Ku rid Maxkamadaha Miiska Wadahadalka: Waxa Soomaaliya ay tahay inay xalliso Kahor Doorashada Xigta
Waxa dhacay
Hal il · Wardheer News
Somaliya waxay ku jirtaa sanad isbeddel ah iyadoo khilaafyo socda ay ka jiraan gobollo kala duwan, oo ay ku jiraan Baidoa iyo Beledweyne.
Qodobo kale oo warbixintu sheegtay
- Go’aan la gaarayDastuurka Kumeelgaarka 2012 wuxuu dejiyay Guddiga Adeegyada Garsoorka iyo Maxkamadda Dastuuriga ah, waxaana Baarlamaanka ansixiyay sharciyadooda sanadihii 2014 iyo 2016.
- Cidda ay saamaysayHaddii madaxdu aysan maxkamadaha miiska u saarin, kuwa bixiya kharashka maqnaanshahooda waa inay halkaas keenaan: qoysaska ku nool Muqdisho, laga bilaabo Daynile iyo Kahda ilaa Hodan iyo Wabari, guryahooda oo burburay iyada oo aan la maqal; dadka Baidoa, Beledweyne iyo Beled Hawo, magaalooyinkooda oo ay ku dagaallameen ciidamada federaalka; baararka, culimada diinta, ganacsatada iyo wada-hawlgalayaasha maalgelinaya dowladnimada.
- Somaliya waxay ku jirtaa sanad isbeddel ah, sida isbeddeladii hore, hubka ayaa la soo saaray.
- Isbeddelada awoodda Soomaaliya ayaa sidoo kale si tartiib tartiib ah u noqday kuwo khatar badan.
- Sababta ay muhiim u tahay
- Maqaalku wuxuu muujinayaa baahida weyn ee loo qabo garsoor madax-bannaan oo ka jira Soomaaliya si loo xalliyo khilaafaadka loona ilaaliyo xasilloonida inta lagu jiro habka doorashada.
- Waxa weli aan caddayn
- Maxay yihiin tallaabooyinka la qaadi doono si loo hubiyo madaxbannaanida garsoorka Soomaaliya?
Waxaad akhrinaysaa turjumaadda Soomaaliga.

Qodobbada warbixinta
Warbixin asal ah oo turjumaad kaydsan leh · English
English · Mashiin turjumay · Lama diiwaangelin
Turjumaadda akhriska: Soomaali
By Bashir M. Sheikh-Ali
Somaliya waxay ku jirtaa sanad isbeddel ah, sida isbeddeladii hore, hubka ayaa la soo saaray. Mar kale, waxay ku ridayaan dalka oo dhan: Baidoa , Beledweyne iyo caasimadda lafteeda .
Puntland iyo Jubaland waxay leeyihiin khilaafyo u gaar ah Muqdisho, laakiin ciidamada federaalka ma qaadaan dagaalka Garowe ama Kismayo, maadaama labaduba ay muujiyeen inay isdifaaci karaan. Gedo, halkaas oo hogaamiyeyaasha deegaanka ay diidan yihiin xukunka Kismayo, ciidamada federaalka iyo Jubaland wali waxay is wajahaan .
Sidoo kale, sida hore, hogaamiyeyaasha dalka ayaa is tartamaya cidda martigelin doonta wadahadalada, cidda dhex dhexaadin doonta iyo waxa dammaanad ah oo dhinac walba heli doono, dhammaan si loo xalliyo sida madaxweynaha xiga iyo Baarlamaanka loo dooran doono. Waxa aan midkoodna soo jeedinayo in la xalliyo waa cilladda maamulka ee mar walba Soomaaliya keenta dagaal iyo dib ugu noqoshada miiska gorgortanka: maxkamad Soomaaliyeed ma haysto awood, madax-bannaani iyo sharci aqoonsan si ay u xalliso khilaaf ku saabsan awoodda federaalka iyo in la hubiyo in go'aankeeda la fuliyo.
Isbeddelada awoodda Soomaaliya ayaa sidoo kale si tartiib tartiib ah u noqday kuwo khatar badan. Sanadkii 2012, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xafiiska la wareegay iyadoo rajada dhabta ah jirto.
Sanadkii 2017, rajadii ayaa hoos u dhacday, laakiin markii uu guuldareystay, wuxuu si nabad ah u wareejiyay awoodda. Sanadkii 2021, su'aashu waxay ka beddeshay cidda ku guuleysan doonta Villa Soomaaliya ilaa in la isweydiiyo in qofka deggan uu ka tagi doono, iyo kordhinta muddada oo xoogag iskhilaafsan ku dhufteen waddooyinka Muqdisho.
