Crisis-ka Dastuuriga Soomaaliya ayaa sii qotomaya iyadoo Golaha Mustaqbalka uu eedeeyay Xasan Sheekh inuu weerar ku qaadayo Maxkamadda Sare

Hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa ku eedeeyay Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud inuu u dhaqmo sidii dastuurku aan xadidnayn awooddiisa, iyagoo ka digaya in isku daygiisa inuu ka saaro Guddoomiyaha Maxkamadda Sare uu yahay weerar khatar ah oo ku saabsan madaxbannaanida garsoorka iyo nidaamka dastuuriga ee dalka.

MOGADISHU (WDN) – Krisiis siyaasadeedka Soomaaliya ayaa qaadatay jihada khatar ah, iyadoo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed uu ku eedeeyay Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud inuu weerar ku qaaday Maxkamadda Sare iyo inuu isku dayayo inuu garsoorka dalka hoos keeno xukunka madaxweynaha. Isbahaysiga mucaaradka ayaa tilmaamay in ficillada madaxweynaha ay yihiin isku day in lagu qabsado hay’ad madax bannaan oo uu waqtigiisu dhammaaday 15 Maajo 2026.

Shir jaraa'id oo ka dhacay Muqdisho Axaddii, wakiillada Golaha Mustaqbalka ayaa soo saaray bayaan si xooggan u cambaareynaya isku dayga madaxweynaha ee ah inuu shaqada ka eryo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare Baashe Yuusuf Axmed iyo waxa ay ku tilmaameen ololaha cabsi gelinta ee ka dhanka ah Guddoomiyaha iyo garsoorayaasha kale ee Maxkamadda Sare.

Maxamed Aadan Jimcale (Koofi), xoghayaha Golaha Mustaqbalka, ayaa sheegay in isbahaysiga uu u arko faragalinta madaxweynaha inay tahay qabsasho aan dastuur ahayn oo hay’ad madax bannaan ah.

“Golaha Mustaqbalka ayaa cambaareynaya weerarka iyo isku dayga afgembi ee madaxweynaha, waqtigiisuna dhammaaday, ee ka dhanka ah Maxkamadda Sare, iyo sidoo kale cadaadiska lagu hayo Guddoomiyaha iyo garsoorayaasha Maxkamadda Sare ee dalka,” ayuu Koofi ku dhawaaqay.

Warbixintu waxay muujineysaa walaac sii kordhaya oo ka dhex jira hogaamiyayaasha mucaaradka ah in Madaxweyne Xasan uu si joogto ah u qaadanayo hay'adaha dastuuriga ah sidii kuwo hoos yimaada awooddiisa shaqsiga ah. Halkii uu ka aqbali lahaa madaxbannaanida dastuuriga ah ee garsoorka, ficillada madaxweynaha, sida ay sheegayaan mucaaradka, waxay muujinayaan fulin aan diyaar u ahayn in la aqoonsado xaddidaadaha hay'adaha ee awoodda madaxweynaha.

Ka hor imaatinka garsoorka iyo hoos u dhigista dowladnimo dastuuriga ah

Golaha Mustaqbalka ayaa soo dhoweeyay go'aankii dhawaan ka soo baxay Maxkamadda Sare oo ku dhawaaqay in waajibaadka hay'adaha ugu waaweyn ee dowladda federaalka ay dhamaadeen iyo in la dalbaday habraac doorasho oo la isku raacay 90 maalmood gudahood.

Sidii uu sheegay Koofi, go'aanka maxkamadda ayaa fursad u siinaya in lagu xalliyo xayiraadda siyaasadeed iyada oo loo marayo doorasho ay dhammaan daneeyayaasha siyaasadeed ee waaweyn ku heshiiyeen.

“Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed wuxuu soo dhoweeyaa go'aanka Maxkamadda Sare, oo go'aamisay in waajibaadka Baarlamaanka, madaxweynaha iyo dowladda ay dhamaadeen, isla markaana dalbaday in doorasho la isku raacay la qabto 90 maalmood gudahood,” ayuu yiri.

Isbahaysiga mucaaradka ayaa go'aankan u arka fursad muhiim ah oo dastuuriga ah si loo dhammeeyo hubanti la'aanta siyaasadeed ee ku xeeran habka doorashada federaalka. Waxay ku doodayaan in mas'uuliyadda dowladda ay hadda tahay in ay fududeyso isbeddel siyaasadeed oo la heshiiyay halkii ay hoos u dhigi lahayd hay'adda loo igmaday in ay fasirto sharciga.

Isku dhaca ku saabsan Guddoomiyaha Maxkamadda Sare Baashe Yusuf Axmed ayaa sidaas darteed noqday imtixaan muujinaya in hay'adaha dastuuriga ah ee Soomaaliya ay si madaxbannaan u shaqeyn karaan iyada oo aan saameyn madaxweyne laga dareemayo.

Madaxweynaha ma sheegan karo inuu ilaaliyo dowlad dastuuriyad ah isagoo ka indho sarreynaya ilaalinta garsoorka mar kasta oo ay ka hor yimaadaan go'aamadiisa. Sidoo kale, ma ahan in fulinta ay si sharci ah u beddesho farriimaha madaxweynaha ee habraacyada loo dejiyay si loo ilaaliyo madaxbannaanida garsoorka.

