Khudbaddii Jimcaha: Ha la xurmeeyo halka loo garnaqsado

By: Mohamed Ibrahimrashid Sunday November 8, 2026

Khudbaddii salaaddii Jimcaha ee 26-ka Jumada al-Awwal, 1448, xiiso dheeraad ah bay lahayd. Fadhiyadii jamaacada salaadda Jimcaha soo oogtay baa sidoo kale muujinayay dhag-raaricin. Siyaabaha khilaafaadka dawladnimo ee cusub loo xalliyo iyo dul-istaagga qoto-gaabnida ka jirta xirfadda aqooneed ee xallinta khilaafaadkaas bay jamaacadu dhegaysatay. Qoraalkan kooban waxaan ku soo koobayaa khudbaddii qaab falanqayn ah.

Khilaafaadka Soomaalida, oo marka miyiga la joogo garnaqsiga xeeladaha durugsan leh laga yaqaan, waxaa ku soo siyaaday khilaaf aan Soomaalida ku cusbayn, balse aqoonta loo leeyahay ay ka yartahay hal qarni oo qura. Waa khilaafka dawladnimada. Labada ugu muhiimsan ee khilaafaadka dawladdu yeelato waa midka ka dhex dhaca dawladda iyo shacabka, halka kan labaad uu yahay khilaafka ka dhex aloosma hay'adaha dawladda dhexdeeda.

advertisements Aayadda ugu dheer Qur'aanka, ee ku jirta aakhirka Suuratu al-Baqara, baa noqotay meel ay ku duugan tahay aqoonta khilaafaadka noocaas ah iyo sida loo wajaho. Jamaacada salaadda Jimcaha oogaysay ayaa khudbadda ugu horrayn ugu billowday su'aal isweydiin mudan: maxay ka hadli kartaa aayadda ugu dheer Qur'aanka?

Cibaadada Alle oo keliya, jihaadka mise maqaasidda kale ee Islaamka? In la ogaado in aayaddu si gaar ah uga hadlayso khilaafaadka iyo sida loo xalliyo baa xiiso weyn lahayd.

Waxaa lagu sheegay sida caddaaladda leh ee garta loo qaado iyo sida dadka loogu kala garniqo. Aayaddu waxay sidoo kale ka hadlaysaa dadka baahiyaha gaarka ah qaba ama aan awoodin inay xaqooda sheegtaan iyo sida loo kaalmaynayo.

Si aftahamo leh baa jamaacadu uga dhagaysteen imaamka ahmiyadda uu Qur'aanku siinayo ka hortagga khilaafaadka, isaga oo marka hore xoojinaya xurmada dadka ka shaqeeya xaqsooridda. Waxaa cajiib ah sida Eebbe Weyne u farayo in la xurmeeyo dadka qora dacwadaha iyo kuwa maragga fura, isaga oo u dammaanad dalbayo Allah ilaalin iyo xurmo dhidib adag ku taagan.

Jamaacadu waxay dhegaysatay in ay jirto arrin muhiim ahi: xurmada madaxda garsoorka waa in la ilaaliyo, lagamana dhiirran karo in loo geysto hanjabaad, cabsi-gelin iyo xurmo-ka-qaadis, si aanu u dhicin isbarbaryaac bulsho oo kala dambaynta wiiqa.

Meel aayaddu waxay marqaatiyada ku faraysaa inaanay diidin haddii loo yeero. Isla aayadda dhammaadkeeda, marqaatiyadii loo yeeray ee laga dalbaday inay gutaan waajibaadkooda, Alle wuxuu faray in aan wax dhib iyo shiddo loo gaysan. Taas macnaheedu waa in awoodaha garsoorka, iyo cid kasta oo qayb ka noqonaysa xallinta khilaafaadka, ay mudan yihiin in la xurmeeyo oo la ilaaliyo.

Khudbad noocan ahi waxay ku soo aadaysaa xilli dalkeennu ku jiro xaalad siyaasadeed oo qar ku socota. In laga maqlo minaaradaha baaca dheer ee ka qotoma deris kasta agtiisa, waa horumar xoojinaya suuragalnimada baaq nabadeed, helidda waanooyinka midnimada qaranka ku aaddan iyo xoojinta walaalnimada iyo Soomaalinimada.

Waxay kaloo khudbadaha noocan ahi abuuraan aqoon iyo wacyi la garab dhigayo dhaqanka qalalaasaha ee dalkeennu soo maray. Halka loo noqonayo ee ummaddu ku kalsoonaan karto baa ah in la fahmo xurmada ay mudan tahay.