Xaaladihii hore, hogaamiyayaashu ugu dambeyntii waxay ku heshiin jireen cidda xukumi doonta laakiin marna ma aysan heshiin cidda xallin doonta khilaafaadkooda mustaqbalka, taasoo ka tagtay mid kasta oo cusub in lagu heshiiyo gorgortan sare. Maanta, su'aasha ah in qofka deggan Villa Soomaaliya uu ka tagi doono ayaa dib u soo laabatay, waxaana Soomaalida ay bilaabayaan inay shakiyaan in Villa ay si nabad ah isugu beddeli karto.
Isbeddelkaas waa in uu walaac geliyo qof kasta oo Soomaali ah, qabiilkood ama siyaasaddoodaba. Sanadkii 2021, hub ayaa la soo qaaday hal magaalo muddo todobaad ah.
Sanadkan, waxaa la toogtay meelo badan muddo bilo ah. Haddii shanta sano ee soo socota ay keenaan hoos u dhac sida shantii sano ee la soo dhaafay, qabiiladu waxay joojin karaan inay danaynayaan waxa hogaamiyayaasha Muqdisho ay ku heshiinayaan, waxaana heshiis kasta oo halkaas lagu saxiixo aan lagu hayn doonin meel kale.
Heshiis kale oo go'aamiya cidda xukumi doonta oo aan lahayn maxkamad si loo xalliyo khilaafaadka ayaa soo dhoweyn doonta maalintaas.
Si kastaba ha ahaatee, sanadkan sidoo kale wuxuu muujinayaa in maxkamad Soomaaliyeed ay go'aan ka gaari karto khilaaf doorasho iyo in go'aankeeda la ixtiraamo, ilaa iyo inta dowladda federaalka aysan ahayn mid guuldareysatay. 24-kii Agoosto, Maxkamadda Sare ayaa baabi'isay doorashooyinka baarlamaanka iyo golayaasha deegaanka ee Galmudug . Komishanka doorashooyinka ayaa aqbalay go'aanka, codbixiyayaashu waxay dib ugu laabteen sanduuqyada codbixinta 30-kii Sebtember, maxkamaddu waxay xaqiijisay natiijooyinka baarlamaanka iyo komishanka ayaa ku dhawaaqay guuleystayaasha.
4 November, iyadoo caqabad lagu hayo amarrada federaalka, Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xilka ka qaaday Guddoomiyaha Maxkamadda Sare Baashe Yuusuf Axmed. Maalintii xigtay, guddiga shan garsoore ah ayaa sheegay in isbeddelada dastuuriga ah ee 2026 aysan kordhin mudada Madaxweynaha iyo Baarlamaanka, xukuumadda ku xaddiday hawlaha daryeelka iyo amray in doorashooyin la qabto muddo sagaal iyo toban maalmood ah.
Maxkamaddu sidoo kale waxay ku dhawaaqday in xilka qaadista Baashe ay tahay mid aan ansax ahayn . Xukuumaddu waxay ka doodeysay awoodda Maxkamadda iyo qaab-dhismeedka guddiga, waxay diidday saameynta sharciga ee xukunka waxayna dhaarteen guddoomiyaha cusub.
Wadahadallada soo socda waa in ay go'aamiyaan sida Soomaaliya u dhisi doonto garsoor madax-bannaan oo khibrad leh: maxkamado awood u leh in ay ka soo horjeedaan dhinac kasta, oo ay ku jiraan xukuumadda federaalka, iyo in ay arkaan in xukunnadooda la ixtiraamo.
Markii Xukuumaddu Ixtiraamaysay Maxkamadaha
July 1964 , guddoomiyaha Xafiiska Dhexe ee Doorashada ayaa baabi'iyay doorashadii degmada Merca oo dhan sababtoo ah tirada codadka ayaa la beddelay hal xarun codbixin. Maxkamadda Sare ayaa sheegtay in uu ka gudbay awooddiisa. Sharcigu wuxuu u oggolaanayay in uu ka jaro 300 cod oo aan ansax ahayn oo dib u qaybiya kuraasta tirada saxda ah. Halkii uu ka tuuri lahaa 20,031 cod oo aan la muran gelin. Maxkamaddu waxay siisay laba maalmood si uu u saxo tirada. Wuxuu u hoggaansamay.
Sanadkii hore, wasaaradda gudaha ayaa burburisay golihii la doortay ee Muqdisho maalintii ugu horreysay ee ay kulmeen, iyadoo tixraacaysa diiwaanka golihii hore ee uu hogaaminayay isla duqaas. Maxkamadda Sare ayaa sheegtay in sharcigu uu u baahan yahay caddeyn muujinaysa in goluhu aanu qaban karin hawlihiisa, golahanina weli fursad ma helin.
