Mareykanka oo ku dhowaaqay go’aan culus oo la xiriira Eritrea

Washington (Caasimada Online) — Dowladda Mareykanka ayaa Jimcihii cunaqabateyn ka qaaday ciidamada Eritrea, xisbiga talada haya ee dalkaas iyo dhowr mas’uul iyo hay’ado kale, kuwaas oo tallaabooyin lagu soo rogay xilligii dagaalka Tigray ee waqooyiga Itoobiya.

Waaxda Maaliyadda Mareykanka ayaa sheegtay in xaaladdii degdegga ahayd ee saldhigga u ahayd barnaamijka cunaqabateynta la xiriiray Itoobiya ay dhammaatay, taas oo keentay in magacyadii lagu daray liiska cunaqabateynta ee ku saleysnaa awooddaas laga saaro.

Dadka iyo hay’adaha laga qaaday cunaqabateynta waxaa ka mid ah Ciidamada Difaaca Eritrea, xisbiga talada haya ee People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ), shirkadda Red Sea Trading Corporation iyo Hidri Trust.

Sidoo kale waxaa liiska laga saaray Hagos Ghebrehiwet W Kidan, oo la-taliye dhaqaale u ah PFDJ, iyo Abraha Kassa Nemariam, oo Mareykanku hore ugu sheegay madaxa xafiiska amniga qaranka Eritrea.

Go’aanka cusub ma beddelayo eedeymihii hore ee Mareykanka ee la xiriiray xadgudubyadii ka dhacay dagaalka Tigray. Waaxda Maaliyadda ayaa sheegtay in tallaabadu la xiriirto oo keliya dhammaadka xaaladdii degdegga ahayd ee lagu aasaasay amarka fulinta ee Madaxweyne Joe Biden soo saaray bishii September 2021.

Warbaahinta Reuters ayaa bishii May sheegtay, iyadoo soo xiganeysa dukumenti gudaha ah oo Mareykan ah, in maamulka Madaxweyne Donald Trump uu qorsheynayo inuu qaado cunaqabateyntan, xilli Washington ay dooneyso inay wanaajiso xiriirka Eritrea isla markaana ay dib u qiimeyneyso xaaladda amni ee Badda Cas.

Afhayeen ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa Reuters xilligaas u sheegay in maamulka Trump uu doonayo inuu dhiirrigeliyo nabad iyo barwaaqo ka dhalata Geeska Afrika, isla markaana uu rajeynayo xoojinta xiriirka uu la leeyahay dowladda iyo shacabka Eritrea.

Eritrea waxay leedahay xeeb dheer oo ku taalla Badda Cas, taas oo ka soo horjeedda Sacuudi Carabiya, halka marin-biyoodkaasi uu muhiimad sii yeelanayo xilli khilaafaadka Bariga Dhexe ay saameyn ku yeesheen maraakiibta ganacsiga.

Cunaqabateyntii dagaalka Tigray

Maamulka Biden ayaa cunaqabateyntan soo rogay bishii November 2021, xilligii uu socday dagaalkii labada sano qaatay ee ka dhacay gobolka Tigray, halkaas oo ciidamada Eritrea ay garab siinayeen ciidamada dowladda federaalka Itoobiya ee la dagaallamayey xoogagga Tigray.

Waaxda Maaliyadda Mareykanka ayaa xilligaas sheegtay in dhinacyada Eritrea ay door ku lahaayeen sii socoshada dagaalka, iyadoo soo xigatay warbixino la xiriiray dilal, dhac, tacaddiyo galmo iyo carqaladeyn lagu sameeyey gargaarka bani’aadannimo.

“Waxaan cambaareyneynaa doorka joogtada ah ee dhinacyada Eritrea ay ku leeyihiin rabshadaha ka socda waqooyiga Itoobiya,” ayay tiri Andrea Gacki, oo markaas madax ka ahayd xafiiska cunaqabateynta ee OFAC.

