Taxanaha: Injineerradii Soomaaliyeed ee La Illoobay — Qaybta 1aad
Marka taariikhda dhulka Soomaalida lagu soo koobo sawir reer-guuraa oo keliya, waxaa lumaya qayb weyn oo ka mid ah raadadka dhulka ku jira. Galbeedka Somaliland, gaar ahaan hareeraha Borama iyo Awdal, cilmi-baarayaasha qadiimigu waxay diiwaangeliyeen shabakad degsiimooyin qadiimiga-dhexe ah oo ay ku jiraan magaalooyin, tuulooyin, xarumo diimeed iyo goobo ay maraan waddooyin safar.
Labada goobood ee ugu muuqda waa Amud iyo Abasa. Labaduba ma ahayn dekedo xeebeed, balse waxay ku yaalleen gudaha, halkaas oo dhismayaasha dhagaxa ahi ay caddeyn u yihiin nolol deggan, farsamo dhisme oo joogto ah iyo dhaqaale ku xirnaa beeraha, xoolaha iyo ganacsiga.
Abasa: magaalo weyn oo gudaha ah
Daraasad qadiimiyeed oo lagu daabacay International Journal of Historical Archaeology ayaa Abasa ku tilmaantay goob ballaaran oo leh guryo tiro badan, laba masaajid, qabuuro iyo dhismayaal kale oo waaweyn. Sahannada casriga ahi waxay si toos ah u diiwaangeliyeen tobannaan guri, halka qiimeynaha goobta oo dhan ay tilmaamayaan in tirada dhismayaashu aad uga badan tahay intii hal xilli sahamin lagu diiwaangeliyey.
Guryaha badankood waxay ahaayeen afar-gees ama leydi, waxayna lahaayeen qolal gudaha loo kala qaybiyey. Derbiyada waxaa laga dhisay dhagax si nidaamsan loo taxay, laguna xidhay walxo maxalli ah. Qaabkan joogtada ah ee dhismuhu wuxuu muujinayaa farsamo iyo qorsheyn ka duwan hoy ku-meel-gaar ah.
Abasa ma ahayn urur guryo ah oo keliya. Waxaa laga helay masaajiddo, qabuuro iyo dhisme weyn oo cilmi-baarayaashu u arkaan inuu suuragal ahaan ahaa xarun awood ama difaac. Masaajidda iyo qaab-dhismeedka guryuhu waxay muujinayaan bulsho deggan oo leh xirfado dhisme iyo nidaam magaalo.
Amud: boqolaal guri oo dhagax ah
Amud, oo sidoo kale ku dhow Borama, sahannadii hore iyo kuwa dambe waxay ku diiwaangeliyeen in ka badan 200 guri oo dhagax ah, iyadoo ay sidoo kale jireen masaajid, qabuuro iyo dhismayaal waaweyn. Qaar ka mid ah guryuhu waxay lahaayeen dhowr qol, meelo kaydin ah oo darbiyada laga sameeyey iyo furitaanno leh dhagaxyo dusha ka xiraya.
Waa muhiim in la saxo sheegasho internetka ku badan: caddaynta aan hubinnay ma xaqiijinayso in boqolaalka guryaha Amud iyo Abasa ay ahaayeen dhammaantood dhismayaal dabaqyo badan leh. Waxa si adag loo taageerayo waa magaalooyin ay ku jireen boqolaal dhisme oo dhagax ah, qaar derbiyadoodu si muuqata u taagnaayeen markii sahannadii hore la sameeyey.
Farsamo maxalli ah, xiriir caalami ah
Waxyaabaha laga helay goobahan waxay muujinayaan isku darka wax-soo-saar maxalli ah iyo xiriir ganacsi oo fog. Dhoobada ugu badan waxay ahayd mid deegaanka lagu sameeyey, laakiin waxaa sidoo kale laga helay alaabooyin dibadda laga keenay. Taasi waxay dhigaysaa magaalooyinka gudaha qayb ka mid ah shabakad isku xireysay xeebaha Badda Cas iyo Badweynta Hindiya iyo gudaha Geeska Afrika.
Goobo kale oo isla gobolkaas ah ayaa bixiya tilmaamo ku saabsan beeraha iyo shiididda dalagga, taas oo taageeraysa aragti ah in magaalooyinkani ku jireen dhaqaale isku dhaf ah oo beeraha, xoolaha iyo ganacsiga ah.
Magaalooyin iyo reer-guuraa ma ahayn laba adduun oo kala go'an
Cilmi-baarista casriga ahi waxay sii wiiqaysaa fikradda ah in magaalooyinka joogtada ahi ay ka soo horjeedeen bulshada reer-guuraaga. Halkii, waddooyinka safarka, suuqyada, xoolaha, beeraha iyo xarumaha magaalooyinka ayaa u muuqda inay ahaayeen qaybo isku tiirsan. Daraasadaha qadiimiga ahi waxay tilmaamayaan in reer-guuraa, degganeyaal iyo ganacsato ay is dhaafsanayeen badeecooyin iyo adeegyo.
Waxa aynaan weli garanayn
Amud iyo Abasa weli si buuxda looma qodin. Tirada dadka, shaqada dhismayaasha qaarkood iyo faahfaahinta awoodda siyaasadeed ee magaalooyinkan dhammaantood si buuxda looma hubo.
Laakiin hal arrin ayaa si adag uga soo baxaysa caddaynta: qadiimiga-dhexe, gudaha galbeedka dhulka Soomaalida waxaa ka jiray magaalooyin dhagax ah oo waaweyn, leh farsamo dhisme, xarumo diimeed iyo xiriir ganacsi oo joogto ah. Taasi waa taariikh u baahan in laga sheekeeyo dhagaxa laftiisa, halkii laga dhisi lahaa hal sawir oo hore loo sii qaatay.