Maxkamaddu waxay baabi'isay farriinta, waxaana wasiirku dib u soo celiyay golaha. Sharciga garsoorka ee 1962 wuxuu xidhay dowladda inay u hoggaansanto waqtiga ay maxkamaddu dejiso waxayna ka codsatay maxkamadda, codsi ka yimid dhinac, inay fuliso go'aankeeda.
Merca iyo Muqdisho waxay na xasuusinayaan in sharciga la ixtiraamay.
Dowladdii Koowaad waxay dammaanad qaadday madaxbannaanida garsoorka, iyadoo, sidii tallaabo ku meel gaar ah, oggolaatay in garsoorayaal ajnabi ah ay shaqeeyaan. Giuseppe Papale iyo Aldo Peronacci ayaa madax ka ahaa Maxkamadda Sare sanadihii hore ka hor inta aan Abdurahman Sheikh Ali loo magacaabin madaxweynaha 1968. Kadib afgembigii 1969, milatariga ayaa hakiyay Maxkamadda Sare, waxaana, Janaayo 1970, la sameeyay Maxkamad Amniga Qaranka .
Dastuurka Federaalka Kumeelgaarka 2004 wuxuu soo celiyay dammaanad rasmi ah oo madax-bannaanida ah wuxuuna siiyay Maxkamadda Sare awoodda khilaafaadka hoos yimaada Dastuurka. Dastuurka Kumeelgaarka 2012 wuxuu dejiyay Guddiga Adeegyada Garsoorka iyo Maxkamadda Dastuuriga ah, waxaana Baarlamaanka ansixiyay sharciyadooda sanadihii 2014 iyo 2016.
Maxkamadda Dastuuriga ah waligeed ma fadhin. Sanadkii 2015, Xasan Sheekh wuxuu burburiyay guddiga uu ka dhaxlay dowladda kumeelgaarka ah, isagoo sheegay in magacaabistiisu ay ka hor imaaneyso Dastuurka Kumeelgaarka, kadibna wuxuu ku guuldareystay inuu helo beddel Baarlamaanka.
Guddigu wuxuu ahaa mid banaan ilaa Farmaajo uu buuxiyay todobo ka mid ah sagaalkiisii meelood iyadoo la raacayo farmaan bishii Diseembar 2020, iyo sanadkii 2022 Xasan Sheekh sidoo kale wuu burburiyay midkaas , isagoo tilmaamay cillado ku saabsan sida loo aasaasay. Bishii Luulyo 2026, golihiisa wasiirrada, oo waqtigoodu dhammaaday sida ku xusan Maxkamadda Sare, waxay ansixiyeen afar musharax oo loogu talagalay Golaha Garsoorka Sare cusub, kaas oo weligiis la aasaasi doono .
Kaddibkiisa wuxuu yeelan doonaa sababahaas oo kale si uu u burburiyo.
14 Sano oo Heshiisyo ah oo aan Garsoor lahayn
Heshiis kasta oo doorasho tan iyo 2012 ayaa go'aamiyay sida hoggaamiyeyaasha loo doorto iyo in khilaafaadka la xiriira dowladaha ay u daayaan hoggaamiyeyaasha laftooda, iyada oo aan waxba lagu qasbin in ay raacaan go'aannada maxkamadda. Markii Maxkamadda Sare ay amartay doorashooyin cusub oo loogu talagalay siddeed kursi sanadkii 2017, Guriga ayaa haystay xubnaha fadhiya , iyagoo tixraacaya heshiiska siyaasadeed ee doorashadooda.
Markii Guriga kordhiyay muddada dowladda sanadkii 2021 , xoogag is khilaafsan ayaa ku dagaallamay Muqdisho ilaa ay is beddeshay todobaad kadib. Sharciga doorashooyinka 2024 ayaa maxkamadda siiyay door ka ciyaarista khilaafaadka doorashada, waxaana Galmudug muujinaysaa in doorashadan ay shaqayn karto.
Dastuurka 2026 ayaa si macquul ah u sameeyay Maxkamadda Sare inay noqoto maxkamadda dastuuriga ah ee ku meel gaarka ah, talaabo uu qoraalka 2012 sidoo kale lahaa in la qaado, maadaama Maxkamadda Dastuuriga ah ee la codsaday aan la dhisin. In Maxkamad Sare oo madaxweynaha uu dhawaan ka saaray xilka ay weli tahay in ay buuxiso farqigaas qudheeda kadib qudheeda afar iyo toban sano ayaa muujinaysa sida ay dowladaha federaalka u yar yihiin waxqabadkooda.
