Miisaaniyadda Puntland oo Yaraanaysa ayaa Muujinaysa Dhibaato Xooggan oo Maamul

Miisaaniyadda Puntland ee 2027 ayaa hoos u dhacday ku dhawaad 34 boqolkiiba marka la barbar dhigo 2025, taasoo keentay su'aalo sii kordhaya oo ku saabsan maareynta maaliyadeed iyo awoodda ay u leedahay in ay fuliso waajibaadka aasaasiga ah ee dowladnimo. Shaqaalaha rayidka ah ayaa la sheegay in aanay helin mushaar celcelis ahaan lix bilood sanadkiiba, halka ciidamada amniga ay weli la kulmaan mushaar aan joogto ahayn.

Mogadishu (WDN) – Miisaaniyadda Puntland ee la ansixiyay ee 2027 waxay gaareysaa $308.2 milyan, taasoo muujinaysa hoos u dhac kale oo ku yimid ilaha maaliyadeed ee maamulka oo horey u yaraa. Tiradaasi waxay ka hooseysaa $7.6 milyan, ama 2.4 boqolkiiba, miisaaniyadda $315.8 milyan ee la ansixiyay ee 2026. Waxa intaa dheer, waxay muujinaysaa hoos u dhac weyn oo ka yimid $466.8 milyan oo loo qoondeeyay 2025.

Tiradani waxay muujinaysaa jihada maaliyadeed ee dhib badan. Miisaaniyadda Puntland ayaa hoos u dhacday 32.4 boqolkiiba intii u dhaxaysay 2025 iyo 2026, waxaana xigay hoos u dhac kale oo ku yimid 2027. Laba sano gudaheed, miisaaniyadda sanadlaha ah ee maamulka ayaa hoos u dhacday ku dhawaad $158.6 milyan — khasaaro ku dhawaad 34 boqolkiiba awooddii maaliyadeed ee hore.

Puntland waxay hoos u dhaca weyn ee 2026 ku sababtay hoos u dhac ku yimid maalgelinta mashaariicda caalamiga ah ee la taageeray. Sanadka 2027, dowladda waxay sheegtay inay qorsheyneyso inay xoojiso ururinta dakhliga gudaha iyo inay si adag u xakameyso kharashka dadweynaha. Kuwani waa yoolal lagama maarmaan ah, laakiin waxay keenayaan su'aal aasaasi ah: sidee maamul leh ilaha maaliyadeed ee sii yaraanaya u fulin karaa waajibaadkeeda marka ay dhibaato ku qabto in ay si joogto ah u bixiso mushaarka shaqaalaheeda?

Kharashka bini'aadamka ee hoos u dhaca maaliyadeed

Shaqaalaha dowladda ayaa la sheegay inay sanadkiiba celcelis ahaan lix bilood ku qaataan iyaga oo aan helin mushaharkooda. Dad badan oo ka tirsan shaqaalaha dowladda, tani waxay ka dhigan tahay inay shaqeeyaan bilaha iyaga oo aan haysan dakhli la isku halayn karo, iyaga oo la tacaalaya sidii ay qoysaskooda u taageeri lahaayeen iyo si wax ku ool ah u maalgelinaya hawlaha dowladda iyaga oo aan helin mushaar.

Xaaladdu waxay sidoo kale ka welwel badan tahay gudaha ciidamada ammaanka Puntland. Askarta, oo mas'uuliyadooda ka mid ah difaaca dhulka iyo ilaalinta ammaanka dadweynaha, sidoo kale waxay la kulmaan bixinta mushahar aan joogto ahayn. Waxay adag tahay in la filayo ciidamo ammaanka ah oo xirfad leh, nidaamsan oo lagu kalsoonaan karo marka kuwa ku jira safkooda aysan ka filan karin inay waqtigooda helaan mushaarkooda.

Tani ma ahan kaliya su'aal ku saabsan dhibaatada maamulka. Deymaha mushaharka ee joogtada ah waxay hoos u dhigaan kalsoonida dadweynaha, waxay daciifinayaan niyadda hay'adaha waxayna khatar gelinayaan awoodda dowladda ee bixinta adeegyada aasaasiga ah iyo ilaalinta ammaanka. Dowlad aan si joogto ah u bixin karin mushaharka shaqaalaheeda ama shaqaalaha ammaanka waxay khatar gelinaysaa daciifinta hay'adaha ay ku tiirsan tahay.

Maamulka ayaa sidaas darteed wajihi doona su'aalo ka baxsan miisaaniyadda hoos u dhacday. Immisa dakhliga gudaha ah ayaa dhab ahaan la uruurinayaa? Sidee lacagta dadweynaha loo muddeynayaa oo loo qaybinayaa? Maxay yihiin tallaabooyinka la qaaday si loo xalliyo mushaharka aan la bixin? Iyo sababta ay mushaharka joogtada ah ee shaqaalaha dowladda iyo shaqaalaha ammaanka ay u sii adkaanayaan in la dammaanad qaado?

Jarista maalgelinta dibadda ayaa laga yaabaa inay sharaxdo qayb ka mid ah hoos u dhaca, laakiin ma noqon karto sabab joogto ah oo lagu guuldareysto in la fuliyo waajibaadka aasaasiga ah ee dowladda. Dowladda waa inay muujisaa hufnaan weyn oo ku saabsan kharashka dadweynaha, dejiso mudnaanta cad iyo muujiso dadweynaha sida kheyraadka la heli karo loo isticmaalayo. Xoojinta ururinta dakhliga gudaha sidoo kale waa inay u tarjumaysaa horumar muuqda oo ku saabsan awoodda dowladda ee buuxinta waajibaadkeeda.

Ugu dambeyntii, caqabadda maaliyadeed ee Puntland maahan kaliya cabbirka miisaaniyadda sanadlaha ah. Waxay ku saabsan tahay awoodda iyo kalsoonida dowladdu. Dowlad ansixisa miisaaniyado gaareysa boqollaal milyan oo doolar iyadoo shaqaalaheeda aan la siin mushaar bilood oo ay ka badan tahay, waa inay sharaxdaa farqiga u dhexeeya qorshayaasheeda maaliyadeed iyo xaqiiqda hortaagan shaqaalaheeda.

Dowlad ma lagu qiyaasaa kaliya cabbirka miisaaniyadda ay ansixiso, laakiin iyadoo lagu saleynayo awooddeeda inay buuxiso waajibaadkeeda aasaasiga ah. Shaqaalaha rayidka ah looma baahna in laga filayo inay shaqeeyaan nus sanadka iyaga oo aan mushaar helin, askartuna looma baahna in laga codsado inay difaacaan bulshadooda iyaga oo aan hubin goorta mushaarkooda xiga imaan doono.

Haddii Puntland aysan dammaanad qaadi karin waajibaadyadan aasaasiga ah, miisaaniyadeeda hoos u dhacaysa waxay khatar ku noqon kartaa dhibaato aad u qoto dheer oo ku saabsan maamul, kalsoonida dadweynaha iyo xasilloonida hay'adaha.

WardheerNews