Tuulada Mas'uuliyadda: Madaxweynayaal Iska Caabinaya, Mucaarad Jaban, iyo Ciyaar Adag oo ku saabsan Mustaqbalka Soomaaliya

Waxaa qoray Farah Mire

Soohdinta Soomaaliya hadda waxay ku jirtaa dhibaato laba madax-bannaan. Waxaa jira laba sheegasho oo sharci ah oo ku saabsan awoodda federaalka.

5-da Nofeembar 2026, Maxkamadda Sare ayaa go'aamisay in awoodda dastuuriga ah ee Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ay dhammaatay 15-ka Maajo 2026 iyo in tan Baarlamaanka ay dhammaatay 14-ka Abriil 2026. Xafiiska Madaxweynaha ayaa ku adkeysanaya in isbeddelada dastuuriga ah ee Maarso ay kordhinayaan awooddiisa ilaa doorashooyinka Abriil/May 2027.

Subaxdii ka dambeysay go'aanka, dowladda ma aysan soo gudbin. Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ayaa soo saaray ra'yi sharci oo rasmi ah oo taariikhdu tahay 6-da Nofeembar, isagoo ku dhawaaqay in go'aanka Maxkamadda Sare uu leeyahay “saameyn sharci ah oo aan jirin.”

Dokumentiga Xeer-ilaaliyaha Guud waa weerar sharci oo si taxadar leh loo qorsheeyay. Waxay ku doodayaa in go'aanka uu yahay mid aan ansax ahayn sababo la xiriira shan khalad oo habraac ah: maxkamaddu waxay iska indhatirtay diidmada hore ee dowladda ee ku saabsan awoodda; waxay ku guuldareysatay inay qabato dhegeysi si habboon oo ka soo horjeeda iyadoo la jebinayo Qodobada 69 iyo 88 ee Dastuurka Kumeelgaarka ah; waxayna la sheegay in ay abuurtay kiin cusub oo ku saabsan habka wax ka beddelka dastuurka.

Waxa ugu muhiimsan, Xeer-ilaaliyaha Guud wuxuu ku andacoonayaa in ay jirto cillad halis ah oo ku saabsan qaab-dhismeedka maxkamadda— in guddigu si sharci darro ah loo sameeyay maadaama aanay madax ka ahayn Garsooraha Sare sida ku xusan Sharciga Lambar 23 ee 2016. Tani waa fikrad wareeg ah oo heer sare ah.

Madaxweynaha ayaa xilka ka qaaday Garsooraha Sare 4 November; maxkamaddu waxay baabi'isay ka-qaadista; dowladda ayaa hadda isticmaashay maqnaanshaha Garsooraha Sare si ay u sheegto in go'aanka maxkamaddu uu yahay mid aan sharci ahayn. Maalintaas oo kale Madaxweynaha Mohamud wuxuu ku baaqay mucaaradka inay ka qayb galaan wada-tashiyo qaran oo la qorsheeyay 14–18 November.

Tani waa fal si taxadar leh loo qorsheeyay oo ka soo horjeeda. Madaxweynaha wuxuu ku dagaallamayaa laba jiho: hubinta xafiisyada sharciga si loo xannibo garsoorka, iyo waqtiga iibsashada wada-hadal siyaasadeed.

Si kastaba ha ahaatee, dhibaatadu waxay ka qoto dheer tahay is-hor-istaag maxkamadeed. Saacado ka dib go'aanka, ciidamada ammaanka waxay geeyeen in ka badan soddon gaadiid milatari ah xarunta Maxkamadda Sare waxayna ka saareen Guddoomiyaha Maxkamadda goobta.

Maalintii isla ahayd ee Maxkamaddu ku dhawaaqday in amarka federaalka uu dhamaaday, Madaxweynaha wuxuu ku sugnaa Dhusamareb isagoo furaya hogaamiye cusub oo Galmudug ah kaasoo si dadban u ballanqaaday inuu caawin doono difaaca Gobolka Koonfur-galbeed ka dhanka ah ciidamada madaxweynihii gobolka laga tuuray. Xarunta federaalka waxay isla mar ahaantaana iska indhatiraysaa garsoorka waxayna si firfircoon u qaabaynaysaa khariidadda awoodda dowlad.

Tani ma ahan kaliya caqabadda sharciga. Waa tartan heerar badan leh oo ay ku jiraan doodaha dastuuriga, xoogga milatari, miisaanka qabiilka, xisaabinta kuraasta baarlamaanka iyo iskaashiga shisheeye oo dhammaan hal mar la ciyaarayo.