Iyadoo rasaas la ridayo Baidoa, Beledweyne iyo Muqdisho iyo go'aanka Maxkamadda Sare la diiday, wadahadalada la soo bandhigay waxay ku saabsan yihiin doorashada iyo qoraalka dastuuriga ah ee muranka dhaliyay, ma ahan dhisidda maxkamadaha iyo hay'adaha ka dhigi lahaa madax-bannaan. Madaxweynaha ayaa shir ka召ay Villa Soomaaliya 14 ilaa 18 Nofeembar.
Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, oo ay ku jiraan hoggaamiyeyaasha Puntland iyo Jubaland, way diideen inay ka qayb galaan waxayna ka codsadeen dhexdhexaadiyeyaasha Mareykanka, Ingiriiska, Yurub iyo Turkiga inay shirarka qabtaan halkood, iyadoo la siinayo dammaanad in heshiis kasta la ixtiraami doono. Markii shirka uu ku guuldareystay inuu isugu yimaado, Madaxweynaha bixiyay inuu la kulmo Golaha meel ay doortaan .
Labada dhinac midna ma soo jeedin dhisidda maxkamadaha xukumi doona khilaafkooda. Golaha waxay tixraacayaan go'aanka Maxkamadda Sare si ay u diidaan in Madaxweynaha wali si sharci ah xafiiska u hayo, laakiin ma awoodi karaan inay ku tiirsadaan Maxkamadda marka Maxkamaddu go'aankeeda qaadato oo ay ka tagaan dhisidda maxkamadaha miiska wadahadalka.
Mucaaradku waa inay ka jawaabaan su'aal fudud: ma doonayaan hoggaamiyayaashu Soomaaliya ay maamulaan, mise mid ku nool sharciyo ilaalinaya dhammaan, oo ay ku jiraan kuwa ka baxsan awoodda? Haddii ay sidaas tahay, waa inay ka dhigaan garsoor madax-bannaan shuruudda heshiiska xiga.
Waxay daawanayeen madaxweyne ka saaray Guddoomiyaha Maxkamadda Sare iyadoo kiiska ka dhanka ah dowladdiisa uu weli socdo, guulaysiga madaxweynaha ma ilaalin doonto iyaga madaxweynaha xiga ee isla wax sameeya. Dhexdhexaadiyeyaasha shisheeye waxay xaqiijin karaan heshiiska xiga, laakiin way ka tagi doonaan.
Soomaaliya waxay u baahan tahay maxkamado joogto ah oo xukuma qof kasta oo haysta awoodda. Haddii wadahadaladu hawshan dib u dhigaan, natiijada khilaafsan ee xigta waxay dib ugu soo celin kartaa dhinacyada hubkooda.
Somalida caadiga ah ayaa sidoo kale bixiya kharashka maxkamadda maqan. Sanadka 2025, in ka badan 63,000 qof oo ku sugan Muqdisho ayaa laga eryay dhul ay dowladdu sheegato, iyo mudaharaadyada ka dhanka ah eryidda ee Banadir ayaa ka kordhay 8 ilaa 78 hal sano gudaheed.
8-dii Nofembar, booliiska oo fulinaya burburinta Daynile ayaa dilay seddex mudaharaadayaal ah , waxaana dadka hubeysan ee deggan ay ku weerareen. Qoyska wajahaya burburin wuxuu u baahan yahay garsoore awood u leh inuu dhageysto kiiskooda ka hor inta aan gurigu dhicin.
Iyadoo aan garsoorahaas jirin, habka kaliya ee lagu joojin karo bulldozer-ka waa in la istaago hortiisa. Maxkamadda maqan sidoo kale waxay al-Shabaab ka dhigeysaa mid shaqeysa.
Halka dowladdu aysan bixin garsoore, al-Shabaab waxay bixisaa maxkamadohooda. Sanadka 2022 Wasiirka Arrimaha Gudaha ayaa qiray in Somalida ay isticmaalaan maxkamadahooda sababtoo ah go'aannada dowladdu ma la dhaqan geliyo.
Burburin kasta oo aan dhageysi lahayn waxay u diraysaa qoys kale jidkooda.
Heshiiska Xiga Waa Inuu Dhisaa Garsoor
Kenya mar waxay wajahday doorashada Soomaaliya waxayna go'aan ka gaartay mid ka soo horjeeda. Kadib rabshadihii ka dhashay doorashadii 2007, hogaamiyayaasha Kenya ma aysan joogsanin inay isku raacaan sida doorashada xigta loo qaban doono.
