Qoysaska beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada ee ay saameeyeen abaaraha oo ka soo qaxay tuulooyinka Shabeellaha Hoose ayaa ku soo uruuray xero ku taalla Afgoye

(ERGO) – Qoysaska miyiga ah ee ka barakacay Basra, Alifow, iyo Baqdaad ee gobolka Hoose Shabeelle ee koonfurta Soomaaliya ka dib roobab liita oo burburiyay dalagyadooda iyo xoolahooda ayaa ku urursan xero barakac ah oo yar oo ku dhow Afgoye, halkaas oo aan adeegyo iyo ilo dakhli ah u lahayn.

Hamdi Muhudin Ali, 51, oo leh 10 carruur ah oo aabaheed ka tagay iyo qaraabadeeda da'da ah, ayaa badanaa gaajo dareemaya tan iyo markii ay ku jireen xerada Sooglow tan iyo Agoosto. Carruurteeda ayaa magaalada u socda si ay u dilaan, iyagoo guriga keenaya dhowr doolar si ay u iibsadaan cunto iyo dhuxul.

“Caawimada aan ka helno dadka maaha mid ku filan hal cunto oo ka badan. Ma hayno meel kale oo aan ka helno wax, qofna qoyska dhexdiisa shaqo ma haysto,” ayay tiri.

Hamdi waxay raadinaysay shaqo kasta oo magaalada ka jirta, oo ay ku jirto dhaqidda dharka, laakiin waxba ma heshay. Carruurteeda ugu weyn waa 12 jir, midna ma aha da' weyn oo shaqooyin aan rasmi ahayn sida qodista dhagaxa.

Iyadu iyo qoyskeeda waxay Afgoye ka yimaadeen Basra iyagoo raacaya gaari doofaar ah ka dib markii ay ka raadsadeen caawimaad dadka ay taqaan. Safarkoodu wuxuu qaatay toddoba maalmood iyo habeen. Qoyskaas, oo ahaa xoolo-dhaqato, ayaa lumiyay 50 ari iyo lo' ka dib markii ay ka dhibaatoodeen yaraanta biyaha, baahida daaqsinka iyo cuduro aan la aqoon oo ka dhigay inay awoodi waayaan inay xoolahooda haystaan.

Qodobo gaar loo leeyahay oo shan kiiloomitir u jira xerada Sooglow ayaa biyo bilaash ah u siinaya dadka barakacay, laakiin waxay tahay inay maalin kasta jerrycan ku qaaddo dhabarka. Ma awoodi karto $0.25 oo lagu qaado weel 20-litre ah oo ku yaal qodobo u dhow xerada. Qoyska wuxuu biyaha u isticmaalaa oo kaliya cabitaanka iyo karinta, ma awoodaan inay qubaan ama dhar dhaqaan.

Hoyga sidoo kale waa mid liita xeryaha. “Inta lagu jiro maalinta, waxaan ku noolnahay hooska geedaha, habeenkiina waxaan ku seexanaa hoyyo laga sameeyay laamiyo iyo boorsooyin duug ah oo dadku na caawiyeen,” ayay tiri Hamdi.

“Ma seexan karno sababtoo ah qabowga habeenkii ama kulaylka maalintii. Waxaan ka tagnay guryahayaga iyo wax walba oo aan haynay sababtoo ah meel aan ku qaadano ma jirto. Sidoo kale ma hayno musqul waxaanan isticmaalaa meelaha furan.”

6 ka mid ah carruurta Hamdi waxay ka qayb galayeen dugsiga Quraanka ee Basra oo ay ku bixiyaan $6 bishii, laakiin ma awooddo $18 lacagta dugsiyada Afgoye. Waxay leedahay deyn $180 ah oo ku saabsan cunto iyo dhar mana awooddo inay dib u bixiso dukaamiyayaasha oo mar walba weydiinaya lacagtooda.

Sidoo kale xeryaha waxaa ku sugan Ajabo Mohamed Taakooy, 39, oo nolosheeda oo dhan ku qaadatay miyiga oo aan waligeed la qaxin. Qoyskeeda ayaa ka cararay ka dib markii abaarta ay saameysay beertooda oo ah seddex hektar oo ku taalla Alifow.

Waxay kaliya taqaan beerta mana awoodin inay shaqo ka hesho agagaarka Sooglow. Qoyskeeda oo ka kooban 11 qof ayaa ku tiirsan cunto karis ah oo ka timaadda dadka horey u deggan xeryaha.

“Waxaan cunnaa hal mar ama labo mar maalintii marka derisahayaga ay na caawiyaan cunto. Caawimadooda ma aha ku filan sababtoo ah qof ayaa na siiya kaliya waxa ay ka haystaan qoysaskooda, laakiin waa waxa na sii wadda,” ayay tiri iyada oo la hadlaysa Radio Ergo.

Ninka Ajabo ma uusan awoodin inuu helo shaqo caadi ah magaalada. Carruurteeda waxay la dhibtoonayaan inay la qabsadaan xaaladaha xeryaha iyo adeegyada aasaasiga ah ka dib markii ay si madax bannaan ugu noolaayeen beerta.

“Waxaan caadi ahaan karaynay ama iibinaynay wixii aan ka soo goosanay beertayada. Haddii aadan wax ka helin beertaada, waxaad xitaa ka qaadan kartaa wax ka mid ah beerta deriskaaga si aad u kariso carruurtaada, laakiin abaaraha ayaa saameeyay dhammaan beerta,” ayay tiri.

Waxay beereen shan bilood ka hor laakiin waxay lumiyeen yaanyo, basasha, salad, dhir qoran, sorghum iyo masagow biyo la'aan, kadib markii ay $380 ku kharash gareeyeen abuurka iyo beerta.

Sorghum iyo masagow ay carruurteeda ku quudinaysay ayaa dhammaaday dhammaadka Luulyo, taasoo ku qasbeysay inay ka tagaan beerta oo ay raadsadaan hoy xero.

Guddoomiyaha xerada Sooglow, Hodan Axmed Cali, ayaa sheegtay in 300 qoys ay halkaas yimaadeen tan iyo Agoosto, badankoodna ay yihiin haween, carruur iyo dadka waayeelka ah. Maamulka xerada ayaa bixiyay caawimaad intii uu awoodi jiray, laakiin ma aysan awoodin inay daboolaan baahiyaha.

“Kuwaani waa dad nugul oo aan haysan adeegyo aasaasi ah,” ayay tiri. “Ma haystaan biyo, cunto joogto ah, hoy ku filan, waxbarasho ama daryeel caafimaad.” Waxay intaas ku dartay in xeradu ay aad u yar tahay oo ay horey u buuxsantay.

“Waxaan u codsaneynaa ururada gargaarka bini'aadantinimo inay caawiyaan dadkaas,” ayay tiri. In kasta oo roobabka xilliyeed ay ka bilaabmeen qaybo ka mid ah gobolka, qoysaskan barakacay ma haystaan xoolo ay ku taageeraan ama lacag ay ku noqdaan si ay u beertaan beerahooda.