Laba Aqal iyo Kursiga Guddoomiyaha ee La Baabi'iyay

Inkastoo Maxkamadda Sare si cad u baabi'isay amarka labada aqal 14 Abriil 2026, natiijada sharciga ee Golaha Dadka iyo Aqalka Sare ayaa si weyn u kala duwan.

Guriga Hoose waxaa lagu doortaa nidaam wakiil qabiil oo si qaran loo maamulo. Maadaama maxkamaddu ay go'aamisay in wax ka beddelka Maarso aanay ansax ahayn marka la eego codsiga dib-u-eegista, Guriga Hoose wuxuu sharciga ahaan dhintay tan iyo Abriil. Tani waxay abuuraysaa dhibaato dastuuriga ah oo degdeg ah oo ku saabsan doorashada Guddoomiyaha Jamaac. Doorashadiisu waxay dhacday ka dib 15 Maajo 2026 waxaana sidaas darteed lagu sameeyay aqal dhintay.

Afhayeenku wuxuu awood ka helaa hay'adda dooratay. Maadaama Golaha Hoose uusan lahayn awood dastuuriga ah maalintii la doortay, kursiga Afhayeenka sharci ahaan waa madhan.

Go'aannada uu ka soo saaray kursiga, sharciga uu ansixiyay, iyo dhammaan habraacyada uu fuliyay ma laha aasaas sharci oo sax ah. Haddii mucaaradka ay dhaqan gelin go'aanka maxkamadda, Afhayeen Jamaac wuxuu madax ka yahay baarlamaan aan jirin.

Wasakhdu waxay sii qoto dheer tahay: haddii doorashada Afhayeenka ay tahay mid madhan, markaas dhammaan falalka xiga ee Golaha—oo ay ku jiraan sharciyada doorashada cusub, codbixinta kalsoonida ama ansixinta miisaaniyadda—waxay wataan wasakh isku mid ah.

Golaha Sare wuxuu wajahaya burbur kale oo halis ah. Senators-ka waxaa doorta baarlamaanada Dowlad Goboleedyada Federaalka. Sharciyadda Senate-ka ayaa sidaas darteed si toos ah ugu xiran sharciyadda dowladaha gobolka. Tani waa meesha muuqaalka sharciga uu ku burburo taariikhaha—iyo meesha sheegashada in dowlad kasta ay ku taagan tahay dhul aan la taaban karin ay u baahan tahay sixid taxaddar leh.

Dowladda Koonfur-galbeed: Laba Doorasho, Hal Ka Bixid Qasbanaan, iyo Qoys Nadiif ah oo Maqan

Sheekada ah in doorashooyinka Koonfur-galbeed ay si fudud “u horreeyaan go'aanka 15 May 2026” iyo sidaas darteed ay bixiyaan qoys sharci nadiif ah waa mid aan dhameystirnayn oo, qaabkeeda ugu xooggan, aan sax ahayn. Koonfur-galbeed waxay soo martay laba habraac doorasho oo kala duwan oo ku yaal labada dhinac ee taariikhda muhiimka ah, waxaana dowladda federaalka lafteedu si qasbanaan u joojisay tan koowaad.

Abdiaziz Hassan Mohamed Laftagareen waxaa markii ugu horreysay la doortay bishii Diseembar 2018 iyadoo ay jiraan duruufo horey u muujinayay saameynta awoodda federaalka. Habka 2018 wuxuu ku lug lahaa qabashada taliyihii hore ee Al-Shabaab Mukhtar Robow iyo soo dirista ciidamo Itoobiyaan ah si loo xakameeyo muujinta ra'yiga diidmada ee Baidoa. Muddo afarta sano ah oo asalka ah ee Laftagareen waxay horey u dhamaatay; kordhinta isdaba-joogga ah iyo heshiisyada siyaasadeed ayaa sii hayay xafiiskiisa.

28ka Maarso 2026, weli iyadoo ay jirto muddada dastuuriga ah ee asalka ah ee dowladda federaalka— Laftagareen wuxuu abaabulay doorasho dib-u-doorasho oo degdeg ah. Shacabka gobolka ayaa ku soo celiyay xafiiska 66 cod oo ka dhan ah 13 cod oo ka yimid tartamihiisa. Dowladda federaalka ayaa si degdeg ah u diidday habkaas iyadoo ku andacoonaysa in uu yahay mid aan dastuur ahayn, is- magacaabid, iyo ku xad-gudub heshiisyada Golaha Wada-tashiga Qaranka.