Halkii, waxay u isticmaaleen heshiiska dib u dhiska maxkamadaha. Dastuurka 2010 wuxuu dib u dhisay Guddiga Adeegga Garsoorka, wuxuuna garsoorka siiyay sanduuq u gaar ah wuxuuna ka dalbaday in dhammaan garsoorayaasha iyo maxkamad-yaasha shaqeeya la baaro.
Kadib maxkamaduhu waxay wajahday imtixaanka ay Soomaaliya had iyo jeer ku guuldareysatay. Sanadkii 2017, Maxkamadda Sare waxay baabi'isay doorashadii madaxweynaha ee fadhiyay .
Garsoorayaashu waxay ku jireen weerar xooggan oo ka yimid kooxda madaxweynaha, waxaana mucaaradka ka booday dib u doorashada, laakiin dib u doorashadu waa la qabtay. Sanadkii 2022, Raila Odinga ayaa mar kale ka hor yimid natiijada madaxweynaha, wuu ku guuldareystay, wuxuuna yidhi wuxuu ixtiraamayaa go'aanka isagoo ka soo horjeeda .
Laba doorasho oo ka dhacay, Kenyans waxay barteen in maxkamad ay ka soo horjeedi karto madaxweynaha oo la ixtiraamo, iyo in guuldarada maxkamadda ay ka kharash yar tahay dagaalka waddooyinka.
Koonfur Afrika waxay la kulantay kalsooni darro xannibta Soomaaliya, waxayna ka jawaabtay maxkamad. Markii midab-kala-sooca la joojiyay, dowladda ka tagaysa iyo ANC labaduba waxay ka baqayeen in midkoodna uu qoro dastuurka ugu dambeeya si uu u waafaqsanaado danahiisa.
Sidaas darteed, waxay ku heshiiyeen afartan iyo afar mabda'a dastuurka ku meel gaarka ah ee 1993 waxayna dhigeen Maxkamadda Dastuuriga ah si ay u xukunto haddii qoraalka ugu dambeeya uu ixtiraamayo. Markii Maxkamaddu diidday inay shahaado siiso qoraalkii ugu horreeyay , goluhu ma aysan ka saarin garsoorayaasha ama ma aysan shaacin in go'aanka uu yahay mid baalmarsan.
Waxay dib u qorteen dastuurka. Soomaaliya waxay qaadatay wax ka beddelkeeda 2026 iyada oo aan Maxkamad Dastuuriga ah oo dib u eegis ku sameysa jirin, taasoo ka tagtay xaaladda Dastuurka laftiisa muran.
Caqabadda ku saabsan sida loo qaatey waxay ku dhammaatay taagan, sidaas darteed ansaxnimadooda weli ma la tijaabin. Ciraaq iyo Lubnaan waxay na xasuusinayaan waddada kale: halkaas oo xeerarka loogu talagalay magacaabista garsoorayaasha la dhaafay, maxkamadahooda ugu sarreeya ayaa hakad galay siyaasadda ay ahayd in ay xukunto.
Maxay madaxda Soomaaliya marna miiska ugu soo saarin maxkamadaha? Dalalka kale, siyaasiyiinta laga yaabo inay waayaan xilka waxay dhisaan maxkamado si ay u ilaashadaan fursadooda inay ku soo laabtaan.
Soomaaliya, waayida xilka marna ma ahan in la waayo ciyaarta. Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu waayay 2017 wuxuuna ku soo laabtay 2022.
Laba madaxweynayaal hore, Sheekh Sharif Axmed iyo Maxamed Cabdullahi Farmaajo, ayaa lagu casuumay wada hadallada soo socda. Hogaamiyaha ka tagaya Villa Soomaaliya wuxuu haystaa taageeradiisa, taageerada qabiilka iyo xiriiradiisa, kuwaas oo u iibiya kursi wareegga xiga.
Maxkamad xukunta qof kasta oo haysta awoodda waxay ka dhigi lahayd kursigaas mid qiimo yar. Markii Sheekh Sharif Axmed uu u jeestay maxkamad bishan Oktoobar, dowladda waxay ka saartay Guddoomiyaha Maxkamadda Maanta ka hor xukunka.
Haddii madaxdu aysan maxkamadaha miiska u saarin, kuwa bixiya kharashka maqnaanshahooda waa inay halkaas keenaan: qoysaska ku nool Muqdisho, laga bilaabo Daynile iyo Kahda ilaa Hodan iyo Wabari, guryahooda oo burburay iyada oo aan la maqal; dadka Baidoa, Beledweyne iyo Beled Hawo, magaalooyinkooda oo ay ku dagaallameen ciidamada federaalka; baararka, culimada diinta, ganacsatada iyo wada-hawlgalayaasha maalgelinaya dowladnimada. Waa inay sii wadaan cadaadiska ilaa ka tagista maxkamadaha ay madaxda ka kharash badan tahay marka loo eego in la geliyo.
