Keenya oo u jeedsaneysa Koonfur Afrika si ay uga faa'iideysato Khibradda Millatari iyadoo Al-Shabaab ay kordhinayso Weerarada Xuduudaha

Nairobi (WDN)– Kenya waxay kordhinaysaa diyaar-garowga ciidamadeeda si ay uga hortagto khataraha amniga aan caadiga ahayn inkastoo ay la tacaalayso in ay xakameyso khatarta joogtada ah ee ay keeneen maleeshiyada Al-Shabaab ee ka howlgala xadka furan ee ay la leedahay Soomaaliya. Hindisaha ugu dambeeyay, oo ku lug leh iskaashiga milatari ee Koonfur Afrika, ayaa ku soo beegmaya xilli ay soo noqnoqdeen weerarada maleeshiyada ee waqooyiga bari ee Kenya, taasoo muujinaysa nuglaanta sii socota ee bulshooyinka xadka iyo xarumaha amniga.

Degdegga xaaladda amniga Kenya ayaa si weyn loo muujiyay 10ka Nofembar, markii maleeshiyo la tuhunsan yahay oo ka tirsan Al-Shabaab ay weerar ku qaadeen gaari wadayaal dhisaya waddooyinka oo ku sugnaa Mandera County, iyagoo dilay siddeed qof. Qofka la dilay waxaa ka mid ahaa shan shaqaale dhisme, laba ka mid ah booliska keydka ah iyo darawalka gaadhiga. Weeraryahannadu waxay weerar ku qaadeen waddada Mandera-Arabia-Lafey, meel u dhow xadka Soomaaliya.

Sidii ay sheegtay Reuters , mas'uuliyiinta gobolka waxay aaminsan yihiin in weeraryahannadu ay ka soo gudbeen Soomaaliya ka hor inta aysan fulin weerarka. Dhacdadan mar kale waxay muujisay awoodda maleeshiyada inay ku dhex galaan dhulka Kenya oo ay weeraraan bartilmaameedyada rayidka iyo amniga.

Dilka ugu dambeeyay sidoo kale wuxuu raacay weeraro lagu qaaday xarumaha amniga ee Garissa County iyo isku day weerar milatari oo ka dhacay Mandera, taasoo xoojineysa walaaca ah in kooxda maleeshiyada ay weli awood u leedahay inay fuliso hawlgallo isku dhafan inkastoo Kenya ay si ballaaran u dejisay ciidamo amni.

Kenya waxay Raadinaysaa Khibradda Koonfur Afrika

Ka dhan ah jawiga amniga ee sii adkaanaya, Ciidamada Difaaca Kenya ayaa u diray khubaro milatari Koonfur Afrika si ay u xoojiyaan awooddooda uga jawaabista khataraha kiimikada, noolaha, nukliyeerka iyo qaraxyada.

Wakiilka Kenya ayaa wada hadalo la yeeshay Kooxda 7-aad ee Batalyoonka Caafimaadka Koonfur Afrika, oo fadhigeedu yahay Centurion, halkaas oo khubarada ka socota Adeegga Caafimaadka Milatari ee Koonfur Afrika ay la wadaageen khibrad ku saabsan aqoonsiga maaddooyinka halista ah, qiimeynta khataraha suurtagalka ah, maareynta deegaanada wasakhaysan iyo bixinta caawimaad caafimaad oo degdeg ah.

Wakiilku wuxuu ka koobnaa xubno ka tirsan Guddiga Horumarinta Qawaaniinta Kiimikada, Noolaha, Nukliyeerka iyo Qaraxyada ee Kenya, kaas oo mas'uul ka ah horumarinta habraacyada milatari iyo tilmaamaha hawlgalka ee looga jawaabayo khatarahan.

Sida ku xusan warbixinta DefenceWeb ee 11ka Nofeembar , wakiilka Kenya waxaa hoggaaminayay Brigadier Benedetta Margaret Kikechi, oo madax ka ah cilmi-baarista iyo horumarinta warshadaha amniga qaran ee Kenya.

Kooxda 7-aad ee Batalyoonka Caafimaadka Koonfur Afrika waxay ku takhasustay xaaladaha caafimaadka milatari ee la xiriira maaddooyinka halista ah. Shaqaalahoodu waxay tababaran yihiin inay aqoonsadaan maaddooyinka khatarta ah, qiimeeyaan khataraha la xiriira iyo inay fuliyaan hawlgallada nadiifinta.