Laba maalmood ka dib, 30 Maarso, ciidamada federaalka ayaa galay Baidoa. Laftagareen ayaa is casilay cadaadis ka dib wuxuuna ka tagay magaalada.

Tan iyo markaas, wuxuu ku adkeysanayaa in dib-u-doorashadii Maarso ay weli sax tahay iyo in uu yahay madaxweynaha sharciga ah ee Dowlad Goboleedka Koonfur-galbeed. Waxa xigay is-dhaaf federaal ah.

Doorashooyin toos ah oo loogu talagalay Golaha Wakiilada gobolka iyo golayaasha deegaanka ayaa la qabtay 10–14 Maajo 2026—ku dhawaad si sax ah taariikhda goynta federaalka ee 15 Maajo. 10–13 Juun 2026, ka dib markii musharrixiin tartamaya ay ka baxeen iyagoo cambaareynaya “doorasho hal qof ah,” Sheekh Aadan Maxamed Nur Madobe, madaxweynihii hore ee Golaha Shacabka federaalka, ayaa loo doortay madaxweynaha Koonfur-galbeed cod 88 ilaa 2.

Maamulka Madobe waa midka hadda lagu aqoonsan yahay Muqdisho. Dagaallada u dhexeeya ciidamada federaalka la safan iyo taageerayaasha Laftagareen ayaa sii socday gobolka Bay ilaa Noofambar.

Xisbiga Madobe iyo xulafadiisa federaalka ayaa si dadweyne u eedeeyay ciidamada Laftagareen inay u dhaqmayaan sidii afhayeenada Al-Shabaab ama inay la midoobeen kooxda—tallaabo amni oo caadi ah oo dib u habaynaysa khilaaf siyaasadeed sidii ka-hortag argagixiso ah oo ka dhigaysa heshiis la gaari karo mid adag.

Hawlkee ayaa dastuur ahaan ansax ah? Hoos yimaada Dastuurka Kumeelgaarka ah iyo macnaha go'aanka Maxkamadda Sare ee 5-da Noofambar, jawaabtu waa mid la muransan yahay oo saameyn toos ah ku leh kiiska federaalka.

Dib-u-doorashada Laftagareen ee 28-da Maarso waxay dhacday xilli dowladda federaalka ay weli haysatay awood ansax ah oo afar sano ah. Waxaa lagu qabtay baarlamaanka gobolka ee jiray xilligaas hoos yimaada qaab-dhismeedka federaalka ee jiray.

Sidaas darteed, faragelinta milatari ee dowladda federaalka ayaa dhacday ka hor intaan Maxkamadda Sare go'aaminin in fulinta federaalka ay tahay mid daryeel ah. Haddii habka Maarso loo arko mid ansax ah, ka saarista qasabka ah ee madaxweynaha gobolka la doortay ee ay wado dowladda federaalka oo weli ansax ah waxay keentaa su'aalo ku saabsan xadgudubka federaalka.

Dhanka kale, haddii habka Maarso loo arko mid aan ansax ahayn (sida Muqdisho ay ku adkeysatay waqtigaas), markaas hababka xiga ee May–Juun ee lagu rakibay Madobe waxay dhaceen ka dib, ama dhexda, go'aanka 15-ka May waxaana kormeeray ama ansixiyay dowladda federaalka oo horey u lumisay awoodda ay ku bilaabi karto dadaallo siyaasadeed oo waaweyn.

Labada akhrisba waxay hoos u dhigayaan sheegashada ah “dhaxal sharci oo nadiif ah.” Koonfur-galbeed maaha gobolka kaliya ee ka wada hadli kara awood sharci oo aan la jabin. Dowladda hadda jirta ee la aqoonsan yahay ee federaalka waa natiijada habka ka dambeeya go'aanka ama habka ku dhow go'aanka ka dib markii la riday madaxweyne ka hor go'aanka.

Senators-keeda fadhiga Golaha Sare waxay sidaas darteed dhaxlaan halis laba-geesood ah oo la xiriirta Hirshabelle iyo Galmudug. Farqiga kaliya ee muhiimka ah waa isuduwidda siyaasadeed, maaha nadiifnimada sharciga.

Iswaafaqsanaanta go'aanka Maxkamadda Sare waxay u baahan tahay in Koonfur-galbeed loo eego isla shaki la'aanta lagu dabaqay gobollada kale.

Akhriso wax badan: Tuulada Mas'uulka: Madaxweyninnimo Iska Caabin, Mucaarad Jebin, iyo Ciyaarta Adag ee Mustaqbalka Soomaaliya

Farah Mire