda la geeyay hawlgallo siyaasadeed oo ka dhan ah muwaadiniinta iyo mucaaradka siyaasadeed ayaa kor u qaaday walaaca ku saabsan dhexdhexaadnimada iyo xirfadda hay'adaha qaranka.

Ciidanka waa in uu difaaco dalka, ma aha in uu noqdo qalab lagu sii joogo siyaasadda. Sharciyadiisu waxay ku xiran tahay kalsoonida dadweynaha, nidaamka iyo awoodda dastuuriga ah ee cad.

Khatar ayaa jirta in dowladda ay diiradda saarto tamarta siyaasadeed ee khilaafaadka doorashada iyo haynta awoodda, Al-Shabaab ay sii wado ka faa'iidaysiga banaanka amni ee ka dhasha.

Ogaysiiska Washington waa in uu noqdaa digniin

Ogaysiiska safarka ee Maraykanka ma aha horumar diblomaasiyadeed oo gooni ah. Dowladaha kale ee Galbeedka ayaa sidoo kale sii hayay xayiraado safar oo culus oo ku saabsan Soomaaliya . Australia waxay sii wadaysaa inay ka digtoonaato dhammaan safarada, halka Britain ay ka digtoonaato safarada inta badan qaybaha dalka.

Maraykanka sidoo kale wuxuu qirayaa in awooddiisa uu ku bixiyo caawimaad degdeg ah oo loogu talagalay Maraykanka ku sugan Soomaaliya ay si weyn u xaddidan tahay sababta oo ah deegaanka amniga. Tani waa tilmaam muhiim ah oo muujinaya xaddidaadaha hawlgalka ee wajahaya xitaa lammaane caalami ah oo weyn.

Dal ka helay dekado caawimaad milatari, maaliyadeed iyo diblomaasiyadeed oo caalami ah, xaaladdu waxay keentaa su'aal aan raaxo lahayn: sidee Soomaaliya u gaartay heerkan iyadoo la tixgelinayo heerka aan caadiga ahayn ee ka qaybgalka dibadda?

Jawaabtu ma noqon karto mid kaliya Al-Shabaab loo qoondeeyay. Hogaaminta siyaasadeed, mas'uuliyadda hay'adaha, iskaashiga federaalka iyo awoodda lagu dhiso nidaam amni oo qaran oo la aamini karo ayaa sidoo kale muhiim ah.

Madaxweynaha Xasan Sheekh ma sii wadi karo inuu isagu naftiisa u soo bandhigo sidii dammaanad-qaade xasilloonida qaranka isagoo gudanaya nidaam siyaasadeed oo si sii kordheysa u ah mid lagu gacan-saarayo, kalsooni darro hay’adeed iyo awood qaybsan.

Xaalad khatar ah oo Soomaaliya

Caqabadda degdegga ah ma aha oo kaliya in la jawaabo digniinta safarka ee Washington laakiin waa in la wajahaa dhibaatada qaran ee qoto dheer ee ka dambeysa.

Soomaaliya waxay u baahan tahay heshiis siyaasadeed oo dib u soo celinaya dowlad goboleedyada federaalka iyo hogaamiyeyaasha mucaaradka si ay ugu soo noqdaan qaab-dhismeed qaran oo shaqeynaya. Waxay u baahan tahay habraac dastuur iyo doorasho oo la isku raacay, hay’ado amni oo ka madax bannaan siyaasadda xisbiga iyo istaraatiijiyad milatari oo mideysan oo ka dhan ah Al-Shabaab.

Haddii isbeddelladan aan la sameyn, dalka wuxuu khatar ugu jiraa inuu galo xilli kale oo ay is-dhigayaan kala qaybsanaanta siyaasadeed iyo guuldarrooyinka milatari.

Khatar weyn ayaa ah in Al-Shabaab aysan u baahnayn inay ku guuleysato dowlad Soomaaliyeed oo mideysan si ay u gaarto yoolkeeda istiraatiijiyadeed. Waxay kaliya u baahan tahay inay sugaan hay’adaha siyaasadeed ee dalka, qaab-dhismeedyada federaalka iyo ciidamada amniga inay si ku filan u kala qaybsamaan.

Muqdisho, digniinta calaamadaha ayaa si cad u muuqata. Su’aashu waxay tahay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu aqoonsan doono culayska xaaladda iyo inuu beddelo jihada ka hor inta aan cawaaqibka ay noqon mid aan la soo celin karin.

Mas’uuliyadda ugu weyn ee madaxweynaha ma aha inuu sugo mustaqbalkiisa siyaasadeed ama uu kordhiyo xukuumaddiisa. Waa inuu ilaaliyo dalka, daryeelo dadka, oo uu ka tago hay’ado ka xoog badan kuwa uu dhaxlay.

Marka la eego, diiwaanka Xasan Sheekh wuxuu wajahaya imtixaan sii adkaanaya. Soomaaliya ma awoodi karto guuldarro hoggaamineed oo u beddesha kala qaybsanaan siyaasadeed musiibo amni qaran.

WardheerNews