Waxa ay Soomaalida ka dalbanayaan heshiiska xiga waa mid fudud in la sheego: garsoor madax-bannaan oo karti leh oo go'aamin kara khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowladaha hoose, khilaafaadka doorashadana ku jirto, isla markaana arki kara in go'aamadiisa la fuliyo. Madax-bannaan waxay ka dhigan tahay in madaxweyne aan awoodin inuu xukumo garsoore amar ku bixiyo, inuu isagu doorto dhammaan garsoorayaasha ama uu jaro lacagta maxkamadaha si uu u ciqaabo go'aan.
Waxay ka dhigan tahay in marka maxkamaddu ka soo horjeedo dowladda, go'aanka la fuliyo: guddiga doorashadu wuxuu qabtaa dib-u-doorasho, Baarlamaanka wuxuu ka tagaa kursiga khilaafku ka jiro banaan, ciidamada amniga waxayna ilaaliyaan codka. Karti leh waxay ka dhigan tahay garsoorayaal yaqaan sharciga, miisaama caddeymaha, bixiya sababaha qoraal ah iyo go'aamiya waqtigooda, oo si furan loogu doorto kartidooda halkii lagu salayn lahaa qabiil.
Hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed ayaa horey u ballanqaaday maxkamadaha noocan ah. Si loo sameeyo garsoor madax-bannaan, Dastuurka 2012 wuxuu u baahan yahay in Baarlamaanka Federaalka uu sameeyo Guddiga Adeegga Garsoorka madax-bannaan, kaas oo magacaabi lahaa oo anshax mari lahaa garsoorayaasha iyada oo aan loo eegin fulinta, 30 maalmood gudahood ka dib markii la sameeyo Golaha Wasiirada, iyo Maxkamadda Dastuuriga ah, taas oo xallin lahayd khilaafaadka dastuuriga ah, oo ay ku jiraan kuwa u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowladaha hoose, 60 maalmood gudahood.
Labada waqtiga kama dambeysta ah ayaa ka dhacay xukuumaddii ugu horreysay ee Xasan Sheekh Maxamuud, waxna ma jirin oo qofna ku qasbay inuu wax qabto markii ay dhaceen. Sannadkii 2018, wasiirrada cadaaladda ee federaalka iyo dowladaha hoose ayaa ka sii gudbay heshiiska Jowhar .
Waxay ku dhawaaqeen in garsoorku madax-bannaan yahay fulinta iyo sharci-dejinta labadaba maamulka iyo miisaaniyadda, waxayna ku heshiiyeen Maxkamad Dastuuriga ah iyo guddiga garsoorka si ay u magacaabaan oo u anshax mariyaan garsoorayaasha. Laakiin ma aysan dejin waqtiga kama dambeysta ah waxayna dhamaan talaabooyinka sugiyeen ilaa heshiiska lagu qoro Dastuur dib loo eegay.
Siddeed sano ka dib, qoraalka 2026 ayaa qabtay asalka heshiiska, laakiin inta badan dalka ayaa khilaafsan qoraalka laftiisa.
Heshiiska xiga waa in uu ka fogaadaa labadan qalad. Si ka duwan waqtigii 2012, jadwalkiisu ma noqon doono mid ku xiran wanaagga dadka uu quseeyo.
Si ka duwan Jowhar, ma sugi doono khilaafka dastuuriga. Maadaama qoraallada 2012 iyo 2026 ay bixiyaan hay'ado kala duwan oo xukuma garsoorayaasha, dhinacyadu waa in ay ku heshiiyaan hay'addaas iyaga oo aan sugin in la ogaado qoraalka guuleysta.
Iyo si ka duwan labadaba, dib-u-dhaca waa in uu ku khasaaraa qofka haysta awoodda halkii uu ka abaalmarin lahaa. Sida loo gaaro taas waa in ay go'aamiyaan wada-hadalayaasha, mana jirto hab sahlan oo lagu qasbo.
Soomaaliya ma leedahay awood ka sarreysa hogaamiyeyaasha si ay u qasbaan inay ilaashadaan ballanqaadkooda; haddii ay lahayd mid, maqaalkaan ma noqon lahaa mid loo baahdo. Laakiin heshiis u oggolaanaya fulinta wanaagga qofka xilka haya ayaa guuldareysan doona ka hor intaan la saxiixin.
Ilaa Maxkamadda Dastuuriga ah ay fadhido, dhinac kasta waa in uu ku waajibaa inuu u hogaansamo Maxkamadda Sare doorkeeda ku meel gaarka ah.
