Ciidanka Itoobiya oo gaaray xadka Eritrea kuna dhow in ay…

Addis Ababa (Caasimada Online) – Ciidamada dowladda Itoobiya ayaa Talaadadii gaaray magaalada Zalambessa ee ku taalla xadka Eritrea, kaddib markii ay halkaasi dib uga riixeen xoogaggii fallaagada Tigray, xilli ay sii kordhayaan walaaca laga qabo in xiisadda labada dal ay isu beddesho dagaal toos ah.

Dhaqdhaqaaqan militari ayaa kusoo beegmaya iyadoo diblomaasiyiinta caalamku ay dadaal ugu jiraan sidii looga hortagi lahaa dagaal cusub oo dhex mara Itoobiya iyo Eritrea, kuwaas oo mar kale isku haya arrimo amni iyo muranka ku saabsan damaca Itoobiya ee helitaanka marin badeed.

Lix ilo wareed, oo ay ku jiraan afar qof oo xiriir la leh dadka deegaanka, diblomaasi iyo khabiir ku xeeldheer colaadda, ayaa wakaaladda Reuters u sheegay in ciidamada Itoobiya ay Talaadadii gaareen Zalambessa, oo ah magaalo ay ku nool yihiin qiyaastii 15,000 oo qof.

Magaaladan oo ku taalla dhanka Itoobiya ee xadka Eritrea ayaa horay gacanta ugu jirtay xoogagga Tigray, balse ciidamada dowladda federaalka ayaa maalmihii u dambeeyey waday weerarro rogaalcelis ah oo ay dib ugu qabsanayaan deegaannadii laga saaray.

Goobjoogayaal iyo hay’ad la socota colaadaha ayaa sheegay in ciidamada Eritrea ay toddobaadkii hore kasoo gudbeen xadka, ayna galeen Zalambessa si ay u taageeraan fallaagada Tigray. Hase yeeshee, ma cadda in ciidamada Eritrea iyo xoogaggii ay taageerayeen ay weli ku sugnaayeen magaalada Talaadadii.

Hay’adda ACLED, oo diiwaangelisa colaadaha, ayaa sheegtay in ciidamada federaalka Itoobiya iyo maleeshiyaadka dowladda taageera ee Tigray Peace Force ay Isniintii la wareegeen Zalambessa iyo deegaanka Fatsi, iyadoo ciidamada Eritrea ay dib uga gudbeen xadka.

Si kastaba, afhayeen u hadlay maleeshiyaad taageera dowladda Itoobiya ma uusan xaqiijin in ciidamada federaalku ay si buuxda ula wareegeen magaalada, halka taliska ciidanka Itoobiya iyo xafiiska Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed aysan jawaab degdeg ah ka bixin codsiyo loo diray.

Dagaallada dib uga qarxay waqooyiga Itoobiya bishii Sebtembar ayaa bilowday markii isbahaysi fallaago ah oo uu hoggaaminayo Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) uu qaaday weerarro ka dhan ah dowladda federaalka.

Hase yeeshee, ciidamada dowladda ayaa tan iyo markaas dib u qabsaday magaalooyin dhowr ah, iyagoo ku qasbay fallaagada inay dhanka waqooyi u gurtaan.

Itoobiya iyo Eritrea oo isku dacweeyey QM

Horumarkan militari ayaa sii xoojiyey xiisadda diblomaasiyadeed ee u dhexeysa Addis Ababa iyo Asmara, iyadoo labada dowladood ay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay u gudbiyeen waraaqo ay midba midda kale ku eedeynayso gardarro iyo hurinta colaadda.

Dowladda Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay inay taageerto fallaagada ka dagaallamaysa waqooyiga dalka, waxayna sheegtay in ciidamo Eritrean ah ay gudaha dhulkeeda usoo galeen masaafo dhan 60 kiiloomitir.

Addis Ababa ayaa warqad ay u dirtay Golaha Ammaanka ku sheegtay in joogitaanka ciidamada shisheeye ee dhulkeeda uu ku khasbayo inay qaaddo tallaabooyin ay isku difaacayso.

Dhankeeda, Eritrea ayaa si adag u beenisay eedeymahaas, iyadoo ku tilmaantay isku day ay Itoobiya ku raadineyso marmarsiiyo ay dagaal ku qaaddo dalkeeda.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Eritrea, Osman Saleh, ayaa Golaha Ammaanka ka dalbaday inuu cambaareeyo waxa uu ku tilmaamay ku dhawaaqista dagaal ee Itoobiya, isla markaana uu qaado tallaabooyin looga hortagayo gardarro militari.

Saleh ayaa codsigiisa ku saleeyey cutubka toddobaad ee Axdiga Qaramada Midoobay, kaas oo Golaha Ammaanka awood u siinaya inuu soo rogo cunaqabateyn ama oggolaado tallaabooyin militari oo lagu ilaalinayo nabadda iyo ammaanka caalamka.

Golaha Ammaanka ayaa lagu waday inuu Talaadadii yeesho kulan albaabadu u xiran yihiin oo looga hadlayo xaaladda Geeska Afrika, kaddib markii Mareykanku codsaday in xubnaha goluhu ka arrinsadaan colaadda sii xoogeysanaysa.

Kulankan ayaa noqonaya kii labaad ee muddo laba toddobaad gudahood ah ay xubnaha Golaha Ammaanku kaga hadlaan xaaladda waqooyiga Itoobiya, taas oo muujinaysa walaaca caalamiga ah ee laga qabo in dagaalku ku fido dalalka deriska ah.

Muranka badda iyo xiriirka labada dal

Itoobiya iyo Eritrea ayaa muddo dheer lahaa xiriir colaadeed, balse waxay heshiis nabadeed gaareen sanadkii 2018, markii uu Abiy Ahmed bilaabay dadaallo diblomaasiyadeed oo lagu soo afjarayo khilaafkii labada dal.

Xiriirkooda ayaa markaas hagaagay, iyadoo Eritrea ay ciidamada dowladda federaalka Itoobiya ka garab dagaallantay dagaalkii Tigray ee socday intii u dhexeysay 2020 iyo 2022, kaas oo ay ku dhinteen boqollaal kun oo qof.

Si kastaba, xiriirka labada dal ayaa mar kale xumaaday, gaar ahaan markii Itoobiya ay billowday inay si xooggan uga hadasho baahida ay u qabto marin ay ku gaarto badda.

Itoobiya ayaa lumisay xeebihii ay isticmaali jirtay markii Eritrea ay xornimada qaadatay sanadkii 1993, waxaana tan iyo markaas ay ku tiirsaneyd dekedaha dalalka deriska ah.

Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa ku dooday in helitaanka marin badeed uu yahay arrin muhiim u ah mustaqbalka iyo jiritaanka dhaqaale ee Itoobiya, inkastoo dowladdiisu ay sheegtay inay doonayso in arrintaas lagu xalliyo wadahadal iyo hannaan nabadeed.

Eritrea ayaa dhankeeda ka walaacsan hadallada Itoobiya ee ku saabsan marin badeedka, iyadoo u aragta inay halis ku yihiin madax-bannaanideeda iyo ammaankeeda.

Xiisadda hadda taagan ayaa sidaas darteed ka gudubtay dagaalka gudaha Itoobiya, waxaana sii kordhaya cabsida laga qabo in iska horimaadyada Tigray ay isu beddelaan dagaal goboleed ballaaran, xilli Geeska Afrika iyo gobolka Badda Cas ay horeba uga jiraan khilaafaad amni iyo kuwo siyaasadeed.