Cunaqabateyntu waxay xanibtay hantida dadka iyo hay’adaha la bartilmaameedsaday ee ku jirta awoodda Mareykanka, waxayna guud ahaan muwaadiniinta iyo shirkadaha Mareykanka ka mamnuucday inay la macaamilaan.

Bishii March 2023, xoghayihii arrimaha dibadda Mareykanka Antony Blinken ayaa sheegay in Washington ay go’aamisay in xubno ka tirsan ciidamada Eritrea, Itoobiya, Tigray iyo xoogagga Amxaarada ay galeen dambiyo dagaal intii uu socday colaadda.

Mareykanka ayaa sidoo kale sheegay in xubno ka tirsan ciidamada Eritrea iyo Itoobiya, iyo xoogagga Amxaarada, ay galeen dambiyo ka dhan ah aadanaha, oo ay ku jiraan dil, kufsi iyo tacaddiyo kale oo galmo.

Dowladda Eritrea ayaa marar badan diidday eedeymaha ah in ciidamadeedu galeen xadgudubyo baahsan intii uu socday dagaalka.

Dagaalka intiisa badan ayaa joogsaday kadib heshiiskii Pretoria ee bishii November 2022 ay kala saxiixdeen dowladda federaalka Itoobiya iyo kooxda TPLF. Eritrea, inkastoo ay door weyn ku lahayd dagaalka, qeyb kama ahayn heshiiskaas.

Si kastaba, tallaabada Jimcaha ma ahan mid meesha ka saareysa dhammaan cunaqabateynta Mareykanka ee saaran mas’uuliyiinta militariga Eritrea.

Taliyaha guud ee ciidamada Eritrea, General Filipos Woldeyohannes, ayaa weli ku jira liiska cunaqabateynta ee barnaamijka Global Magnitsky. Mareykanka ayaa sanadkii 2021 ku soo rogay cunaqabateyn isagoo ku eedeeyey xadgudubyo culus oo ka dhacay Tigray oo ay geysteen ciidamo hoos yimaada taliskiisa.

Xiisadda Itoobiya iyo Eritrea

Go’aanka Mareykanka ayaa kusoo aadaya xilli xiriirka Eritrea iyo Itoobiya uu mar kale sii xumaanayo, kadib markii labada dal ay xulufo ka ahaayeen dagaalkii Tigray.

Itoobiya iyo Eritrea ayaa dagaal xuduudeed galay intii u dhaxeysay 1998 iyo 2000, ka hor inta aysan dib u soo celin xiriirkooda sanadkii 2018, xilligii Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed iyo Madaxweyne Isaias Afwerki ay gaareen heshiis dib-u-heshiisiin.

Xiriirkooda ayaa mar kale xumaaday kadib heshiiskii Pretoria, iyadoo khilaafku la xiriiro joogitaanka ciidamada Eritrea ee deegaanada xuduudda iyo dadaalka Itoobiya ee ay ku dooneyso marin ay ku gaarto Badda Cas.

Bishii Febraayo, Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay gardarro militari iyo inay taageerto kooxo hubeysan oo ka dhex dagaallama Itoobiya. Eritrea ayaa eedeymahaas ku tilmaantay kuwo “been abuur ah oo la sameystay”.

Xiisadda ayaa sii xoogeysatay iyadoo mas’uuliyiinta Itoobiya ay marar badan ka hadleen baahida ay dalkoodu u qabo marin badeed, halka Eritrea ay si adag uga hortagtay hadal kasta oo tilmaamaya in Itoobiya ay xaq u leedahay dhul ama biyo ka tirsan Eritrea.

Bishii May, Mareykanku ayaa labada dal uga digay tallaabooyin khalkhal gelin kara gobolka, isla markaana Washington ay Addis Ababa si cad ugu sheegtay inay kasoo horjeeddo isku day kasta oo marin badeed lagu raadinayo xoog militari.