Soo noqoshada 40% Dakhliga Canshuuraha Soomaaliya ayaa su'aalo ka keenay Maaliyadda Dowladda

MOGADISHU (WDN) — Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa wajahaysa cadaadis dhaqaale oo sii kordhaya ka dib markii Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud uu shaaciyay in dakhliga ka yimaada caasimadaha uu hoos u dhacay qiyaastii 40 boqolkiiba , taasoo muujinaysa nuglaanta maaliyadda dalka ee ku xiran carqaladaha ganacsiga badda ee gobolka.

Madaxweynaha ayaa hoosta ka xariiqay in hoos u dhacaasi uu sababay carqaladaha ka jira Badda Hormuz, oo ah marin muhiim ah oo ganacsi caalami ah, kuwaas oo saameeyay ganacsiga iyo kordhiyay kharashka alaabada la soo dhoofsado. Wuxuu ka digay in ku tiirsanaanta culus ee Soomaaliya ay ku leedahay alaabada laga soo dhoofsado Bariga Dhexe ay ka dhigtay dalka mid si gaar ah u nugul xasilooni darro ku timaadda waddooyinka ganacsiga badda ee waaweyn.

Shaacintaasi waxay muhiimad gaar ah leedahay maadaama canshuuraha laga qaado dekedaha iyo meelaha kale ee gelitaanka ay matalaan isha muhiimka ah ee dakhliga dowladda gudaha. Hoos u dhac weyn oo ku yimaada dakhliga canshuuraha ayaa si toos ah u xaddidi kara awoodda dowladda ee maalgelinta adeegyada dadweynaha, barnaamijyada dhaqaale iyo kharashaadka kale ee soo noqnoqda.

Madaxweynaha ma uusan cayimin muddada lagu qiyaasay 40 boqolkiiba ama ma uusan bixin tirooyin faahfaahsan oo isbarbardhigaya ururinta canshuuraha ka hor iyo ka dib hoos u dhaca. Si kastaba ha ahaatee, xogta dowladda ee hore ayaa muujisay in mugga alaabada soo gashay Soomaaliya uu sidoo kale hoos u dhacay qiyaastii 40 boqolkiiba intii lagu jiray carqaladda badda, in kastoo labada tiro ay cabbiraan waxyaabo kala duwan.

Shock Dhaqaale oo Ka Baxsan Dekedaha

Saameynta waxay ka baxsan tahay akoonnada dowladda. Soomaaliya waxay si weyn ugu tiirsan tahay cuntada, shidaalka, daawooyinka iyo alaabada kale ee muhiimka ah ee la soo dhoofsado. Qasaarooyinka waddooyinka maraakiibta ayaa sidaas darteed saameyn kara labadaba tirada iyo qiimaha alaabada soo galaya dalka.

Madaxweynaha Xasan Sheekh ayaa sheegay in krisiga badda uu ka qayb qaatay kororka qiimaha cuntada iyo shidaalka, sicir-bararka, kharashyada gaadiidka iyo caymiska. Qiimeynadii hore ee dowladda ayaa sidoo kale soo sheegay koror weyn oo ku yimid kharashyada cuntada iyo daryeelka caafimaadka iyadoo la wajahayo qasaaraha.

Si dhaqaalaha uusan u dhibtoon, oo horeyba u la daalaa dhacaya dakhliga gudaha oo xadidan, abaaraha iyo cadaadiska bini'aadantinimo, isku dhafka hoos u dhaca dakhliga kastamka iyo kororka kharashyada soo dejinta ayaa soo bandhigaya caqabadda maaliyadeed ee aad u adag.

Dowladdu si wax ku ool ah waxay la kulmeysaa cadaadis labadaba: dakhliga ka soo galaya khasnadda oo yaraada halka kharashka alaabada iyo adeegyada uu sii kordhayo.

Daahitaanka Mushaharka ayaa Kordhiya Walwalka

Iyadoo arintan ay jirto, warbixinno ayaa soo baxay oo sheegaya in qaar ka mid ah xubnaha Hay'adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka (NISA) aysan helin mushaharkooda waqtigii caadiga ahaa ee bishan.

Warbixinno ayaa sheegaya in qaar ka mid ah shaqaalaha NISA ee helay mushaharkooda lagu sheegay in la siiyay $200 halkii laga filayay $280, taasoo ka dhigan hoos u dhac $80 ah. Sidoo kale waxaa jira warbixinno sheegaya in xubnaha Ciidanka Ilaalada Soomaaliya ay ka maqnaayeen mushahar in ka badan hal sano.

Si kastaba ha ahaatee, sheegashadan lama xaqiijin si madax-bannaan, waxaana mas'uuliyiin sare oo ka masuul ah NISA iyo adeegga ilaalinta aysan si dadweyne uga hadlin warbixinadaas. Sidaas darteed, waxay noqon doontaa mid hore loo sameeyay in si toos ah loogu xiro dhibaatooyinka mushaharka hoos u dhaca 40 boqolkiiba ee dakhliga kastamka.

Si kastaba ha ahaatee, warbixinnadu waxay su'aalo ka keenayaan cadaadiska dhaqaale ee ballaaran ee horyaalla dowladda federaalka. Haddii la xaqiijiyo, dib-u-dhaca mushaaraadka ee saameeya shaqaalaha amniga iyo kuwa xakameynta waxay yeelan doonaan cawaaqib ka baxsan dhaqaalaha qoyska. Bixinta joogtada ah iyo mid la saadaalin karo ee mushaaraadka waaxda amniga ayaa si dhow ula xidhiidha niyadda, xasilloonida hay'adaha iyo awoodda dowladda ee ay ku ilaalinayso hawlaha muhiimka ah ee dowladnimada.

