Ilaalinta dhaxalka dukumiintiga Soomaaliya: UNESCO waxay taageertaa hay'adaha xusuusta Soomaaliya

Xafiiska UNESCO ee Gobolka Bariga Afrika, oo kaashanaya Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, ayaa soo gabagabeeyay Aqoon-is-weydaars qaran oo ku saabsan Barnaamijka Xusuusta Adduunka (MoW), oo la qabtay laga bilaabo 7 ilaa 9 Juun 2026 magaalada Muqdisho, Soomaaliya.

Aqoon-is-weydaarska, oo suurtagal ka dhigtay taageerada Dowladda Japan iyada oo loo marayo hindisaha Japan Funds-in-Trust (JFIT), ayaa isu keenay 25 khabiir oo ka socda hay'adaha xusuusta muhiimka ah ee Soomaaliya, taasoo calaamad u ah tallaabo muhiim ah oo lagu ilaalinayo lana heli karo dhaxalka dukumiintiga Soomaaliya.

Dhismaha awoodda qaran ee dhaxalka dukumiintiga

Ka qaybgalayaasha ayaa laga soo xulay hay'adaha xusuusta ee dalka oo ay ka mid yihiin Maktabadda Qaranka, Kaydka, Guddiga Qaranka ee UNESCO, Akadeemiyadda Sayniska, Dhaqanka iyo Fanka Soomaaliyeed (SOMASCA), Raadiyo Muqdisho, Akadeemiyadda Luqadda Soomaaliyeed, Teaterka Qaranka Soomaaliyeed, iyo Qaybta Kaydka ee Xafiiska Madaxweynaha iyo kuwo kale. Tababarku wuxuu ku baray taariikhda, himilada, iyo maamulka Barnaamijka UNESCO MoW, iyo habka magacaabista ee diiwaanka Caalamiga ah ee MoW.

Ujeedadeena guud waa inaan ka caawino dhismaha bulsho – shabakad xirfadlayaal go'aan qaata ah oo si wadajir ah u shaqeyn doona si loo ilaaliyo, loo heli karo, loona dhiirrigeliyo dhaxalka dukumiintiga Soomaaliya, iyadoo la xiriirinayo shaqadaas barnaamij caalami ah oo ballaaran oo loo dedicated yahay ilaalinta xusuusta jiilasha mustaqbalka.

Marwo Lea Simonini, Xafiiska UNESCO ee Gobolka Bariga Afrika.

Ka dib aqoon-is-weydaarska, ka qaybgalayaasha waxaa la filayaa inay taageeraan aasaaska Guddiga Qaranka ee Xusuusta Adduunka ee Soomaaliya, horumarinta magacaabista diiwaanka Caalamiga ah ee MoW, iyo inay u adeegaan sidii madal qaran oo loogu talagalay hawlaha ilaalinta dhaxalka dukumiintiga ee dalka oo dhan.

Qodobka ugu muhiimsan ee aqoon-is-weydaarska ayaa ahaa Kaydka Raadiyo Muqdisho, oo la aasaasay 1951 waxaana si weyn loogu tixgeliyaa mid ka mid ah uruurinta dukumiintiga ugu faahfaahsan Bariga Afrika. Kaydku wuxuu hayaa qiyaastii 45,000 oo codka ah oo diiwaangelinaya in ka badan todobaatan sano oo taariikhda, siyaasadda, dhaqanka, luqadda, iyo bulshada Soomaaliyeed. Ururinta waxay diiwaangelinaysaa dhacdooyin muhiim ah sida ololaha akhriska ee 1972, xilligaas oo Raadiyo Muqdisho uu ahaa gaadiidka ugu weyn ee waxbarashada guud ee bulshada badankeedu afka ku hadasha. Iyadoo loo marayo barnaamijyada waxbarashada guud, unugyada waxbarashada moobaylka, iyo isticmaalka raadiyaha iyo agabka daabacan, ololahani wuxuu si weyn u kordhiyay heerarka akhriska muddo gaaban gudaheed wuxuuna ka caawiyay dhiirrigelinta aqoonsi qaran oo wadaag ah oo ku saleysan luqad qoran oo wadaag ah.

Qiimeyn khabiir ah oo la sameeyay Abriil 2026 oo hoos timaadda mashruuca ayaa xaqiijisay muhiimadda qaran iyo caalami ee kaydka Raadiyo Muqdisho iyadoo sidoo kale la iftiiminayo baahida degdegga ah ee ilaalinta. In kasta oo in ka badan 85% ka mid ah codadka ay ku jiraan xaalad shaqeynaysa, qiyaastii 10% ayaa si weyn u xumaaday sababo la xiriira da'da iyo burburka jireed, in ka badan 5% ayaa la burburiyay ama si daran u waxyeeloobay dab iyo musiibooyin kale. Kaydku sidoo kale wuxuu ka maqan yahay nidaam dhamaystiran oo diiwaangelin ah, taasoo ka dhigaysa helitaanka waxyaabaha adag.

Khudbadiisii furitaanka, Wasiirka Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, Mudane Abdulfatah Kasim Mohamud, ayaa iftiimiyay muhiimaddiisa qoto dheer, isagoo ku tilmaamay “khazana dukumiinti oo muhiimad qaran weyn leh” iyo isagoo xaqiijiyay in “ilaalinta kaydkan aysan ahayn kaliya mas'uuliyad farsamo – waa waajibaad qaran oo ku saleysan ilaalinta aqoonsigeena, ilaalinta taariikhdeena, iyo ilaalinta dhaxal aan qiimo lahayn oo jiilasha mustaqbalka.”

Furitaanka xarumaha kaydinta ee la hagaajiyay ee Raadiyo Muqdisho

Maalinta ugu dambeysa ee aqoon-is-weydaarska waxaa ku jiray booqasho Raadiyo Muqdisho si loo furto xarumaha kaydinta ee la hagaajiyay oo lagu taageeray mashruuca UNESCO ee Xoojinta Diyaarinta Musiibooyinka iyo Ilaalinta Kaydka Raadiyo Muqdisho, oo ay maalgelisay Dowladda Japan. Mashruucu wuxuu tan iyo markaas taageeray iibsashada qalabka dijitaalka ah iyo hagaajinta kaabayaasha si loo hagaajiyo ilaalinta. Furitaanka ayaa calaamad u ah meel muuqata oo la taaban karo oo ku saabsan dadaalka lagu ilaalinayo dhaxalkan khatarta ku jira ka hor inta aan lumin aan la soo celin karin dhicin.