Iskaashigan wuxuu muujinayaa dadaallada ballaaran ee Kenya si ay u xoojiso diyaar-garowgeeda khataraha amniga ee ka baxsan dagaalka dhaqameed.

Istaraatiijiyad Amni oo Ballaaran, laakiin Dhibaatada Xuduudda ayaa Sii Socota

Kenya sidoo kale waxay horumarinaysay qaab-dhismeed qaran oo loogu jawaabayo khataraha kiimikada, bayoolojiga, nukliyeerka iyo qaraxyada. Bishii Nofembar 2025, waxay bilowday qorshe qaran oo isku dhafan, oo ay la socoto layli muujinaya sida adeegyada degdega ah ay uga jawaabi karaan dhacdo gaas chlorine ah.

Si gooni ah, saraakiisha milatariga Kenya ayaa wada hadalo la yeeshay dhiggooda Jordan si ay uga wada hadlaan tababarka ka dhanka ah argagixisada, dejinta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) iyo tallaabooyinka lagu xakameynayo hawlgallada drone-ka ee cadowga.

Hawlgalladan waxay muujinayaan go'aanka Kenya ee ah in la casriyeeyo awoodaha amniga iyo in la xoojiyo iskaashiga dalalka kale. Si kastaba ha ahaatee, waxay sidoo kale keenayaan su'aal muhiim ah oo ku saabsan mudnaanta amniga ee dalka.

Iyadoo la diyaarinayo xaaladaha kiimikada iyo nukliyeerka ee casriga ah, Kenya waxay weli wajahaysaa khatar ka imaanaysa Al-Shabaab: soo galitaanka xuduudaha, weerarada, qalabka qarxa ee la sameeyay iyo weerarada ka dhanka ah shaqaalaha amniga iyo rayidka.

Qasaaraha Mandera ee 10-ka Nofembar waa xasuusin aad u naxdin leh. Warbixinada warbaahinta Kenya ayaa muujinaya in weerarayaasha sidoo kale ka baxsadeen hub ay lahaayeen laba ka mid ah booliiska keydka ee lagu dilay weerarka. Dhacdooyinkan waxay hoos u dhigaan kalsoonida dadweynaha waxayna muujinayaan daciifnimo ku saabsan ilaalinta shaqaalaha ka hawlgala meelaha xuduudaha ah ee nugul.

Dhibaatooyinka Kenya lama kala saari karo xasilooni darrada ballaaran ee Soomaaliya deriskeeda ah. Al-Shabaab ayaa ka faa'iideysanaya khilaafka siyaasadeed iyo amni ee muddada dheer ka jira dalka si ay u sii haystaan awooddooda hawlgal iyo inay si joogto ah u hanjabeen dowladaha deriska ah.

Caafimaadka ugu weyn ee Nairobi ma aha oo kaliya helitaanka khibrad milatari oo casri ah, laakiin sidoo kale u beddelidda iskaashiga amniga caalamiga ah ee sii kordhaya si ay u noqoto ilaalin wax ku ool ah dhulka. Tababarka difaaca kiimikada iyo nukliyeerka ayaa laga yaabaa inuu xoojiyo diyaar-garowga muddada dheer ee Kenya, laakiin bulshooyinka ku teedsan xadka Soomaaliya-Kenya waxay si degdeg ah u baahan yihiin sirdoon wax ku ool ah, kormeer lagu kalsoon yahay, ciidamo amni oo si fiican loo qalabeeyey iyo awoodda lagu joojinayo maleeshiyada inay ku soo gudbaan dhulka Kenya.

Illaa Kenya ay ka sugi karto bulshooyinkeeda xadka iyo inay carqaladeyso hawlgallada Al-Shabaab ee xadka, dadaallada casriyeynta milatariga ayaa had iyo jeer hoos u dhigi doona guuldarro amni oo aasaasi ah: awood la'aanta in la damaanad qaado badbaadada muwaadiniinteeda.

Qoraal tifaftiran: Hawlgalka milatari ee Koonfur Afrika wuxuu quseeyaa khataraha kiimikada, bayoolojiga, nukliyeerka iyo qarxa. Looma qaadan karo sidii hawlgal tababar ka dhan ah argagixisada oo toos ah. Muhiimadda halkan waxay tahay isbarbardhigga u dhexeeya diyaar-garowga milatari ee sii kordhaya ee Kenya iyo caqabadda sii socota ee lagu xakameynayo Al-Shabaab.

WardheerNews