Qoysas rajo beel ah ayaa u qaxay xeryaha Abudwak ka dib markii ay lumiyeen xoolahooda abaar dheer yüz

(ERGO) – In ka badan 300 qoys xoolo-dhaqato ah oo ka soo jeeda bartamaha Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa ku nool xaalad adag oo barakac ah xeryo ku yaal agagaarka Abudwak ee Galmudug, kadib markii ay lumiyeen dhammaan xoolahooda sababo la xiriira abaar dheer.

Qoysasku waxay ka yimaadeen Kora-goys, Jir iyo Shikhaley oo ku yaal Galgadud, iyo qaybo ka mid ah Gobolka Soomaalida Itoobiya ee xadka ka soo horjeeda.

Qaar ka mid ah ayaa ah Fadumo Cabdullaahi Cali, 53, oo qoyskeeda 11 qof ay yimaadeen xeryaha Mubarak ee Abudwak bishii Luulyo. Waxay la joogaan qaraabadood oo sidoo kale la tacaalaya oo aan awoodin inay taageeraan qoyska weyn. Waxay karisaan wixii ay heli karaan, ama way codsadaan cunto la kariyey oo ka timaadda xaafadaha ku dhow.

“Ma hayno il taageero. Mararka qaar waxaan ka helnaa wax dad ka mid ah, laakiin waxaan haystaa carruur yar yar waxaanan ku guuleysanaa hal cunto maalintii,” ayay tiri. “Waxaan haynaa wixii aan ka helno subaxdii oo waxaan u isticmaalnaa in aan carruurta dejino waqtiga qadada.

Waxaad qiyaasi kartaa xaaladeena oo aan luminay dhammaan xoolihii aan ku tiirsanaynay oo aan noqonnay marti guri qof kale.”

Fadumo iyo qoyskeeda waxay ka socdeen Bullaley, oo ku yaal xadka Soomaaliya iyo Itoobiya qiyaastii 70 kiiloomitir waqooyi-bari ka xiga Abudwak. Waxay carruurtooda ku ridday gaari ay leeyihiin dad ay taqaaniin oo u socdaalayey Abudwak, halka dadka waaweyn ay socdeen laba habeen iyo hal maalin si ay u gaaraan xeryaha.

Yarida biyaha, baahida daaqsinka iyo cudurrada ayaa dilay 200 geela iyo 30 geel si tartiib ah muddo saddex sano ah, iyadoo xoolihii ugu dambeeyey ay dhinteen bishii Juun.

Ma jiraan biyo ku filan, xitaa biyo, oo lagu qaybsado xeryaha buuxda.

“Biyaha yar ee na soo gaadhay waa la dhammeeyaa daqiiqado gudahood, gaar ahaan marka aad carruur leedahay. Mararka qaarkood marka aad u baahan tahay biyo si aad naftaada u dhaqdo ka hor salaadda, waxay dhammaadaan ka hor inta aan qof walba ku filnayn,” ayay tiri Fadumo. “Markaas waa inaad socotaa dhowr kiiloomitir si aad u hesho kuwo kale, adigoo qaadaya intaad horey u harraadsan tahay.”

Qoyska Fadumo wuxuu ku nool yahay hoy ku meel gaar ah oo ay siiyeen qaraabada, halkaas oo ay ku jiraan qorraxda iyo qabowga, waxayna ka baqayaan tuugada habeenkii. Waxay si gaar ah uga walaacsan tahay amniga carruurteeda, inta badan oo ah gabdho, maadaama hoygu yahay mid aad u jilicsan.

Shan ka mid ah carruurteeda ayaa joojiyay inay ka qayb galaan dugsiga Quraanka. Xerada ma hayso adeegyo aasaasi ah oo ay ku jiraan waxbarashada, waxayna awoodi weyday dugsiyada lacagta lagu bixinayo ee magaalada.

