Xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa khatar gelinaysa aasaaska dowladnimada, ayuu ka digay Ra'iisul Wasaaraha hore

Abdi Farah Shirdon, ra'iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya, wuxuu sheegay in dastuur la heshiisiiyay, dib-u-heshiisiin dhab ah, amni waara, midnimo qaran iyo hay'ado dowladeed oo waxtar leh ay muhiim u yihiin dib-u-dhiska Jamhuuriyadda Saddexaad ee Soomaaliya maadaama khilaafaadka ku saabsan doorashooyinka iyo isbeddelada dastuuriga ay sii xumaanayaan.

Mogadishu – (WDN) – Musharaxa madaxweynaha iyo ra'iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya Abdi Farah Shirdon, oo si weyn loogu yaqaan Saacid, ayaa soo bandhigay shan mudnaanta ah oo uu aaminsan yahay inay muhiim u yihiin badbaadinta iyo dib-u-dhiska Jamhuuriyadda Saddexaad ee Soomaaliya, maadaama dalka uu wajahayo caqabado siyaasadeed oo sii xumaanaya oo ku saabsan mustaqbalka dastuuriga, habraacyada doorashada iyo xiriirka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo hogaamiyayaasha mucaaradka.

War-saxaafadeed uu ku daabacay X, Shirdon wuxuu tilmaamay shan mabda' oo is-dhexgal ah oo uu u arko inay muhiim u yihiin dib-u-dhiska dowladnimada Soomaaliya:

1. Dastuur ku saleysan heshiis: Qaab-dhismeed dastuur oo lagu gaaray heshiis siyaasadeed oo ballaaran iyo wada-tashi dhameystiran, halkii go'aan hal dhinac ah lagu soo rogi lahaa.

2. Dib-u-heshiisiin dhab ah: Dadaal joogto ah oo lagu dhisayo kalsoonida siyaasadeed, lagu xallinayo cabashooyinka iyo lagu soo celinayo midnimada hogaamiyayaasha siyaasadeed iyo bulshooyinka Soomaaliya.

3. Amni waara: Deegaan amni oo deggan oo ay taageerayaan xoogag qaran oo awood leh iyo hay'ado awood u leh inay ilaaliyaan dalka iyo dadkiisa.

4. Midnimo qaran: Ballanqaad cusub oo lagu ilaalinayo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, midnimada siyaasadeed iyo danaha qaran ee wadajirka ah.

5. Hay'adaha dowladeed ee xooggan oo waxtar leh: Hay'adaha dowladda oo leh awood, madaxbannaani iyo karti ay ku fuliyaan waajibaadkooda dastuuriga ah si hufan oo waxtar leh.

“Shan qodobkan ayaa si wadajir ah u dhisa aasaaska dowlad Soomaaliyeed oo shaqeyneysa,” ayuu Shirdon yiri.

Krisi siyaasadeed oo ka baxsan khilaafaadka dastuuriga ah

Faragalinta Shirdon waxay timaaddaa xilli xasaasi ah oo Soomaaliya. Xasaradaha siyaasadeed ayaa kor u kacay iyadoo la isku khilaafsan yahay wax ka beddelka dastuurka, qaabka doorashada ee la soo jeediyay iyo sharciyadda isbeddelka siyaasadeed ee dalka. Khilaafaadka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo hogaamiyayaasha mucaaradka ayaa sii qotomey, taasoo keentay walaac ku saabsan maqnaanshaha heshiis siyaasadeed oo si ballaaran loo aqoonsan yahay.

Khilaafka ma aha mid kaliya oo ku saabsan ereyada qodobada dastuuriga ah ama naqshadeynta farsamada ee nidaamka doorashada. Qodobka ugu muhiimsan waa su'aal aasaasi ah: yaa leh sharciyadda siyaasadeed ee go'aaminta mustaqbalka Soomaaliya, iyo habkee ayaa awooddaas loo isticmaali karaa?

Dastuur aan helin aqbalaad siyaasadeed oo ballaaran wuxuu halis u yahay inuu noqdo isha kala qaybsanaan halkii uu ka noqon lahaa aasaaska midnimada qaran. Sidoo kale, habraacyada doorashada ee ay khilaafsan yihiin daneeyayaasha siyaasadeed ee waaweyn waxay sii qotomin karaan kalsooni darro, hoos u dhigi karaan sharciyadda hay'adaha iyo sii adkeyn karaan xiriirka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Dowladaha Xubnaha Federaalka.

Saameynta waxay ka baxsan tahay tartanka siyaasadeed. Awoodda Soomaaliya ee wax ka qabashada caqabadaha amniga, xoojinta hay'adaha dadweynaha iyo ilaalinta midnimada qaran waxay si weyn ugu tiirsan tahay iskaashiga hogaamiyeyaasha siyaasadeed. Isku dhaca muddada dheer wuxuu khatar gelinayaa in la jeediyo fiiro iyo kheyraad ka fog mudnaanta qaran ee degdegga ah iyadoo la abuurayo fursado kooxaha xagjirka ah ay ka faa'iideysan karaan kala qaybsanaanta siyaasadeed.

Shirdon’s shan mabda’ ayaa sidaas darteed ka badan codsi guud oo dib-u-habeyn ah. Waxay muujinayaan shuruudaha aasaasiga ah ee looga baahan yahay Soomaaliya si ay uga gudubto khilaafaadka siyaasadeed ee soo noqnoqda iyo dhisidda dowlad hay'adahaheeda ay ku kalsoon yihiin dadweynaha iyo nidaamka dastuuriga ah ee ku saleysan heshiis qaran oo dhab ah.

Soomaaliya ma dhisi karto jamhuuriyad deggan oo ku saleysan dastuur muran leh, ka reebid siyaasadeed iyo hogaamin qaran oo kala qaybsan. Caqabadda degdegga ah ma ahan oo kaliya in la gaaro heshiis ku saabsan doorashooyinka ama wax ka beddelka dastuurka, laakiin waa in dib loo soo celiyo kalsoonida siyaasadeed iyo heshiiska qaran oo aan la'aanteed midkoodna aan la heli karin sharciyad waarta.

WardheerNews