Khataraha Soomaaliya ee Kacdoonka Goboleed

Problema qoto dheer oo ay muujisay hoos u dhaca dakhliga kastamka ayaa ah nuglaanta Soomaaliya ee dhicitaanka dhaqaale ee dibadda. Dalka ayaa soo dhoofsada qayb weyn oo ka mid ah alaabta uu isticmaalo, taasoo ka dhigaysa dakhliga dowladda iyo awoodda iibsiga ee qoysaska inay si xasaasi ah ugu xiran yihiin horumarka ka baxsan xuduudaha Soomaaliya.

Jebinta gaadiidka iyada oo loo marayo waddooyinka istiraatiijiga ah sida Hormuz iyo Bab el-Mandeb ayaa beddeli karta waddooyinka gaadiidka, kordhin karta khidmadaha caymiska iyo kharashyada gaadiidka, dib u dhigi karta xamuulka iyo ugu dambeyntii saameyn karta labadaba ururinta kastamka iyo qiimaha macaamiisha.

Warbixinadii ugu dambeeyay ayaa muujinaya in ganacsatada Soomaaliyeed iyo danaha gaadiidka ay baadhayaan waddooyin kale maadaama amni darrada ku xeeran waddooyinka badda ee goboleed ay carqaladeynayaan silsiladaha sahayda ee la aasaasay. Soomaaliya, tani waxay ka dhigan tahay in amniga badda uusan ahayn arrin kaliya oo siyaasadeed oo caalami ah. Waxay si toos ah ugu xidhan tahay miisaaniyadda qaranka, kharashka nolosha iyo awoodda dowladda ee ay ku bixiso adeegyada muhiimka ah.

Hoos u dhaca 40 boqolkiiba ee dakhliga kastamka waa in si kale loo eego, ma aha oo kaliya hoos u dhac ku meel gaar ah oo ku saabsan dakhliga dowladda. Waxay muujinaysaa daciifnimo dhismeed: Soomaaliya waxay si weyn ugu tiirsan tahay canshuurta ku saleysan ganacsiga halka saldhigga dakhliga gudaha uu weli yahay mid xadidan.

Faaladani waxay si gaar ah u noqoneysaa mid halis ah marka dowladda ay isla mar ahaantaana laga filayo inay maalgeliso hawlgallada amniga, mushaharka waaxda dadweynaha, adeegyada bulshada, kaabayaasha, isbeddelada dhaqaale iyo barnaamijyada horumarineed.

Madaxweynaha Xasan Sheekh wuxuu sheegay in dowladda uu hoggaamiyo ay sii wadi doonto dadaallada lagu xoojinayo ururinta dakhliga gudaha, maareynta maaliyadda dadweynaha iyo hufnaanta miisaaniyadda inkasta oo ay jiraan cadaadisyo dhaqaale oo dibadda ah. Wuxuu sidoo kale u sheegay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay in dhaqaalaha Soomaaliya la filayo inuu diiwaan geliyo koror dhab ah oo ah 3.1 boqolkiiba sanadkan.

Laakiin shoogga kastamka wuxuu soo bandhigayaa su'aal aasaasi ah: Sidee bay u adkeysan kartaa nidaamka maaliyadeed ee Soomaaliya marka khilaaf maraakiib caalami ah oo kumanaan kiilomitir ah ka fog ay ka saari karto qayb weyn oo ka mid ah dakhliga gudaha ee ku saleysan kastamka? Su'aashan waxay u baahan tahay fiiro gaar ah.

Ka Bilow Khilaafka Badda ilaa Miisaaniyadda Qaranka

Casharka ka soo baxay carqaladda hadda jirta waa mid cad. Soomaaliya ma awoodi karto inay si buuxda nafteeda uga ilaaliso xasilooni darrada gobolka, laakiin waxay yareyn kartaa saameynta iyadoo ballaarinaysa saldhigga dakhliga gudaha, hagaajineysa maamulka kastamka, kala duwanaanaysa dhaqaalaha iyo xoojinaysa hababka ilaalinaya kharashaadka muhiimka ah ee dowladda inta lagu jiro shoogagga dibadda.

Dhibaatooyinka mushaharka ee la soo sheegay, haddii si madax-bannaan loo xaqiijiyo, waxay bixin doonaan digniin kale oo muujinaysa in cadaadisyada maaliyadeed si degdeg ah uga guuri karaan xisaabaadka dowladda una gudbaan hawlgalka maalinlaha ah ee hay'adaha dowladda.

Dal raadinaya inuu xoojiyo hay'adihiisa iyo inuu yareeyo ku tiirsanaanta caawimada dibadda, hoos u dhaca 40 boqolkiiba ee dakhliga kastamka ayaa sidaas darteed ka badan tiro dhaqaale.

Waa digniin ku saabsan jilicsanaanta nidaamka dakhliga—iyo xasuusin in xasilloonida dhaqaale ee Soomaaliya si weyn loogu saameyn karo dhacdooyinka ka dhacaya meelaha ka baxsan xeebahaheeda.

WardheerNews