Madaxweyne lagu eedeeyay dhaqanka kali talis

Warbixinta Golaha Mustaqbalka waxay soo bandhigaysaa walaac aasaasi ah oo ku saabsan ururinta awoodda ee Villa Soomaaliya. Mucaaradka ayaa ku dooday in sida Madaxweyne Xasan uu u maareeyay Maxkamadda Sare ay muujinayso indho sarreyn cabsi leh oo ku saabsan kala soocidda awoodaha iyo xaddidaadaha dastuuriga ah ee maamulida madaxweynaha.

Khatar ma ahan oo kaliya in hal Guddoomiyaha Maxkamadda Sare la eryo. Haddii madaxa Maxkamadda Sare la eryi karo iyadoo la adeegsanayo faragelin madaxweyne iyada oo aan la raacin habraacyada dastuuriga ah, cadaalad kasta waxay noqonaysaa mid u nugul cadaadiska siyaasadeed.

Haddii taasi dhacdo, waxay dhaawici doontaa madaxbannaanida nidaamka garsoorka oo dhan waxayna daciifin doontaa ilaalinta dastuuriga ah ee ay helaan muwaadiniinta ka dhanka ah ficilada dawladnimo ee aan xadidneyn.

Isbahaysiga ayaa sidoo kale ka digay in cawaaqibka khilaafka sii kordhaya ay ugu dambeyntii saari doonaan Madaxweyne Xasan, isaga oo mas'uul ka dhigi doona siyaasadda xasilooni darro ka dhalatay khilaafka.

Digashadaas waxay timid iyadoo Soomaaliya ay wajahday shaki sii kordhaya oo ku saabsan sharciyadda hay'adaha federaalka, habka doorashada iyo xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo xoogagga siyaasadeed ee mucaaradka.

Wadahadalka Noofembar wuxuu wajahaya tijaabo kalsooni

Iska horimaadka ugu dambeeya ayaa dhacaya iyadoo Madaxweyne Xasan uu diyaarinayo inuu marti geliyo wareeg kale oo wadatashi qaran ah oo ka dhacaya Muqdisho laga bilaabo 14 ilaa 18 Nofeembar 2026.

Madaxweynaha ayaa casuumay xisbiga siyaasadeed ee Nabad iyo Nolol, Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, Madasha Midnimada Qaran iyo ururada bulshada rayidka ah inay ka qaybqaataan wadatashiga la soo jeediyay.

Si kastaba ha ahaatee, bayaanka ugu dambeeyay ee mucaaradka ayaa su'aalo culus ka keenaya kalsoonida iyo macnaha wadahadalka la soo jeediyay, gaar ahaan maadaama khilaafaadka aasaasiga ah aan la xalin. Kuwani waxaa ka mid ah muranka ku saabsan Maxkamadda Sare, doorashooyinka la muransan yahay iyo kuwo kali ah ee ka dhacay Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed, Galmudug, iyo Hirshabelle, iyo arrimo kale oo siyaasadeed iyo dastuuriga ah oo muhiim ah.

Iska horimaadka ayaa ah mid adag in la iska indho-tiro: madaxweynaha ayaa casuumaya daneeyayaasha siyaasadeed inay gorgortamaan xal qaran halka isla waqtigaas lagu eedeeyo in uu hoos u dhigayo hay'adda garsoorka ugu sarreysa dalka.

Ugu yaraan, wadahadal macno leh waa in uu ku saleysnaadaa ixtiraamka hay'adaha dastuuriga ah, madaxbannaanida garsoorka iyo qaab doorasho oo la isku raacay. Wadatashiyada siyaasadeed ma noqon karaan beddelka u hoggaansanaanta dastuuriga, sidoo kale gorgortanku ma noqon karo mid la aamini karo haddii hal dhinac uu sii wado in uu ku dhaqmo awood muran badan ka taagan tahay hay'adaha madaxbannaanida ay muhiim u tahay xallinta khilaafka.

Somaliya ayaa sidaas darteed u dhowdahay waqti kale oo siyaasadeed oo muhiim ah. Wadatashiyada Nofeembar waxay fursad u noqon karaan in lagu xalliyo xannibaadda hay'adaha dalka, laakiin guushoodu waxay ku xirnaan doontaa haddii dowladda ay diyaar u tahay inay ixtiraamto xadadka dastuuriga ah oo ay aqbasho xal siyaasadeed oo la gorgortamay.

} Arrinta dhexe ma ahan kaliya in Hassan Sheikh Mohamud uu heli karo heshiis siyaasadeed kale oo uu la yeesho mucaaradkiisa. Waxay tahay in uu diyaar u yahay in uu aqbalo in madaxweynaha uu ku xiran yahay Dastuurka iyo in aan hogaamiye la doortay, iyada oo aan loo eegin awoodda siyaasadeed, uu ka sarreeyo sharciga.

Dastuurka jamhuuriyadda ma shaqayn karo marka madaxweynaha uu ka filayo ixtiraam ka yimaada garsoorka halkii uu ka filan lahaa mas'uuliyad ka timid. Haddii Maxkamadda Sare la hoosgeyn karo fulinta, kala soocidda awoodaha waxay noqonaysaa ballanqaad dastuur oo madhan, dalkaana wuxuu khatar ugu jiraa in uu u dhaqaaqo xukunka amar madaxweyne halkii uu ka ahaan lahaa xukunka sharciga.

WardheerNews