Waxba kama sahlan tahay tan. Soomaaliya waa in ay dhistaa maxkamadahaan iyadoo rasaastu ay toosan tahay, iyadoo 4.5 iyo musuqmaasuq ay weli qaabeeyaan magacaabista kasta, iyo iyadoo hogaamiyeyaasha ay tahay in ay ku heshiiyaan ay haystaan sababo badan oo aanay u heshiiyeen.
Laakiin beddelka ma aha xaalad ammaan badan. Isbeddel kasta tan iyo 2012 wuxuu ka khatar badan yahay kii hore, waxaana burburka xiga ka imaan doona dal horey u dagaallamaya gobollo badan.
Soomaaliya waxay aragtay halka waddankan uu ku dhammaado. Sanadkii 1990, khilaafaad aan hay'ad wax ka xallin karin ayaa loo daayay qabiilo iyo maleeshiyo, waxaana dowladdu burburtay dhowr kadib.
Joogitaanka waddada hadda jirta waxay halis gelinaysaa in Soomaaliya dib loogu celiyo halkaas, ama in dalka si joogto ah loo kala jaro.
Sanadkii 1964, maxkamadda sare ee Merca waxay siisay sarkaalka doorashada laba maalmood si uu u saxo tirintii, wuxuuna sameeyay. Sanadkan Galmudug, maxkamaddu waxay baabi'isay doorashooyinka gobolka, codbixiyayaashu waxay dib ugu laabteen sanduuqyada codbixinta, natiijada cusubna waxay dhaqan gashay.
Labadii jeerba, dhinaca maxkamaddu ka soo horjeeday ayaa u hoggaansamay. Wadahadallada soo socda waa in ay ka dhigaan xeer, xitaa marka dowladda federaalku tahay tan guuldareysata.
Kahor inta aysan hogaamiyeyaasha Soomaaliya go'aansan cidda martigelin doonta wadahadallada iyo cidda dhex-dhexaadin doonta, waa in ay go'aamiyaan ujeedada wadahadallada: ma ahan oo kaliya sida codbixinta xigta loo qaban doono, laakiin maxkamadda dhegeysan doonta khilaafaadka ku saabsan, sida maxkamaddaas loo dhisi doono iyo waxa mid walba oo ka mid ah ay tahay inay sameeyaan marka ay ka soo horjeeddo.
Waxaan aaminsanahay in Soomaali badan ay wadaagaan yoolka ah in la helo cadaalad hufan oo madax-bannaan, xitaa haddii ay dhisi lahaayeen maxkamadahaan si ka duwan sida aan anigu u dhisi lahaa. Taasi waa sida ay tahay. Waxa muhiimka ah waa natiijada: kahor dhammaadka muddada xukuumadda xigta, Soomaaliya waa in ay leedahay maxkamado awood u leh inay xalliyaan khilaafaadka ku saabsan awoodda federaalka, doorashooyinka oo ay ku jiraan, iyo in la arko in go'aamadooda la ixtiraamo. Hogaamiyeyaashu waxay dooran karaan waddada. Ma haystaan awood ay ku doortaan waddo aan jirin.
Bashir M. Sheikh-Ali
Email: [email protected]
————-
Qoraha waa qareen Soomaali-Ameerikaan ah oo ku sugan Nairobi. Aragtida lagu muujiyay falanqayntan waa tan isaga oo aanay ka tarjumaynin tan urur kasta oo uu la xiriiri karo. Waxaa lagu gaari karaa
——————
Ilaha
Haji N. A. Noor Muhammad, “Dib-u-eegista Garsoorka Hawlaha Maamulka ee Jamhuuriyadda Soomaaliya,” Journal of African Law 10(1), 1966, kiiska Merca ee 9 Luulyo 1964; iyo “Xukunka Sharciga ee Soomaaliya,” Journal of the International Commission of Jurists V(2), 1964, kiiska golaha Muqdisho ee 7 Maarso 1964.
Qaraarka Sharciyeed No. 3 ee 12 Juun 1962, Ururka Garsoorka, far. 10(4) iyo 35, Bollettino Ufficiale della Repubblica Somala, Suppl. No. 6 ilaa No. 6, 30 Juun 1962.
Warqadda rasmiga ah ee Soomaaliya, magacaabista Maxkamadda Sare ee 1960, 1965 iyo 1968; Sharciga No. 3 ee 10 Janaayo 1970 oo aas-aasaya Maxkamadda Amniga Qaranka.
Anshaxa Kumeelgaarka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, 2012, far. 109A–109C iyo 111A, iyo waqtiga loogu talagalay aas-aaska Guddiga Adeegga Garsoorka iyo Maxkamadda Dastuuriga ah far. 135(2).
Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, 2026 (Sharciga No. 51), far. 131, 135, 138, 145 iyo 191.
Heshiiska Siyaasadeed ee ku saabsan Qaabka Cadaaladda iyo Sixitaanka Soomaaliya, Jowhar, 23–24 Janaayo 2018, qaybo 5, 8(1) iyo 10.
Caasimada Online, “Villa Soomaaliya: Guddiga waxay ahaayeen caqabad,” 21 Maarso 2015, isagoo soo xiganaya la-taliyaha sharci ee madaxweynaha Cumar Maxamed Cabdulle oo ku saabsan burburinta Guddiga Adeegga Garsoorka, https://www.caasimada.net/villa-somalia-guddiga-waxay-ahaayeen-caqabad/ .
Faahfaahin iyo waxa aan weli caddayn
Akhris kooban
Macnaha qormada
Maxaa dhacay
- Somaliya waxay ku jirtaa sanad isbeddel ah iyadoo khilaafyo socda ay ka jiraan gobollo kala duwan, oo ay ku jiraan Baidoa iyo Beledweyne. Maxkamadda Sare ayaa baabi'isay doorashadii baarlamaanka iyo golayaasha deegaanka ee Galmudug 24-kii Agoosto waxayna amartay in doorashooyin la qabto muddo sagaal iyo soddon maalmood ah ka dib markii ay shaacisay in xilka qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Baashe Yusuf Ahmed ay tahay mid aan jirin.
Qodobada muhiimka ah
- Somaliya waxay ku jirtaa sanad isbeddel ah iyadoo khilaafyo socda ay ka jiraan gobollo kala duwan.
- 24-kii Agoosto, Maxkamadda Sare ayaa baabi'isay doorashadii baarlamaanka iyo golayaasha deegaanka ee Galmudug.
- Maxkamadda Sare ayaa amartay in doorashooyin la qabto muddo sagaal iyo soddon maalmood ah ka dib markii ay shaacisay in xilka qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Baashe Yusuf Ahmed ay tahay mid aan jirin.
Xaddidaadda isha
- Maqaalku ma bixinayo xaqiijin madax-bannaan oo ku saabsan eedeymaha la soo bandhigay.
- Ma jiraan wax jawaab ah oo ka timid dowladda federaalka ee ku saabsan go'aannada Maxkamadda Sare.
- Maqaalku wuxuu si weyn ugu tiirsan yahay aragtida qoraaga iyada oo aan la helin xaqiijin dibadda ah.
Gunaanadka akhristaha
Mustaqbalka siyaasadeed ee Soomaaliya wuxuu ku xiran yahay dhisidda garsoor madax-bannaan oo awood u leh in ay fuliso go'aamadeeda.
Waxa weli aan caddayn
- Maxay yihiin tallaabooyinka la qaadi doono si loo hubiyo madaxbannaanida garsoorka Soomaaliya?
- Sidee khilaafaadka socda u saameyn doonaan doorashooyinka soo socda?
- Maxay yihiin dammaanad qaadyada la dhisi karo si loo hubiyo in la raaco go'aannada maxkamadda?
Sababta ay muhiim u tahay
Maqaalku wuxuu muujinayaa baahida weyn ee loo qabo garsoor madax-bannaan oo ka jira Soomaaliya si loo xalliyo khilaafaadka loona ilaaliyo xasilloonida inta lagu jiro habka doorashada.
Warka Warkasta kala soco WhatsApp
Raac kanaalkayaga si aad ula socoto wararka cusub.
Raac kanaalka →Sababta sheekadan loo muujiyey
Tani waa warbixin hal il ka timid oo ku jirta shabakadda Warka la socdo. Xiriirka isha asalka ah wuu muuqdaa si aad u akhrido macnaha buuxa ee daabacaha.
- Tirada ilaha
- 1
- Ilaha la adeegsaday
- Wardheer News
- Isku dhafka luqadaha
- English
- Xaaladda turjumaadda
- Turjumaad kaydsan ayaa luqaddan u diyaar ah
- Soo koobid AI
- AI looma isticmaalin qaybta kalsoonida ee sheekadan
Calaamadaha la adeegsaday: somalia · politics · politics · somalia · table
Sii akhri
- GCC waxay taageertaa UAE, waxayna diidday eedeymaha Soomaaliya ee faragelinta
Hiiraan Online
- Maxkamadda EACJ ayaa ku dhex jirta khilaafka dastuuriga ee Soomaaliya ee ku saabsan kordhinta muddada madaxweynaha
Somali Guardian
- Lix Garsoorayaal oo ka tirsan Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ayaa dacwad u gudbiyay Maxkamadda Caalamiga ah ee Bariga Afrika
Somali Dispatch