Ka bixitaanka Qaramada Midoobay ee siyaasadda Soomaaliya: Maxaa xiga?

Ka dib in ka badan seddex iyo toban sano, hawlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ayaa maanta xirmaya. Dalka ayaa codsaday. Su'aasha adag ayaa ah in hay'adaha dalka ay diyaar u yihiin.

Hawlgalka Kumeelgaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNTMIS) ayaa dhameystiraya waajibaadkiisa 31 Oktoobar 2026.

31 Oktoobar 2026, Qaramada Midoobay ayaa joojinaysa hawlgalkeeda siyaasadeed ee Soomaaliya. Munaasabad ayaa lagu qabtay Muqdisho horaantii usbuucaas si loo xuso dhamaadka 13 sano oo shaqo ah oo bilaabatay markii la aas aasay UNSOM sanadkii 2013. Haddii aad dib u raacdo, sheekadu waa mid ka weyn. Sanadkii 1995, xafiis siyaasadeed ayaa Qaramada Midoobay u aasaastay Soomaaliya. Sidaas darteed, ma aha dhamaadka hal hawlgal marka albaabadu xirnaadaan. Waa dhamaadka caado dheer.

Dadku horey bay u weydiinayaan waxa hadda dhici doona. Waa su'aal cadaalad ah, aniguna ma aaminsani in jawaabta daacad ah ay tahay "wax walba waa hagaagi doonaan" ama "dalka wuu burburayaa."

Waxayna sii jiraan. Ka dib marka waajibaadka dhamaado, Qaramada Midoobay ayaa sheegtay inay sii wadi doonto taageerada Soomaaliya. Ururada bini'aadantinimo, hindisayaasha horumarinta, shaqaalaha caafimaadka, iyo qaybiyeyaasha cuntada dhammaantood waxay sii jiraan. Xafiiska siyaasadeed, oo ka koobnaa koox yar oo lataliyayaal ah iyo diblomaasiyiin loo xilsaaray inay la xiriiraan dhammaan dhinacyada, heshiisyo ka gaaraan, iyo arrimaha diiwaan geliyaan, ayaa baaba'aya.

Qodobka ugu dambeeya, aniga oo ra'yigayga ah, wuxuu ka muhiimsan yahay sida aan u fahamsanahay. Qof kasta oo raacay siyaasadda Soomaaliya wuu ogyahay sida ay marar badan u dhacdo in dagaalka dhabta ah uusan ahayn Al-Shabaab laakiin uu yahay mid u dhexeeya Muqdisho iyo dowladaha xubnaha ka ah federaalka ee ku saabsan arrimaha sida doorashooyinka, dastuurka, iyo awoodda.

Qof ayaa u baahan inuu dhexda fadhiisto oo ay labada dhinac ku kalsoon yihiin marka doodahaas ay burburaan. In kasta oo aysan ahayn mid qumman, Qaramada Midoobay badanaa waxaa lagu kalsoonaan jiray inay dadka isu keento.

Hadda, yaa sameeya taas? Midowga Afrika?

dowladaha deriska ah? Dowladaha Khaliijka, Turkiga?

Qof kasta oo qolka ku jira wuu ogyahay danahooda wadajirka ah ee Soomaaliya.

Baadhista qaran kale oo la kulantay xaalad la mid ah ayaa faa'iido leh. Waxaan sii wataa inaan ka fikiro Liberia tusaale ahaan. Kadib shan iyo toban sano, UNMIL, ciidanka nabad ilaalinta ee Qaramada Midoobay ee halkaas jooga, ayaa dhammaaday bishii Maarso 2018. Liberia waxay dhawaan gaartay waxyaabo badan oo dad badan ay shaki ka qabaan inay awoodi karaan: sanadkii 2017, madaxweyne ayaa si nabad ah awoodda ugu wareejiyay qofka ku xiga doorasho, taas oo aan dhicin toban sano oo la soo dhaafay.

Ka bixitaanka waxaa lagu amaanay inay caddeyn u tahay bisaylka qaran. Waxayna ahayd, dhinacyo qaar. Si kastaba ha ahaatee, hay'adaha loogu talagalay inay wax walba isku hayaan ayaa muujiyay inay ka zaalan yihiin sida xafladaha ay muujinayaan iyadoo Liberia ay la tacaalayso cabashooyinka musuqmaasuqa, korodhka kharashyada, iyo mudaharaadyada waddooyinka sanadaha soo socda. Waa muhiim in la xuso in qaran aysan ku laaban dagaal. Si kastaba ha ahaatee, bixitaanka koofiyadaha buluugga ah ma uusan dhamaystirin habka aamusnaanta ah ee dib u soo celinta kalsoonida.

Halkan, waa in aan taxaddar muujiyo. Xiritaanka Soomaaliya waa hawl siyaasadeed, UNMIL-na waxay ahayd xoog ilaalin nabadeed oo leh askar iyo boolis; labaduba ma aha isku mid. Liberia ma aysan lahayn kacdoon socda sanadkii 2018, laakiin Soomaaliya ayaa leh. Casharka weli waa la adeegsan karaa, si kastaba ha ahaatee.

Marka, Soomaaliya xaggee bay taagan tahay? Waxaan dhihi lahaa waxaa jira seddex arrimood oo mudan in la fiiriyo.

Tan ugu horreysa waa doorashada. Isbeddelka oo dhan wuxuu u muuqan doonaa mid guuleysta haddii ciyaartoyda waaweyn ay ku heshiiyaan inay u gudbaan wareegga xiga. Waxaan si dhakhso ah u ogaan doonaa cawaaqibka dhabta ah ee ka dhalanaya maqnaanshaha Qaramada Midoobay haddii ay keento khilaaf ku saabsan xeerarka.

Ugu dambeyntii, amniga. Al-Shabaab ma aysan baaba'in, waxaana weli dhameystirnayn Midowga Afrika wareejinta mas'uuliyadaha amniga. Daciifnimada ciidanka iyo khilaafaadka siyaasadeed ayaa is quudhay. Mar kasta oo hoggaamiyeyaashu dagaal galaan, isyareeyayaasha ayaa dhul helaya.