Qoyska wuxuu leeyahay deyn $330 ah dukaamada tuulada ay ku nool yihiin, halkaas oo Fadumo ay ka iibsatay cunto iyo dhar carruurteeda. Waxay awoodi weyday inay bixiso, halka aabbaha da'da ah ee carruurta uusan ka qayb qaadan karin wax dakhli ah.

Qof kale oo ku sugan xerada, Maxamed Aadan Jama, 62, oo ah aabbe siddeed carruur ah, wuxuu noloshiisa ku qaatay xoolo dhaqashada wuxuuna la kulmayaa waqtiga ugu adag ee ay abid la kulmeen.

Waxay yimaadeen xerada Mubarak bartamihii Agoosto mana helin wax caawimaad ah. Maxamed wuxuu booqdaa qaraabada ku sugan Abudwak si uu u weydiisto cunto yar oo qoyskiisa ay kariso. Waxay weydiiyaan dadka seddex kiiloomitir ka fog xerada haddii ay ka caawin karaan 20 litir oo biyo ah, taas oo xaaskiisa qaadato – haddii ay hesho wax.

“Ma hayno hoy ku filan, biyo ku filan ama cunto ku filan. Ma hayno musqulo, waxbarasho iyo daryeel caafimaad,” ayuu yiri Maxamed. “Subax walba, waxaan ku firdhinaa jihada kala duwan annagoo raadinayna shaqo ama wax cunto ah, mararka qaarkoodna ma soo laabanno ilaa habeen dambe.”

Maxamed wuxuu qaadan lahaa shaqo kasta – qodista ama shaqooyinka amniga – laakiin ma uusan helin wax shaqo ah wuxuuna ka maqan yahay xirfadaha shaqo ee magaalada.

Afartii carruurtiisa waxay ku jireen dugsiga Quraanka ee aagga ay ka soo jeedaan, halkaas oo uu horey u siin jiray macallinkooda idaha mar kasta afartii biloodba mar. Ma awoodi karo $10 lacagta dugsiga ee Abudwak.

Qoyska wuxuu ka yimid Boro-cad oo ku yaalla xadka Qorahey ee gobolka Soomaalida Itoobiya. Roobab xun ayaa dilay inta badan 300 idahood iyo 25 geel, iyagoo ka tagay kaliya 18 idaha daciifka ah.

“Dhulka waxaa ku dhacay abaar wuxuuna noqday mid aan waxba tarin, mana aanan heli karin waxa aan u baahanahay si aan u noolaanno,” ayuu u sheegay Radio Ergo.

“Qaar ka mid ah dadka waxay awoodaan inay iibsadaan raashinka iyo cawska xoolahooda. Xoolaha, sida dadka, waxay u baahan yihiin cunto ku filan si ay u noolaadaan. Markay helin cunto ku filan, waxay daciifaan oo ugu dambeyntii way dhintaan. Waxaan aaminsanahay in yaraanta cuntada ay ahayd sababta ugu weyn ee aan u waayno xoolahayaga.”

Guddoomiyaha x campka Mubarak, Mahmoud Adan Warsame, ayaa sheegay in ilaa hadda 340 qoys ay yimaadeen tan iyo bisha Luulyo. Maamulka x campka ma haysto kheyraad ay ku caawiyaan.

“Ma haystaan biyo, ma haystaan hoy ku filan, ma haystaan dhar, ma haystaan teendhooyin, iyo ma haystaan agab. Hadda waxaan ku jirnaa xilliga roobka, haddii roobku da'o caawa, cudurrada ayaa faafi kara sababo la xiriira nadaafad xumo. Waxaan si xoog leh u codsanayaa jawaab degdeg ah,” ayuu u sheegay Radio Ergo.

Mahmoud wuxuu sheegay in qoysas cusub ay sii wadaan inay yimaadaan ka dib markii ay ka qaxeen guryahooda roobab xun yüz. Xaaladda waxaa loo sheegay maamulka Galmudug iyo ururada gargaarka bini'aadamka, laakiin wax jawaab ah ma helin.