Somaliya iyo ‘Bilateralisation’-ka Dagaalka Ka Dhanka ah Al-Shabaab iyo ISIS

Ololaha Soomaaliya ee ka dhanka ah Al-Shabaab ayaa si kordhaysa loogu gartaa dejinta ciidamo laba dhinac ah, hawlgallada dhulka ee hogaaminaya Soomaalida iyo taageerada milatari ee dibadda. Qaabkan wuxuu bixiyaa faa'iidooyin istiraatiijiyadeed, laakiin su'aalo ayaa ka taagan isku xirka, joogteynta iyo doorka mustaqbalka ee hawlgalka Midowga Afrika.

Hawlgalladii ugu dambeeyay ee ka dhacay Shabeellaha Hoose ee Soomaaliya, oo ay wehelinayaan xawaare kordhay oo duqeymo ah oo ay fuliyeen Maraykanka, ayaa muujinaya muhiimadda sii kordheysa ee heshiisyada milatari ee laba dhinac ah oo ay wehelinayaan Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM).

Bishii Maarso 2026, ciidamada Qaranka Soomaaliyeed, oo ay taageerayaan qaybta Uganda ee AUSSOM iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah, ayaa ku dhawaaqay in dib loo qabsaday Mubarak iyo Daarusalaam ee Shabeellaha Hoose. Hawlgalladii xigay ee bishii Abriil ayaa bartilmaameedsaday meelo kale oo ay ku sugan yihiin maleeshiyo, iyadoo AUSSOM ay soo sheegtay in hawada la daboolay iyo hawlgal dhul ah oo la isku duway. Hawlgalladani waxay muujinayaan muhiimadda sii socota ee iskaashiga u dhexeeya ciidamada Soomaaliyeed, qaybaha AU iyo la-hawlgalayaasha dibadda.

Maraykanka ayaa sii waday ololaha duqeymaha ka dhanka ah argagixisada. 17-kii Oktoobar, US Africa Command (AFRICOM) ayaa xaqiijisay duqeyn lagu beegsanayo Al-Shabaab agagaarka Garoonka Diyaaradaha Dhooble ee koonfurta Soomaaliya. Diyaarinta AFRICOM ee la daabacay ayaa diiwaangelisay 88 duqeyn oo ka dhacay Soomaaliya intii lagu jiray 2026 waqtiga qoraalka, iyadoo lagu beegsanayo Al-Shabaab iyo ISIS-Soomaaliya. Tani waxay muujinaysaa baaxadda ka qaybgalka Maraykanka, in kastoo aysan caddeyn in hantida hawada ee Maraykanka ay taageertay hawlgallada dhulka ee guuleystay.

Turkiga ayaa sidoo kale ballaariyay hawlgalka milatari ee Soomaaliya iyada oo loo marayo tababarka, iskaashiga difaaca iyo dejinta diyaaradaha dagaalka F-16, oo si dadweyne loo muujiyay Abriil 2026. Si kastaba ha ahaatee, joogitaankooda ma xaqiijinayo in diyaaradaha dagaalka Turkiga ay taageereen hawlgallada gaarka ah ee Gobolka Shabeellaha Hoose.

Dejinta ciidammada labada dhinac waxay ka tarjumaysaa horumar kale oo muhiim ah. Sida laga soo xigtay The EastAfrican, Uganda waxaa lagu qiyaasay inay leedahay inta u dhaxaysa 4,000 iyo 6,000 oo askar ah oo lagu dejiyay heshiisyo labada dhinac ah, marka lagu daro qaybta AUSSOM ee loo qoondeeyay oo ah qiyaastii 4,500. Itoobiya sidoo kale waxaa la sheegay inay leedahay ku dhawaad 5,000 oo askar ah oo labada dhinac ah oo ku sugan Soomaaliya, iyadoo ay wehelinayso 2,500 oo askar ah oo ay AU u qoondeysay. Tiradani waa qiyaasyo halkii ay ka ahaan lahaayeen tirooyin si madax-bannaan loo xaqiijiyay.

Farqigaasi waa muhiim. AUSSOM waxay bixisaa qaab-dhismeed badan oo lagu taageerayo xasilloonida iyo ciidamada ammaanka Soomaaliya. Dejinta labada dhinac waxay ka shaqeeyaan iyada oo loo marayo heshiisyo qaran oo lala leeyahay dowladda Soomaaliya. In kasta oo ay ka caawin karaan hawlgalka AU, xiriirka amarka, mudnaanta hawlgallada iyo heshiisyada taageerada ma aha inay si isdaba-joog ah u ekaadaan.

Qaabkan soo ifbaxaya waxaa lagu tilmaamay ‘bilateralisation’ dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab. Waxay muujinaysaa isbeddel ku wajahan dejinta ciidammada qaran iyo caawinaad milatari toos ah oo ka shaqeyneysa qaab-dhismeedka rasmiga ah ee AU.

Ka qaybgalka caalamiga ah wuxuu ka baxsan yahay taageerada milatari ee dhaqameed. Sawirrada ay soo xigatay The EastAfrican ka dib howlgalada ka dhacay Lower Shabelle ayaa muujinaya ciidamo Soomaali ah iyo kuwo Ugaandhees ah oo la socdo shaqaale ka socda Bancroft Global Development, oo ah qandaraasle ka qayb qaata tababarka iyo hagidda ciidanka Soomaaliyeed. Joogitaankooda waxay muujinaysaa dhowrka taageero khaas ah ee howlgalada hore, in kastoo aysan dejin doorka dagaal.

Faa'iidooyinka hawlgalka ee qaabkan waa kuwo muuqda. Ciidamada labada dhinac waxay ka caawin karaan shaqaalaha la heli karo, halka taageerada hawada ay carqaladeyn karto meelaha ay ku sugan yihiin maleeshiyada iyo abuurista fursado ay ciidanka dhulka ah ku horumarin karaan. Sirdoonka, tababarka iyo saadka ayaa sidoo kale kor u qaadi kara waxtarka hawlgalka. Guulaha dhawaanahan waxay soo jeedinayaan in qaybahan ay si isdaba joog ah u xoojin karaan marka si hufan loo isku duwo.

Si kastaba ha ahaatee, xiriirka saxda ah ee u dhexeeya hawlgallada labada dhinac, duqeymaha Mareykanka iyo hawlgalka milatari ee Turkiga wuxuu u baahan yahay caddeyn dheeraad ah. Joogitaanka dhowr lammaane caalami ah ma dejinayo qaab maamul wadajir ah, sidoo kale waqtiga duqeymaha hawada iyo horumarka dhulka ma caddeynayo sabab toos ah.

Waxaa sidoo kale jira khataro istiraatiijiyadeed. Ku tiirsanaanta awoodda hawada ee dibadda iyo ciidamo shisheeye waxay keeni kartaa guulo istiraatiijiyadeed iyada oo aan la gaadhin amni waara. Haynta dhulka la soo celiyay waxay u baahan tahay waddooyin sahay ammaan ah, ciidamo Soomaali ah oo awood leh, maamul maxalli ah oo shaqeynaya iyo kalsoonida dadweynaha oo ku filan si looga hortago maleeshiyada inay dib u soo laabtaan.